Indeks:Słownik języka śląskiego

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacja, szukaj

Słowniczek języka śląskiego[edytuj]

A B C D E F G H I J K L Ł M N O P R S Ś T U W Z Ż

imionanazwy geograficznemiary czasukartyokreślenia z dialektu górników i techniczne
Charakterystyczne zwroty

Skróty użyte w słowniku

A[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

B[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

C[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Ć[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

D[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

E[edytuj]

  • e – dobrze (ŚC)
  • echt - wyraźnie
  • efyj – strzał zewnętrzną częścią stopy (w fusbalu)
  • egal - obojętnie (ganc egal - wszystko jedno)
  • ek – zakręt, róg
  • eka – poprzeczka, kąt
  • eklerować - tłumaczyć, wyjaśniać
  • eknąć się – pochylić się
  • ekstra – specjalnie
  • elefant – słoń
  • eli – jeśli, jeżeli, czyli
  • elwer – jedenastka (rzut karny), bezrobotny
  • enta – szczupak (skok do wody), kaczka, upadek (np pośliznąć się: "wywalić enta")
  • epa – torba plastikowa, reklamówka
  • epny – wielki
  • erbnyć, erbnąćzob. chabnąć, odziedziczyć
  • erplich - spadek po kimś
  • eszcze - jeszcze
  • etla – motor, motorower

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

F[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

G[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

H[edytuj]

  • habać, habić – nabrać czegoś ponad miarę, czasem też kraść – nahabiou żeh tego tyla co torozki ni wiym co stym robić nabrałem tego tak dużo, że teraz nie wiem co z tym robić
  • habeta/habety – rzecz która jest bez wartosci np. na grzyby habety (grzyb stary, podziurawiony) (ZL)
  • habozie – śmieci
  • haderlok – szmaciarz (handlarz makulaturą, zajęcie archaiczne)
  • hadra – szmata
  • haferfloki – płatki owsiane
  • haja – awantura, kłótnia, bijatyka
  • hajać – glaskać
  • hajcować – palić, grzać, ogrzewać
  • hajer – rębacz strzałowy, górnik strzałowy
  • hajs – coś gorącego np. piec węglowy w kuchni (ZL)
  • hajziel – toaleta (niem., austriacki Heisel).
  • hakać – plewić
  • hakenkrojc – swastyka
  • halać – głaskać
  • halba, halbciok – butelka wódki (półlitrówka), półlitrowy kufel piwa (niem. halb – pół)
  • halbcajt – połowa meczu (niem. halb + die Zeit = pół + czas)
  • halbki – lekkie buty (ZL)
  • halnager – pomocnik budowlany (ZL)
  • haltysztela – przystanek (autobusowy, tramwajowy) (niem. halten + die Stelle = zatrzymać się + miejsce).
  • hampelman – pajac
  • handgrif – uchwyt
  • handszrift – pismo odręczne
  • handszuły – rękawiczki
  • Hanys – Górnoślązak, śląski autochton, pochodzi od niemieckiego imienia Hans, w założeniu miało to być pejoratywne określenie na niepolskich mieszkańców Górnego Śląska, lecz zakorzeniło się wśród Ślązaków, zob. Ślónzok
  • hapik, hapil – sknera
  • harest, herest, hareszt – areszt, więzienie (zob. zwroty śląskie)
  • harkać – pluć
  • haśauto – śmieciarka (ZL)
  • hasie – śmieci,popiół
  • hasiok – śmietnik
  • haszpel1. staroć, 2. stary grat, 3. nie nadający się do użytk. kołowrót górniczy, 4. zwrotnica (w kopalni)
  • hauskyjza – "półtopiony" ser z kminkiem o ostrym smaku; ser domowy
  • hawerfloki – płatki owsiane
  • haziel – ubikacja
  • hazok – zając
  • heft – zeszyt
  • heftnyć – przyszyć, przyczepić, przyspawać
  • heftować – wymiotować
  • hejbama – akuszerka
  • heklować – szydełkować
 heksa – czarownica, zła kobieta

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

I[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

J[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

K[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

L[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Ł[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

M[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

N[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

O[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

P[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

R[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

S[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Ś[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

T[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

U[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

W[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Y[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Z[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Ź,Ż[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Imiona[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

nazwy geograficzne[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony) Bobry-- Bobrowniki Śląskie

miary czasu[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)


kwiaty[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

karty[edytuj]

Na Śląsku bardzo popularną grą karcianą jest Skat wywodzący się z Niemiec. Stąd właśnie (ze Skata), wzięły się śląskie nazwy kolorów i figur w kartach.

kolory[edytuj]

figury[edytuj]

inne terminy karciane[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

określenia z żargonu górników i techniczne[edytuj]

A[edytuj]

B[edytuj]

  • bajzyga – wyrzynarka (piła do drewna)
  • bormaszyna – wiertarka pneumatyczna
  • budunek – zabezpieczenie stropu w kopalni

C[edytuj]

F[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

G[edytuj]

H[edytuj]

K[edytuj]

  • kalfas – pojemnik do mieszania zaprawy
  • karbidka – górnicza lampa karbidowa
  • krajzyga – 1) stół z piłą używany do cięcia drewna na opał, ale nie tylko; 2) piła tarczowa
  • kurbla – korba

L[edytuj]

  • lajsta – listwa
  • lajtung – rury C.O. z zimna i ciepłą wodą
  • lasia – metalowa poprzeczka przy słupku, do której przybija się przęsło płotu
  • laubzega – cienka piłka metalowa do wycinania gł. w drewnie (włośnica)

M[edytuj]

N[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

P[edytuj]

  • papniok (ZL) , papiok (Górny Śląsk *) – rodzaj gwoździka wbijanego do papy. Krótki z szerokim łebkiem.
  • przekop – główny chodnik na dole kopalni; jest ich zazwyczaj pare z przeznaczeniem na transport
  • pyrlik – młotek (duży – używany w kopalni)

R[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

S[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Ś[edytuj]

W[edytuj]

Z[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Charakterystyczne zwroty i powiedzenia[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Charakterystyczne zwroty/komendy "Formońskie" dla konia:[edytuj]

  • wio – ruszaj
  • prr – stój
  • heta – w prawo
  • cichi – w lewo
  • curik – do tyłu
  • rym – w stajni koń przesuwa się bokiem; w bok
*[edytuj]

Górny Śląsk: to rejon miast Bytom, Chorzów, Gliwice, Katowice, Knurów, Miasteczko Śląskie, Mikołów, Mysłowice, Piekary Śląskie, Pszczyna, Radzionków, Ruda Śląska, Rybnik, Cieszyn, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice, Tarnowskie Góry, Lubliniec, Tychy, Zabrze, Opole, Racibórz, Nysa, Niemodlin, Kluczbork, Kędzierzyn-Koźle, Strzelce Opolskie


Literatura[edytuj]

  • Barbara i Adam Podgórscy, Słownik gwar śląskich, Wydawnictwo KOS, Katowice 2008, ISBN 978–83–60528–54–9.
  • Dorota Simonides, Śląski horror. O diabłach, skarbnikach, utopcach i innych strachach, Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1984, s. 140, 141.

Linki zewnętrzne[edytuj]