Indeks:Słownik języka śląskiego
Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
(Przekierowano z Indeks:Hasła w języku polskim - regionalizmy śląskie)
[edytuj] Słowniczek języka śląskiego
[edytuj] Indeks: |
Skróty użyte w słowniku ger. - zwrot pochodzenia niemieckiego, lm. - liczba mnoga, lp. - liczba pojedyncza, os. - osoba, por. - porównaj, rm. - rodzaj męski, rż. - rodzaj żeński, rzecz. - rzeczownik, zob. - zobacz, ŚC - Śląsk Cieszyński, ŚO - Śląsk Opolski, zbt - ziemia bytomsko-tarnogórska, zkm - ziemia katowicko-mysłowicka, zl - ziemia lubliniecka, zp - ziemia pszczyńska, zrr - ziemia rybnicko-raciborska, ztg - ziemia toszecko-gliwicka
W poniższej tabeli wyrażenia pisane normalną czcionka wskazują różne odmiany tego samego słowa w języku śląskim, natomiast pisane kursywą oznaczają inne znaczenia tego wyrażenia w odniesieniu do języka polskiego. Jeżeli wyrażenie to ma inne znaczenie, wpisz in.zn..
| wyrażenie | znaczenie w gwarze poznańskiej | Śląsk Cieszyński | Śląsk Opolski | ziemia bytomsko -tarnogórska |
ziemia katowicko -mysłowicka |
ziemia lubliniecka | ziemia pszczyńska | ziemia rybnicko -raciborska |
ziemia toszecko -gliwicka |
| Odmiany wyrażeń gwarowych w różnych obszarach kulturowych Śląska | |||||||||
| afa | małpa, głupia mina | ||||||||
| ajerkuch | racuch (placek na zsiadłym mleku) | ajerkuch | |||||||
| aji | nawet | ||||||||
| ajmer | wiadro | amper | kibel | kibel | |||||
| ajnlauf | lane kluski | ajnlauf | ajlauf | ||||||
| ajnfachowy | byle jaki, zwykły | in. zn. mało skomplikowany | ańfachowy | ||||||
| ajntopf | obiad jednodaniowy | ajntopf | |||||||
| ajzynbaniok | kolejarz | ||||||||
| ajzynzyjga - | piłka do metalu | ajzynzyga | |||||||
| akuratny | dokładny | akuratny | |||||||
| ale | węgorze | ||||||||
| ała | rana, miejsce bolesne | ała, in.zn. choroba umysłowa | |||||||
| aussztojer | wyprawka ślubna | ||||||||
| amajza | mrówka | ||||||||
| amolok | cukierek miętowy | amolok | |||||||
| amtować | urzędować | ||||||||
| aspóń | przynajmniej | ||||||||
[edytuj] A
- abcybinder, abcyjbilder - folia do naklejania na gładkich powierzchniach
- abo - albo
- absztyfikant - kawaler, zalotnik
- abzac - obcas
- achtelka, achtla, achtlik - 1/8 litra
- administracyjo - administracja
- adresa - adres
- adwynt - adwent
- afa - małpa, @ (ger. der Affe)
- agac - akacja
- agacowy - akacjowy
- ajmer - wiadro (ger. der Eimer)
- ajnfachowy (Górny Śląsk *) , ańfachowy (zl) - byle jaki, zwykły (ger. einfach)
- ajnfart - brama wjazdowa
- ajnlauf (ajlauf zl) - lane kluski (danie) (ger. der Einlauf)
- ajnlasfarba - farba podkładowa
- ajntopf - obiad jednodaniowy, pierwsze danie
- ajntryt - bilet wstępu
- ajzynbaniok - kolejarz (ger. der Eisenbahner)
- ajzynzyjga - piłka do metalu (ger. die Eisensäge)
- aktyntasza, aktentasza - aktówka
- akuratny - dokładny (ger. akkurat)
- al - węgorz, (ger der Aal)
- ale uniwersalny wyraz kończący zdanie →
- ała' - miejsce bolesne →, mieć ała - być chorym na umyśle (zl)
- ałsztojer - wyprawka ślubna (ger. die Aussteuer)
- Altrajch - teren Zagłębia Dąbrowskiego (pochodzi z czasu II wojny świat.)
- amajza - mrówka (ger. die Ameise)
- amolet - pierścionek
- amolok - cukierek miętowy
- amtować - urzędować (ger. das Amt)
- ancug - garnitur (ger. der Anzug)
- angrajfować - atakować
- angrif - atak
- ankrować (hankrować) - umacniać pękający budynek przy pomocy śrub i prętów (ger. der Anker)
- antryj - przedpokój
- apliuzina, apluzina - pomarańcza
- aprymować się - dać zrobić sobie zdjęcie
- apryt - ubikacja, ustęp
- aptyka - apteka
- Araber - Arab
- arbajciok, arbajtancug - kombinezon roboczy (ger. der Arbeitanzug)
- armijo - armia
- artikel - artykuł
- asić sie - imponować, przechwalać się
- asta - gałąź (ger. der Ast)
- atoli - ale
- aszynbecher - popielniczka (ger. der Aschenbecher)
- aus - aut (w sporcie)
- auspuff - rura wydechowa (w samochodzie, motocyklu)
- ausztojer - wiano, wyprawka ślubna
- ausgybikst - uciekł, wyrwał się
- auto - auto, samochód
- autobana - autostrada (ger. die Autobahn)
- ausgus - zlew (ger. der Ausguss)
[edytuj] B
- babrać się - brudzić się
- badyhala, badehala - łaźnia, basen
- badyje, badki - kąpielówki, zobacz batki
- badywana, badewana - wanna
- baje - wagary
- Bajerok - Bawarczyk
- bajgel - Jocker (karta)
- bajonet - bagnet
- bajsnouć, bajsnońć - ugryźć
- bajszpil - przykład
- bajtel, bajtlik - chłopak, dziecko
- bajzel - bałagan
- bal - piłka
- balek - 1. okrągły kawałek drzewa, stempel na kopalni 2. oreślenie na belę materiału, papieru, itp.
- bałamoncić, bamoncić (zl) - 1. zawracać głowę, 2. zwodzić
- bałplac - działka budowlana
- bamber - bogaty gospodarz, rolnik
- bambetel - łóżko
- bambetle - graty
- bamontny - półprzytomny
- bana - 1. pociąg, 2. tramwaj (ztg, zbt) 3. zob. banhof (zl, zbt)
- banhof - dworzec kolejowy
- bania - dynia
- baniorz - kolejarz
- bank - ławka
- banka - tramwaj
- barchaty - z wydatnym brzuchem
- barzi - bardziej
- basok - człowiek otyły, z dużym brzuchem (pogardliwie) (zl)
- batki, badki - majtki, kąpielówki (badyje), spodenki
- baukunszt - architektura
- baumajster - architekt
- baumwola, bawołna - bawełna
- bażoły - szuwary
- bebechy - wnętrzności
- bebok, babok (zl) - nie istniejący zły stwór, którym straszy się dzieci →. Zobacz w polskiej Wikipedii.
- beczeć - płakać
- bela - beczkowóz (zl)
- belontać - mieszać (o płynach)
- belować - prasować (słomę, siano) w formę walca (zl)
- belowanie - wzdęcie (zl)
- beluwa, belówa - beczkowóz do opróżniania szamba, także zawatość szamba →
- beszong, beszung - nasyp kolejowy
- bera - anegdota, dowcip, bery - zmyślona opowieść, berać - opowiadać bajki lub wspomienia →
- bergman - górnik
- bestyjo, berdyjo - bestia
- betka - grzyb (dotyczy niejadalnych z blaszkami u spodu)
- bety - bagaż, ekwipunek
- betlyjka - szopka, stajenka na święta
- bez - przez, w przyszłości (bez rok = w przyszłym roku)
- bezkurcyja - nicpoń, bestia (zwierzę, przynoszące tylko szkody)
- bezmała - ponoć
- beztoż - przez to, dlatego
- bier ! - bierz, weź, zabierz
- bifej - zob. byfyj
- bigiel - 1. wieszak, 2. pantograf
- 'bigifeld - deska do prasowania
- biglować - prasować
- biglosko - żelazko
- biksa - puszka, Syrena
- bina - pszczoła
- binda - bandaż
- binder - krawat
- bindować - bandażować
- bishalter - biustonosz
- biyr - piwo
- blajkuli - długopis
- blaj, blajsztift(a) - ołówek
- blajzucht - anemia
- blank - całkiem, zupełnie, pusty, czysty
- blaupałza - kalka
- blaza - pęcherz, odcisk
- blic - błyskawica
- blicablajter - piorunochron
- blumkol - kalafior
- blumnwaza - wazon
- blumsztynder - kwietnik
- blyndować, blindować - świecić w oczy (po oczach)
- błecha - pchła
- boczoń - bocian, ktoś obrażony ('boczy się')
- boga - arkusz
- bojki - bajki
- bojtel, bojtlik - worek, portfel
- bolok, bolawe - siniec, miejsce bolesne od uderznia zob. też ała
- bombel - pompon (zl)
- bombon - cukierek
- bonclok - kamionkowe naczynie do kiszonej kapusty lub ogórków, zob. bunclok
- bonda - kurtka (zrr)
- bonkawa - kawa parzona (napój) (zl)
- bontek - rozporek (zrr)
- borok - biedak, nieudacznik, nieborak
- borsztajn - krawężnik
- branda - ognisko zob. też fojera
- bratherinigi - śledzie opiekane, zazwyczaj w zalewie octowej
- bratkartofle - kartofle smażone na patelni
- bratruła, bratrura - piekarnik
- brauza - kwaśny napój gazowany
- brecha - łom, gruba deska (decha)
- breweryjo - awantura
- breweryjok - awanturnik
- brifkastla - skrzynka na listy
- briftasza - portfel (zbt, ztg) , teczka na dokumenty (zp, ŚO)
- briftriger, briftryjger - listonosz
- brifa - gołąb pocztowy
- brotbiksa - pojemnik na chleb
- bruch - przepuklina (zl, zrr))
- brołtzupa, brułzupa, wodzionka - chleb zalany wrzątkiem (danie)
- brunotny, bury - brązowy
- brusić - ostrzyć (noże, kosy itd.)
- bruzda - skiba (zl)
- bryle, brele - okulary
- bryna - denaturat
- brynol, bryniol - 1. denaturat, spirytus 2. pijak
- buczek - 1. syrena do sygnalizacji dżwiękowej, 2. ktoś kto płacze lub zrzędzi
- bumela, bumelka - wagary, ucieczka (np. z pracy)
- bulić - 1. burzyć, 2. płacić, 3. przewracać(się)
- buła - opuchlizna
- bunclok - kamionkowe naczynie (np. do kiszenia kapusty). Nazwa pochodzi od miasta Bunzlau (dziś Bolesławiec), gdzie wynaleziono ten rodzaj (kwasoodpornej) kamionki.
- byamter - urzędnik
- bydli - wołowy (produkt spożywczy) (zl)
- byfyj (zl, zrr), bifej (ztg), bifyj, befyj - kredens
- byrna, birna - żarówka
- bysztek - sztućce
- byzuch - odwiedziny
- bżitfa - brzytwa
[edytuj] C
- cajtung - gazeta
- capać - dyszeć
- capić - śmierdzieć
- celta - namiot
- cepel - cysterna {(zl) etymologicznie od CPN}
- cera - córka
- ceski - moneta dziesięciogroszowa →
- cesta - droga
- chabazie, chabezie - gałęzie, krzaki
- chabnąć - ukraść, zwędzić
- chachmęcić - prowadzić lewe interesy, kombinować
- chachnąć - uderzyć
- chachar, chachar - 1. łobuz, chuligan 2. pijak (zl)
- chadziaj - 1. śmieć, niechluj (zl), dziad
- chaja - zob. haja
- chajtnąć się - ożenić się, wyjść za mąż
- cham - skąpiec
- chamera - chmura
- charatać - 1. ciężko pracować, 2. pocharatać się - zranić się
- charboł - but (zwyczaj stary, ciężki lub zniszczony męski but)
- charkać - pluć
- charlać - kaszleć
- cherlok - słabeusz, osoba chorowita
- chichrać się - śmiać się
- chlać - pić (alkohol)
- chnet - za niedługo, niebawem
- chop - mężczyzna, mąż
- chycić(-tać) - chwycić(-tać)
- chyrpa - brzydka kobieta
- chyży - szybki
- ciaciać - upiększać, zbyt delikatnie postępować z kimś lub czymś (zl)
- ciamrać - zjadać
- ciapkapusta - kapusta z kartoflami (danie obiadowe)
- ciapryka, ciaplyta - błoto, wszelki mokry bród zob. też maras
- ciarach - brudas (zl)
- cichi! - w lewo! (przy powożeniu komenda dla konia) (zl)
- ciepać - rzucać
- ciygiem - nieustannie
- ciynszko - trudno
- ciga - koza
- cigareta - papieros
- ciorać - brudzić → ,szurać
- ciul, ciulik - 1.członek męski 2.obraźliwie niedołęga, niedorajda
- ciupać - rąbać
- ciyngiem - ciągle (zl)
- ciźba - tłok, ścisk
- co - że
- coby - żeby, aby
- colsztok - miara do mierzenia długości
- cołki - cały
- cufal (Górny Śląsk *), cuf (zl) - fuks, przypadek
- cug - 1. pociąg → sznelcug - pociąg pospieszny, 2. ciąg powietrza (np. w kominie)
- cupać - kucać (zl)
- curik! - do tyłu! (przy powożeniu komenda dla konia) (zl) ,z powrotem
- cwiter (zl) - sweter
- Cysarok - Austriak
- cygareta - papieros
- cychalter - biustonosz, stanik
- cyckać - ssać
- cyganić - kłamać
- cyjntla - 0,1 litra wódki
- cyjo - akordeon
- cylnońć - trafić (zl)
- Cysarzoki - mieszkańcy byłego zaboru austriackiego
- cześnia - czereśnia (zrr)
- czorny abo zmaraszony - brudny, czarny
[edytuj] Ć
- ćmawy - ciemny
- ćmawomodry - granatowy
- ćmok, cima, cimok, ćma - ciemno, ciemność. Ale z ciebie ćmiok - Ale z ciebie ciemnota.
- ćwierciok albo ćwiara - ćwiartka wódki lub naczynie o takiej pojemności
- ćwikła - buraki
[edytuj] D
- dachdeker - dekarz
- dałerwela (dauerwela) - trwała ondulacja (zl)
- danga - tęcza
- darzić sie - szczęścić się, udawać się, wieść się
- dąbek - chryzantema
- deka - koc
- dekiel, dekel - pokrywka, nakrętka, wieczko
- dinks, dings - coś nienazwanego (słowo wytrych), zastępuje prawie wszystkie nazwy własne związane z przedmiotami
- dochtór - lekarz, doktor
- doczkej (se) - poczekaj, zaczekaj
- dóma - do domu !
- dostony - dojrzały (zl) – dotyczy przede wszyskim owoców i warzyw dojrzewających w sztucznych warunkach.
- dowka - podatek
- drabem - szybko
- drabiniok - wóz drabiniasty (zl)
- drabko / drapko - szybko
- drabsik - rabuś
- drak albo drach - latawiec
- drałować - maszerować, szybko iść
- drzymota - drzemka, senność, nieodparta chęć snu
- du dom - do domu (zrr)
- durś, durch (zl) - wciąż, na wylot, por. fórt
- duldać - pić, zwł. głośno
- durdlać - mówić pod nosem, niezrozumiale
- dwiesta - dwieście
- dyć - owszem, rzeczywiście, przecież
- dychnąć se - odpocząć, odetchnąć
- dycki - zawsze
- dykcjonorz - słownik
- dylówka - podłoga z desek
- dymbcok - dąb, klocek z drewna dębu (zl)
- dyndel - suknia z dekoltem
- dziambel - wróbel
- dziesiyńć - dziesięć
- dziewiyńć - dziewięć
- dziod - żebrak, niedołęga (zl)
- dziołcha - dziewczyna
- dzióbek - pocałunek (delikatny w usta)
- dżistać - obgadywać, pleść głupstwa (zrr), pierdzieć
- dżistnąć - upaść, palnąć głupstwo, zwymiotować, puścić bąka
- dżistać - mieć biegunkę, rozwolnienie, zwymiotować, puścić bąka, palnąć głupstwo, mowić bez sensu, za dużo
[edytuj] E
- e - dobrze (ŚC)
- efyj - strzał zewnętrzną częścią stopy (w fusbalu)
- eli - jeśli, jeżeli, czyli
- ek - zakręt, róg
- eka - poprzeczka
- eknąć się - pochylić się
- ekstra - specjalnie
- elefant - słoń
- elwer - jedenastka (rzut karny), bezrobotny
- enta - szczupak (skok do wody),Kaczka, upadek (np poślinznąć się : "wywalić enta")
- epa - torba platikowa, reklamówka
- epny - wielki
- erbnyć, erbnąć - zob. chabnąć, odziedziczyć
[edytuj] F
- fachlować - szybko jeść, chełpliwie
- fajer, fajera - impreza
- fajfka - fajka
- fajla - pilnik
- fajlować, sfajlować - obrabiać pilnikiem
- fajować - owiewać zboże z plew (zl)
- fajrować - świętować, obchodzić np. urodziny
- familio, familija - rodzina
- familok - budynek wielomieszkaniowy (blok ceglany)
- fana - flaga
- fanga - uderzenie pięścią →
- fandzolić, fanzolić - smęcić, mówić nie na temat
- fanzola, fandzola - fasola
- fara - plebania, parafia
- farba - barwa, kolor
- farbić - barwić
- farcić się - opłacać się
- farfocel - zob. chadziaj → farfocle - 1. fusy 2. drobne śmieci (zob. flyje znaczenie drugie)
- farorz - proboszcz
- fas, faska - beczka różnej wielkości
- fater - ojciec (także łociec)
- fazan - bażant
- fe - parzyć (ŚC)
- fefermincka - mięta (herbata miętowa)
- feflać - mówić głupoty
- ferszalung - zob. arbajtancug
- fest - silnie, pewnie, bardzo
- fet - smalec, tłuszcz
- ficować - cerować
- fiksowanie - ogranie przeciwnika (w fusbalu)
- filor - filar, słup
- filcok - kalosz z filcem
- filok - ołówek
- filować - podglądać, napełniać np. pączek marmoladą
- filter - filtr
- fiśla - strych
- fiśnięty - pomylony
- flanca - rozsada (zl)
- flama - płomień
- flaszka - butelka
- flek - plama
- fliga - mucha
- fliger - samolot
- flyje - 1. żywy pokarm do rybek łowiony w stawach (czasem waserflyje) 2. fusy, zawiesina, pomyje
- flyja - nieporządna gospodyni, brudas
- fojera, fojerka - ognisko
- fojercojg - zapalniczka
- fojerman - strażak
- fojerwera - straż pożarna
- fomlowanie - indywidualna gra w fusbal
- forhang - zasłona →
- fórt - ciągle (ŚC) precz, (być fórt) daleko
- frasunek - zmartwienie
- frechowny - bezczelny (zl)
- frela - panna, zdrobniale z sympatią frelka - panienka
- frup, fróp - korek butelki
- fulać - kłamać, mówić niestworzone rzeczy
- funt - pół kilo
- furgać - fruwać, latać, łopotać (dot. np. flagi)
- fusbal - piłka nożna
- fuslapa - onuca
- furt - precz, (być furt) daleko →
- futer - jedzenie, pasza dla zwierząt
- futrować - karmić zwierzęta, żartobliwie w stosunku do człowieka
- fuzekle - skarpetki
- fyjtla - 0,25 litra wódki
- fynsterbret - parapet
- fyrtniony - zwariowany
[edytuj] G
- gacić - ocieplać, izolować
- gadzina - zwierzęta
- galert, galyt (zl) - galareta z nóżek wieprzowych
- galoty - spodnie
- ganc - całkiem, bardzo
- gangol - zob. ancug
- gańba - wstyd
- gardina - zasłonka, firana
- gardinsztanga - karnisz
- genau - 1. teraz 2. dokładnie
- gebis,gybis - proteza (zębowa)
- geburstag - urodziny
- geldtasza - portfel (zrr)
- gelender, gelynder - poręcz
- geltag - dzień wypłaty, wypłata
- gepel - kierat (zl)
- gericht - sąd, budynek sądu
- gibać się - śpieszyć się
- gibem - szybko
- gibis, gybis - sztuczna szczęka
- gibki - szybki
- gichnońć - uderzyć
- gift - trucizna
- gilać - łaskotać
- gipsdeka - sufit
- gira - noga
- giskana, gizkana - konewka, polewaczka
- gisd zob. gizd
- gitra - kraty
- giwera - karabin
- gizd, gizder - 1. zob. chachor 2. diabeł →
- glaca - łysina, glacok - łysy
- glanc - połysk
- glancować - polerować
- glaska - szklanka
- glaskugle - bombki (zl)
- glaskule - szklane kulki
- glajza - szyna
- glajzy - Aparat na zeby (lub l.m. słowa szyna)
- glyjta - emalia
- gładko - ślisko (zl)
- głoskać - głaskać, pieścić
- gnojok - pryzma na obornik
- gnotek - pniak, klocek do rąbania drewna
- godać - mówić
- godka - mowa, język
- godny - głodny
- Gody - Boże Narodzenie
- gody - wesele (ŚO)
- goloc - fryzjer
- gorać, goreć - palić się zob. też hajcować
- görka - poddasze, górka
- gorki - gorący
- gorol - nie Ślązak, góral (ŚC)
- gorszyć się - obrażać się
- gorzoła, gorzołka - wódka, alkohol
- góra - strych
- gowa - głowa
- grabcok - grab (zl)
- graca - łapa, motyka
- gracić - zob. ciorać
- grincojg - jarzyny
- griyniol - zielona ślina "z płuc"
- grotek - balia (zl)
- gruba - kopalnia
- grubiorz - górnik
- grunta - fundamenty (zl)
- gryfny - ładny
- grzych - grzech
- gulik - studzienka uliczna, odpływ ścieków
- gupi - głupi
- gutalin - pasta do butów
- gumolok, guminiok, gumiok - kalosz gumowy, (kalosze), gumowe buty
- gupielok - głupiec (pobłażliwie)
- gwjoździorz - astronom
- gypehalter - bagażnik rowerowy
- gymba - buzia, twarz
- gynsi pampek - stokrotka
- gynsty - gęsty
- gyrcać - bekać
- gyszynk - prezent
[edytuj] H
- habać, habić - nabrać czegoś ponad miarę, czasem też kraść - nahabiou żeh tego tyla co toruzki ni wiym co stym robić nabrałem tego tak dużo, że teraz nie wiem co z tym robić
- haderlok - szmaciarz (handlarz makulaturą, zajęcie archaiczne)
- hadra - szmata
- haferfloki - płatki owsiane
- haja - awantura, kłótnia, bijatyka
- hajcować - palić, grzać
- hakać - plewić
- hakenkrojc - swastyka
- halać - głaskać
- halanger - pomocnik budowlany (zl)
- halba, halbciok - butelka wódki (półlitrówka), półlitrowy kufel piwa
- halbcajt - połowa meczu
- haltysztela - przystanek (autobusowy, tramwajowy).
- hampelman - pajac
- handszuły - rękawiczki
- handgrif - uchwyt
- Hanysy - pogardliwa nazwa Ślązaków (od Hansa)
- hapik - sknera
- harkać - pluć
- harest, herest, hareszt - areszt, więzienie →
- hasie - śmieci, popiół z pieca
- hasiok - śmietnik, popielnik, popielniczka
- hauskyjza - "półtopiony" ser z kminkiem o ostrym smaku
- hawerfloki - płatki owsiane
- haziel - ubikacja
- hazok - zając
- heft - zeszyt
- heftować - wymiotować
- heklować - szydełkować
- heksa - czarownica, zła kobieta
- heksenszus - nagły ból kręgosłupa, "postrzał" →
- hejbama - akuszerka
- hepać - odbijać (odgłos po jedzeniu)
- hercklekoty - palpitacje serca
- hercszlag - zawał serca
- hereszt - areszt
- heresztant - aresztant
- heresztować - aresztować
- heringi - śledzie, patrz bratheringi
- heta! - w prawo! (przy powożeniu komenda dla konia)
- hica, hyc - upał
- hintehaus - oficyna
- hoch glanc - wysoki połysk
- hołda - wysypisko w pobliżu kopalń, hut i zakładów przetwórczych
- honem - szybko (ŚC)
- huciorz - hutnik
- hunzytryjgi, hozyntregry, hozyntregi - szelki
- hyngiel, hynkiel - uchwyt
- hyrtoń - szyja
[edytuj] I
- inacyć przeinacać - przekręcać, wywracać kota do góry nogami (zl)
- ino - tylko, iny zob. jyny
- inkszy inakszy (zl) inszy (ŚC)- inny
- internec - internet
- ize - że (zl)
[edytuj] J
- ja ! - tak
- jagódki, jogódki - porzeczki
- jakla - marynarka, żakiet, kurtka
- jamr(ow)ać - skarzyć się, lamentować
- jedyn - jeden
- jeronie, jezderyna (wyrażenie ekspresywne) - do pioruna
- jezderkusie ! - o rany !, okrzyk przestrachu, →
- jo - ja (rzecz., lp., M)
- jodać - jeść
- jodło - jedzenie
- juzaś - znowu
- jył - ił, pole iłowe (zl)
- jyny - tylko (ŚC)
[edytuj] K
- kabza, kabsa - kieszeń
- kachla - kafelka
- kachlok - piec kaflowy
- kadubek - budka lęgowa dla ptaków, karmnik
- kaj ? - gdzie ?
- kaj tam - gdzie tam
- kalfas - pojemnik na zaprawę murarską
- kalić sie - opłacać się, np. To mi sie niy kali = To mi się nie opłaca, chmurzyć (Chmurzy się nad Mikołowem = Kali się nad Mikołowem)
- kalyka - kaleka
- kamel, kamela - wielbłąd
- kamelka - rumianek
- kamerlik - komórka
- kamrat - kolega, kompan, przyjaciel, towarzysz (zrr)
- kamrateczka - przyjaciółka, powierniczka
- kana, kanka - bańka (np. na mleko)
- kandy - gdzie, którędy, dokąd
- kanona - armata
- kapa - 1. przód (nos) buta, narzutka na łóżko, itp.
- kapołka - serwetka (zl)
- kapelka - beret
- kapelonek - wikary
- karasol, karyzol - karuzela (Górny Śląsk *)
- karminadel, karbinadel - kotlet mielony
- karlus - przystojny chłopak
- kara - taczka
- karpyntel - potencjometr (regulator w radiu) →
- karnąć się - przejechać się
- karyta - kareta
- katung - karton, kartong (zl)
- kaugumina, kauguma - guma do żucia
- kastrol - sagan
- kasik, kajsik - gdzieś
- keciok - karuzela łańcuchowa
- kejfer - stonka ziemniaczana
- kelnia - chochla
- kepa - strzał głową (w fusbalu), skok do wody "na głowę"
- kerchow, kirchow - cmentarz (zl)
- kery - który
- kesik, kejsik - kiedyś
- keta, kieta - łańcuch, bransoletka
- kibel - wiadro
- kichol - nos (brzydki)
- kidać - plamić, kapać
- kiecka - spódnica, sukienka
- kiej - gdy, kiedy (zrr), kie (ŚC)
- kieuzać - slizgać się kieuznouć - poślizgnąć
- kierhof - cmentarz
- kiero, kiery - która, który
- kieryndy - którędy, dokąd (zrr)
- kilać - łaskotać
- kimać - spać
- kiniol - nos (brzydki)
- kipować - strzepywać popiół z papierosa
- kista - skrzynka, np. kista piwa
- kiszka - kwaśne mleko (zl)
- klachać - plotkować, por. teklać
- klachy - plotki
- klajd - suknia
- klang, klank - dźwiek
- klapaczka - łapka na muchy
- klapiczka- pułapka na ptaki
- klapiok - twarz
- klapsznita - podwójnie złożona kromka
- klara - słońce
- klekot - grat
- klipa - fajtłapa, niezdara, niedołęga
- kłóotka - kłódka
- klojznońć, kielzać (zrr) - poślizgnąć się
- klopsztanga - trzepak
- klotka - klatka
- klouper - trzepaczka (do dywanów)
- klejzy, klołzy - kluski (nie makaron!!!)
- klepoki - bilon
- klupać - pukać
- knefel, kneflik - guzik
- knobloszka - kiełbaska czosnkowa, parówka
- knyrps, knirps - parasolka
- kobiyta - kobieta
- kobuch - jastrząb (zl), nieporęczne naczynie (Górny Śląsk *), kontroler (biletów)
- kofer - walizka
- kojtnąć - umrzeć
- kokot - kogut
- kokotek - kurek od kranu
- kokosfloki - wiórki kokosowe
- kole - koło, niedaleko, obok, wokół
- kolybać - kołysać (zl,zrr)
- koło - rower
- kołocz - ciasto drożdżowe, placek → kołoczek - drożdżówka
- koncek, konsek - kawałeczek
- Kongresówka - ludzie z K. - z byłego zaboru rosyjskiego
- kopacka - wykopki (ziemniaków) (zl)
- koperfytle (zl) - zob. patrony
- kopidoł - grabarz (zl)
- kopruch - komar
- kopyrta - koperta
- kopyrtka - salto, przewrót
- korflasia - bania na wino
- korcić - kusić
- kostyra - kość (zl)
- koulkastla - węglarka
- kowol - kowal, pracownik torowy
- kozać - kazać
- kozatelnica - ambona
- Koziki - (przykro mi, ale zasłyszane) emigranci z płd-wsch. Polski
- kozok - koźlarz (grzyb) (zl)
- kragiel - kołnierz
- krancek - plasterek → krancek wurztu - plaster kiełbasy
- krauza - słoik
- krepel - pączek
- kristbaum - drzewko świąteczne, choinka
- krojc - krzyż
- krojcok - mieszaniec (ras); osoba, której rodzice pochodzili z dwóch różnych grup etnicznych; mieszaniec polsko-śląski
- krojcung - skrzyżowanie
- krojzoter - żmija zygzakowata (zl)
- kronflek - obcas, fleczek
- krupniok - kaszanka
- krupy - 1. kasza, 2. drobny grad
- kryka, kryja - laska
- kryklać - mazać, bazgrać na papierze
- krzipop - rów
- krzok, kszok - krzak
- ksiónc - ksiądz
- kucać - kaszleć
- kudłać - czochrać (zrr)
- kudły, kudełki - brzydkie włosy
- kukać - zerkać
- kuklok - tzw. judasz, wizjer w drzwiach
- kulać - 1. toczyć, 2. wałkować (np. ciasto na makaron)
- kurwizna - wietrzna pogoda
- kurzica - cynamon
- kurzyć, kurzić - palić papierosy
- kusik - buziak
- kust - wyżywienie
- kwaretka - 0,25 litra wódki
- kwaska - 1. kapusta kiszona, 2. sok z kiszonej kapusty
- kyjza - ser
[edytuj] L
- lachać sie - śmiać się (zrr)
- lacie - domowe obuwie
- lajbik - zob. bishalter
- lajera - katarynka, lub ciagle powtarzanie tego samego
- lajerman - kataryniarz (zrr)
- larmo - hałas
- lata - zob. eka
- latopjyrz - nietoperz (zl)
- latoś - w tym roku
- latosi - tegoroczny
- lauba - 1. ganek 2. altana 3. wiatrołap (ŚO)
- launa - humor
- lazaryt - szpital,
- leber - osoba niefrasobliwa, leser
- leberwuszt - pasztet (wątrobianka)
- leko - łatwo
- leluja - ciamajda
- lewajtkosz - mańkut
- lezie - idzie, wchodzi(zrr)
- lipsta, lipsta - narzeczona, ukochana (zrr,)
- lipścić - flirtować, chodzić ze sobą
- lilowy - fioletowy
- limo - podbite oko
- linkera - kierownica (zl)
- liwa - gęś (ŚC)
- lojza - wesz
- lomp - zob. dziod, zob. chachor
- loncetla - kwit z wypłaty
- lufciorz - turysta (ŚC)
- luft - powietrze
- luftować' - przewietrzać, np. pomieszczenie
- luftnąć sie - nie trafić w coś, zaczerpnąć powietrza, →
- lump - dziad
- lygnąć sie, legnąć (zrr) - położyć się
- lykować sie - leczyć się, opatrywać
- lyjówa - brzydka fryzura, tluste, przepocone wlosy
- lykarstwo - lekarstwo
- lynga - bagietka
- lyńcuch (zl) - zob. keta
- lyńdźwiny - nerki
[edytuj] Ł
- łach, łachy - ubranie
- łaska - łasica
- łaz - młody las (zl)
- łazęga, łazynga - włóczykij
- łazić - chodzić
- łeb (rzecz., lp., rż.(!), M) - łeb (rzecz., lp., rm., M)
- łobrus, uobrus - obrus zob. serwet, tisztuch
- łobślindrać się - ubrudzić się
- łociec (uociec) - ojciec (także fater)
- łonaczyć, załonaczyć - robić, załozyć, zmieniać, przekształcać (słowo wytrych, jak np. tegować)
- łonaczyć sie - źle się prowadzić, uprawiać seks
- łoński - miniony (rok, tydzień)
- łosiym, łoziem - osiem
- łosprawiać - opowiadać
- łostuda - kłótnia
- łoszkliwy, oszkliwy (zrr) - wstrętny, ohydny
- łoszkrabiny - obierzyny z ziemniaków
[edytuj] M
- macha - mina →
- majs - kukurydza (zl)
- makówa - rękawica, rękawica bokserska
- makówki - potrawa - deser wigilijny z mielonego maku, słodkich sucharów lub bułki i mleka
- malta - zaprawa murarska (zrr)
- mamlać - żuć, lizać → mamlać sie - całować się
- mamlas - niezdara
- mamrać - narzekać
- mandle - migdały
- mantel - płaszcz
- mara - smród
- maras - brud, błoto
- masny - duży
- masara - duża mucha (zl)
- masorz - rzeźnik (zrr,)
- maszkiycić - jeść, wyjadać smakołyki →
- maszkiytnik - łakomczuch, osoba łasa na słodycze
- maszkyty - słodycze
- maścić - psuć, zawalać sprawę
- maślnicka - maselniczka
- maznońć - uderzyć
- medalikorze - ludzie z Częstochowy
- melać - mleć
- merta - mirt
- meter - metr
- miano - imię i nazwisko, nazwa
- miech - worek
- mierzić - denerwować (od zmierzły - nieznośny)
- miesioncek, miesionczek - Księżyc
- miglanc - cwaniak, łobuz
- mioł - miał
- misyjo - misja
- miszong, miszung - zaprawa murarska (zl); bałagan
- mita - środek boiska piłkarskiego
- mjarkować - badać
- miyjsce - miejsce
- miynsek - portmonetka (ŚO
- mlyc - mniszek lekarski
- mo - ma
- mobilniok - telefon komórkowy
- moczka - potrawa wigilijna
- modry - niebieski
- mody - młody
- mono - może
- mondry - mądry
- moplik - motorower
- morzyć - czuć bóle brzucha →
- mota - ćma, mól
- motlać się - gmatwać się, plątać
- muldać - zob. cyckać
- mulorz - murarz
- municyjo - amunicja
- muskle - muskuły
- muter, mutra - matka
- muterka - nakrętka
- mycka - czapka
- mylka - zupa mleczna z mąką (zl)
[edytuj] N
- na! - masz!; (proszę) weź
- nachtop - nocnik
- nacyjo - naród
- naćkać się - najeść się, napchać żołądek
- nagaty - goły (ŚO)
- najduch - 1. znajda; 2. smyk (o dziecku)
- naloć komuś - pobić kogoś
- nańće - proszę wziąć
- napasztować - przedrzeźniać, dokuczać A uon mie napasztuje - on mi dokucza
- naprany - pijany, naprać sie - upić się →
- naroz - naraz
- naskfol - specjalnie (zl)
- nasuć - nasypać
- nazad, nazod - z powrotem, →
- nazdać - zwymyślać
- nec - siatka
- Neger, Nyjger - Murzyn
- nie wert - nie warto
- nieskoro - późno
- nikaj - nigdzie
- niy ? - nie ?
- Niymiec - Niemiec
- nociastek - zakwas chlebowy (zl)
- nudle, nugle - makaron
- nudelzupa - rosół (zupa) z makaronem
- nudelkula - wałek do ciasta
- nulki - szpulki
- nupel, nuplik - smoczek
- nynać - spać (o dziecku), zob. kimać
[edytuj] O
- obacht ! - uwaga !
- obalić - przewrócić →
- oberiba, ouberiba kalarepa
- obiód, łobiód - obiad
- oblekać - ubierać
- oboczyć - zobaczyć, ujrzeć, dostrzec
- obstować - stać za czymś (dotyczy wyrażanych opinii, światopoglądu)
- obuć - założyć, ubrać
- ochlaptus - zob. ożyrok
- oddychnąć se - odpocząć sobie, odetchnąć
- ofultać się (zrr) - popluć się, pobrudzić się jedzeniem
- oklapnyć - opadnąć
- olik - niski gruby człowiek
- ołblat - podstawka pod piwo, okrągły wafel wyrabiany jak gofry
- oły, uły - krzywe nogi
- oma - babcia
- omparta - rzut sędziowski
- onaczyć, uonacyć - zob. łonaczyć
- Oni, Łoni - Wy. Dawniej zwracano się do starszych osób zawsze z szacunkiem, w 3-ej osobie.
- opa - dziadek (zrr) zobacz też upa
- oplerka, oplerek, oplerki - gruba parówka, parówki
- ordnung - porządek
- ostuda, łostuda (uostuda) - wstyd, obciach, Niy rób mi uostudy - Nie przynoś mi wstydu,
- ouberiba, oberiba - kalarepa
- ożarty - zob. naprany
- ożyrok - pijak
[edytuj] P
- padać - mówić, powiadać
- padze - pada (zrr)
- paker - muskularny mężczyzna, pakerny - umięśniony, wielki
- pampoń, pampuń - rolnik, gospodarz np srogi pampoń - bogaty gospodarz na wsi
- pana - przebita opona →
- pantać - pętać, wiązać, przywiązywać (zl)
- papać - jeść (używane w stosunku do dzieci)
- papagaj - papuga (zl)
- papendekel - tektura
- paryzol - parasol (por. knyrps)
- patrony - naboje → placpatrony - kapiszony
- patyntregel - bagażnik
- pastwa - pastwisko (zl)
- penzyja (zl), pynzyja - w:emerytura
- perfum, parfium, parfin - w:perfumy
- petronelka - lampa naftowa
- pfyrzichy - brzoskwinie
- pic - blef
- piec - smażyć
- pierona kandego - zob. jeronie
- pieroński - cholerny
- pierwyj - dawniej →
- pierzyński - zob. pieroński
- pikać - kłuć →
- pila - tabletka, pile - tabletki
- pilować - iść/jechać szybciej
- piontka - pięćdziesiąt groszy →
- piskać - gwizdać, grać na piszczałce
- pitfok - nóż do chleba, kozik, scyzoryk
- piyńć - pięć
- piyńść - pięść
- piznąć - uderzyć, np. Na banhofie pizło dwie - zegar dworcowy wybił drugą (godzinę)
- piździawica - ziąb, mróz
- piździeć, piździć - ziąbić, wiać
- piździk (zl) - zob. moplik
- plac - podwórko
- plała - brezentowy dach ciężarówki, dach namiotu
- plandeka - brezentowy dach ciężarówki
- planeciorz - astrolog
- plaskaty - płaski
- płaczki, płacki (zl) - →
- plompa - pompa
- płony - niesłony, jałowy (zrr)
- po bosoku - boso
- pochać - broić, ruszać żarem w palącym się piecu
- pocwić - zauroczyć (tylko w stronie czynnej) (zl)
- póć - chodź (idziemy)
- podciep - podrzutek
- podugowaty - podłużny (zl)
- podwiela - póki, dopóki, dokąd, jak długo (zrr)
- podzim - przedzimie, późna jesień
- podziwać sie - przyglądać się (zrr)
- pódź (nó) sam - chodź (no) tu
- pogańskie krupy - kasza gryczana
- pojakymu - dlaczego (zl)
- pole - podwórko (zp)
- po leku (patrz leko) - powoli, łatwo
- Poloki - Polacy, emigranci z poza Śląska
- półrzitek, półźitek - pośladek
- Polska - teren Polski poza Śląskiem
- pomywać - zmywać naczynia
- Ponbóczek - Pan Bóg
- ponć - pielgrzymka
- pòńść - pójść
- popsznioł, popśnioł - narwaniec (zrr) nicpoń
- porwać - ukraść
- portmanyj - portfel, portmonetka
- posaŋknąć - rzucić urok, zaczarować (zl)
- postrzedni - pośredni, średni, środkowy
- pośmiwny - lubiący wyśmiewać innych
- pośtamfować - potłuc, rozgnieść ziemniaki (zl)
- potek - ojciec chrzestny (zl)
- potka - matka chrzestna (zl)
- potrow - drugi pokos siana (zl)
- powanz, powąz - drąg do mocowania siana i słomy na wozie (zl)
- powązić - mocować snopy lub siano na wozie (zl)
- po wiela? - za ile?
- pozór - uwaga →
- půń, půnki - jabłoń, jabłonki
- pra? zwrot retoryczny - prawda?
- prać się - bić się
- prawok - prawdziwek (grzyb)
- procesyjo - procesja
- preswuszt - salceson
- prontki - druty (dziewiarstwo)
- przać komuś (a. pszać) - kochać kogoś, schlebiać komuś →
- przeca - przecież
- przeciepować - wypominać (zl) , przerzucać
- przedsia - samodzielnie, na własną rękę
- przekludzać się - przeprowadzać się
- przeńście - przejście
- przepadzity - zachłanny
- przychlast, przichlast - pupil, maminsynek
- przykopa, przikopa - rów, strumyczek
- przifanzolić - uderzyć, przypieprzyć
- psinco, psińco - nic, →
- puki (robić) - pierdzić
- pukiel, pukel - garb, puklaty - garbaty; plecy
- pukieltasia, pukieltasza, pukieltaśka - plecak, tornister
- pulać - sikać, pulać się - śmiać się, naśmiewać się
- pulok - penis
- pultok, putek (zl) - indyk
- purtnońć sie - puścić bąka
- pychol - pysk
- pykać kogoś - kiwać kogoś (zl)
- pympek - pępek
- pyndala - pedał (zl)
- pyrlik - duży młot
- pyrsk - na zdrowie, cześć (na pożegnanie)
- pyrtek - malec
- pytlik - zob. bojtlik
- pytok - żebrak
[edytuj] R
- rabarber - rabarbar
- radijok, radyjo - radio
- radiska - rzodkiewka
- raja - 1. grządka, 2. wers, 3. rząd (w drugyij raji - w drugim rzędzie), 4. kolejka (po zakpu czegoś) boua srogo raja była duża kolejka
- rajcować - 1. dyskutować, 2. →
- Rajch - Niemcy (jako kraj, ale głównie RFN)
- rajza - podróż
- rajzować - podróżować
- rajzyfiber, rajzefiber - w:lęk (radość, podniecenie) przed podróżą
- rant - zob. przykopa, skraj
- recht - racja (zwykle w wyrażeniu "mosz recht" - "masz rację")
- rechtor, rechtór, rechtorka, rechtórka - nauczyciel, nauczycielka
- reklamtasza, reklamtasia - reklamówka (torba foliowa)
- robić - pracować
- robotny - pracowity
- rod, rody/-a - zadowolony/-na
- rojber - zob. chachor zbój
- rojbrować - rozrabiać, awanturować się
- rolwaga - wózek transportowy
- roma - rama, fenster roma rama okienna →
- romplować - hałasować
- roz, ros - raz
- roztomaity - różnorodny (zl)
- roztomiły - bardzo miły
- routkapa - koźlarz czerwony (zl)
- rouza - róża
- ruby - gruby
- rugzag - plecak
- ruła - 1. rura, 2. tempo (wolne), 3. cisza, spokój
- rus - karaluch
- rychtować - przygotować
- rychtyk, rychtig, richtig - 1. całkiem, zupełnie, bardzo, naprawdę, 2. w porządku →
- ryczka, ryczla - stołeczek
- Rydułtowik - mieszkaniec Rydułtów
- ryma - katar
- ryszawy - rudy
- ryzok - rudzielec (zl)
- rzadny, rzodny - brzydki
- rzyć, rzić - dupa
- rzondzić mówić chopy se rzondziouy we szynku
- rzykać - modlić się
- rzympolić - grać na instrumencie (nieporadnie na instrumencie smyczkowym lub gitarze)
[edytuj] S
- sagość - nagość (ŚC)
- sakry - (iść do) diabła, iść w sakry - spieprzać (ŚC)
- sałot - sałata (ŚC)
- sam - tu, tutaj
- sandale - sandały
- sapieron - Górnoślązak (hanys) (ŚC)
- scyzoryki - (przykro mi, ale zasłyszane) emigranci z płd-wsch. Polski, "z tzw. miękkich gruntów"
- seblekać się, seblykać się, seblyc się (zl) - rozbierać się
- sebuć się - zdjąć buty
- sejmować - zdejmować
- śekane - mięso mielone
- sekutnik - w:komornik
- serwet - obrus
- si - gorące (ŚC)
- siąpić, siąpą - mżawka (zl)
- siedlok - rolnik, który ma dużo pola (ŚC)
- siedym - siedem
- sielok - pług dwuskibowy
- siksa - pogardliwie na młode kobiety (ŚC)
- sioci - sianie zboża (ŚC)
- siodać, siednyć - siadać, usiąść
- siupa, sipa, szipa (zl) - łopatka na śmieci
- siyc - kosić zboże (ŚC)
- siymiyniotka - zupa wigilijna z siemienia lnianego
- skopiec, skopek - wiadro do dojenia krów
- skóndsi - skądś
- skóra - człowiek skąpy (ŚC)
- skorzica - cynamon
- skrobaka - miotła z gałęzi brzozy
- skrobek - krochmal (zl)
- skrynt - zakręt (ŚC)
- skukać - schować (ŚC)
- skuli - z powodu, z tej przyczyny
- skyrs (czego) - dlaczego (ŚC)
- slypia - oczy
- słepać, słeptać - zob. chlać
- Słowiok - Słowak (ŚC)
- słożyć (w piecu) - zapalić (w piecu) (ŚC)
- smarkoc, smarkocz, smark - młody, niedoświadczony chłopak, smarkacz
- smykać, smyczyć - iść gdzieś leniwie, bez chęci, spacerować bez celu (ŚC), włóczyc się
- snadnie - prosto, łatwo (ŚC)
- somsiek - miejsce na słomę w stodole
- sopnąć - zareagować agresją (dot. zwierząt, ale nie tylko)
- sorõń - ktoś obrażony, obrażalski (zrr)
- soroń - ktoś źle wychowany, cham
- spodni - dolny (ŚC)
- spodnica - halka
- spodnioki - kalesony
- spórny - niegrzeczny (ŚC)
- sprać - zbić (dziecko) (ŚC)
- spynd - skup żywca (ŚC)
- spyrka - słonina (zl)
- sranda - dowcip, sensacja (ŚC)
- srandowny, srandownik - dowcipny, żartobliwy, żartowniś (ŚC)
- srogi - wielki, ogromny
- suć - sypać, puszczać gazy (ŚC)
- (być) stela - stąd, być Cieszyniokiem, Cesarokiem (ŚC)
- styknie - wystarczy
- stalkapa, sztalkapa - stalowy nosek buta (np. glana)
- starka, starzyk, starzik - babka, dziadek
- stofka, stowka - pobór rekrutów
- stow - staw
- stracić - zgubić
- strom - drzewo
- strzoda - środa (ŚC)
- suchatelnica - konfesjonał (zl)
- syr - ser
- swaczyna - podwieczorek
- swobodno, swobodny - panna, kawaler (ŚC)
- sym-tam - czasami, od czasu do czasu (ŚC)
- synek - chłopak, młody mężczyzna
- szac - kawaler, zalotnik
- szaberplac - targ
- szaket - marynarka zob. taż jakla
- szałot - sałata, sałatka ziemniaczana
- szandara - żandarm, policjant
- szaufynster - wystawa, okno wystawowe
- szauszpiler - aktor
- szauszpilerka - aktorka
- szczewa - jelita, flaki
- szczewiki - buty
- szczyrkówka, szczyrkófka, szczyrkawka - grzechotka
- szelontać - wstrząsać
- szery, szyry - nożyce (zrr)
- szezlog, szezlong - tapczan
- szkarboły - buty (zazwyczaj stare, ciężke lub zniszczone męske buty)
- szklok - landrynka
- szkolorz - uczeń
- szkryflać - pisać
- szkuty - włosy (zrr)
- szlag - uderzenie
- szlanga - w:żmija, wąż
- szlauch - wąż (np. strażacki), gumiszlauch - wąż gumowy
- szlajfka - wstążka, sznurówka
- szlaubyncjer - śrubokręt
- szlojder - proca
- szlug - papieros, końcówka papierosa
- szlus - koniec, amen, kropka
- szłapa - 1. klapa, wejście na strych (zl), 2. noga
- szłob - zob. rus
- szłopiec - pomieszczenie nad chlewem, oborą, gdzie magazynuje się siano albo słomę (zrr)
- szmary, smary - lanie
- szmaterlok - motyl
- szmiera - smar
- sznaps - kieliszek wódki, wódka
- sznita, sznitka - 1. kromka chleba (por. klapsznita) 2. 2. cięcie, blizna po cięciu na ciele
- sznupa - 1. pysk zwierzęcia 2. nos
- sznupać - szukać, wąchać, grzebać w nieswoich rzeczach, np: →?
- szolka - filiżanka, kubek
- szoł - szedł
- szpanga - spinka do włosów (metalowa)
- szpanować - prostować np. szpanować gardiny, usztywniać (np. linę).
- szpas - przyjemność, zadowolenie
- szpek - słonina (zrr)
- szpil - gra, zabawa, mecz, rozgrywka (np. w kartach)
- szpiler - gracz, zawodnik →
- szplint, śplint - bolec (zl)
- szpilplac - boisko piłkarskie
- szpliter - ostry, drobny kawałek kości, odłamek
- szpind - szafka na ubrania robocze
- szporować - oszczędzać, gromadzić pieniądze
- szpotlać się - potykać się (o własne nogi)
- szpyndlik - szpilka
- szpyndlikosz, szpyndlikorz - skąpiec, człowiek drobnostkowy
- szpyrka - skwarka, kawałek smażonej słoniny, (zrr), słonina
- szrank - szafa
- szraubsztok - imadło
- sztachnońć się - zaciągnąć się (papierosem)
- sztachlok - agrest
- sztajger - sztygar
- sztajgnońć - awansować
- sztand - stoisko np. na targu
- sztama - porozumienie
- szteker - gniazdko elektyczne. przełącznik
- sztela - miejsce
- sztelung - pozycja
- szterować - 1. popychać, szturchać, ale też wywierać presję psychiczną, 2. przeszkadzać
- sztora - zasłona
- sztrajchować - malować
- sztreka - droga, chodnik, wał ziemny
- sztrom, śtrom (zl) - w:prąd
- sztof - materiał (np. na sukienkę)
- sztok - piętro →
- sztole - buty piłkarskie (korki)
- sztrachycle - zapałki (zl)
- sztraf - kara
- sztrasebanka, sztrasenbana - tramwaj (zbt) zob. bana
- sztrom - prąd
- sztrofa - zwrotka
- sztrykować - robić na drutach
- sztuba - areszt domowy
- sztuce - getry piłkarskie
- sztyglować się - stroić się, malować się (makijaż), poprawiać swój wizerunek
- sztyrdziści, śtyrdziści - czterdzieści
- sztyrnoście, śtyrnoście - czternaście
- sztyrować - przeszkadzać
- sztyry, śtyry - cztery
- szumina - piana
- szupy - skorupy z jaj (zrr)
- szusblech, szucblech - zderzak, błotnik rowerowy
- szwaja - zob. gira
- šwandrotać, šwandrać - mówić
- szwarny - elegancki, przystojny
- szwestera - siostra
- szwigerfater - teść
- szwigermuter - teściowa
- szwong, szwung - pęd, rozpęd, zamach
- szychta - dniówka,
[edytuj] Ś
- śćepnůńć - zrzucić
- ściebać - drapować, plisować, np. drobno ściebany klajd drobna plisowana suknia
- ściyl - ściółka (zl)
- ściyrnie - ściernisko
- ślepok - bąk (zl)
- ślimtać - płakać, ślinić
- Ślónzok, Ślojnzok (zrr) - Ślązak
- ślyndzuchy - łyżwy
- ślyzyk - zob. krancek (zl)
- śkryftnąć - wyłączyć (np. światło) (zl)
- śmjatek - szczotka do zamiatania na šipa - łopatkę do kurzu
- śmiéra, śmiyra, szmiera - smar
- śmiertka - kostucha, śmierć
- śmiérkosz, śmiyrkorz - brudas
- śmiotek - miotełka
- śniodać - jeść śniadanie
- śniołek - podgrzybek (zl)
- śpanga, szpanga - spinka, klamerka
- śpik, śpiki, śpikol - smark, smarki, smarkacz
- śtopować - cerować (zl)
- śtora - zasłona (zl)
- śtrykować - sztrykować
- śtyryrogaty - czworokątny, kwadratowy (zl)
- świdraty, świrzaty (zl) - w:zezowaty
- świynte jonki - czerwona porzeczka (zl)
- świynty - święty
- świyrcok - świerk (zl)
[edytuj] T
- tablyt - taca (zl)
- tabula - tablica szkolna (ŚC)
- tachać - dźwigać, przenosić ciężkie przedmioty
- tajla - część
- tajojki, tajuźki - Lwowiacy (ŚC) też ogólnie polscy emigranci z byłego ZSRR.
- takutki, takućki - taki sam (ŚC)
- tanksztela - stacja benzynowa
- tańcować, tańcowaczka - tańczyć, zabawa taneczna (ŚC)
- tarło - tarka (ŚC)
- taskać - nosić (ŚC)
- tasza (Górny Śląsk *), tasia, taśka (zl) - torba
- taszyntuch - chusteczka do nosa
- taślampa (zl), tasz(en)lampa - latarka
- tej - herbata (napój) (przeważnie dotyczy mocno zaparzonej (zl))
- tekla - plotkara (ŚC)
- tela - tyle
- telki - tak duży (ŚC)
- terozki - teraz
- tinta - atrament
- tintać - pić
- tisztuch - obrus zob. serwet, łobrus, uobrus
- titać - trąbić klaksonem
- titek - klakson
- titrać - zob. ciorać
- toć - oczywiście
- tomata - pomidor
- tonkać - moczyć
- topek - nocnik
- tor - bramka na boisku; gol,
- torman - bramkarz
- torta - tort, tortensztik - porcja, kawałek tortu
- tragac - taczka drewniana (zl)
- treger - szyna (w konstrukcji stropu)
- trep - niezdara, nieudacznik, głupek (zrr)
- trepy - chodaki, ogólnie buty
- trichter - lejek
- trit - wycieraczka do butów
- trómpka - trąbka
- tropić (się) - męczyć (się) (ŚC)
- trowa - trawa
- trówła, truhła - ozdobna skrzynka na ozdobności (ŚC)
- trufać - przypuszczać (ŚC)
- trujok - grzyb trujący
- tryjtki - buty piłkarskie
- trza, trzeja - trzeba
- trześnia - czereśnia (ŚC)
- trzewiki - buty
- trzi(j) - trzy
- tubera - gruźlica
- tuberok - gruźlik
- tukej, tukyj - zob. sam
- tunki - tenisówki, trampki
- tuplikować - tłumaczyć
- tuplok - duży kufel piwa (ŚC),(karty)podwójna karta
- tuste - zob. fet
- tusty - otyły, tłusty lub smalec
- tutej! - pij! (do małego dziecka)
- tyj - zob. tej
- tyjater - teatr (ŚC)
- tyrać - zasuwać
- tyrckać, tyrtkać - biegać truchtem
- tyta - róg obfitości (torba ze słodyczami dla pierwszoklasistów) także pupa
- tytka - torebka papierowa
[edytuj] U
- uberiba - kalarepa
- ufajdać się - zob. ciorać
- ufifrać się - zob. ciorać
- ujek - wuj, ujec (ŚC)
- ukaranie - zmartwienie, kara
- unfal - błąd, wypadek,→
- uniyskorzić (się) - spóźnić (się)
- unterhouzy - kalesony
- utopiec, utoplec - utopiony
[edytuj] W
- wachować - stróżować, pilnować
- wachtyrz - stróż (zl)
- wadzić się - kłócić się
- wajać - płakać, skarżyć się
- wajcha - zwrotnica
- waleska - karetka pogotowia
- wander - spacer, wędrówka
- wandzka - pluskwa
- wanielicki - ewangelicki (zl)
- wartki, wartko - szybki, szybko
- warzyć - gotować
- warzecha - warząchiew
- waserwoga - poziomica
- waszbret - tara do prania
- waszkorb - kosz na pranie
- waszpek - miednica (miska)
- warzkuchnia - pomieszczenie gospodarcze, w którym się przygotowuje paszę dla zwierząt
- wawa - sprawiać ból (ŚC)
- wądół - jar (zl)
- wąty, wonty - 1. protest →, 2. wątpliwości
- wciry - zob. szmary
- wela - fryzura, grzywka (ciepnąć welą - zarzucić grzywką)
- wele, wedle - zob. kole
- wercić się - opłacać się
- werk - zakład przemysłowy
- werkcojg - narzędzia
- werksztela - warsztat
- wertikol - szafka na bieliznę
- westa - kamizelka
- wetnąć się (o coś) - założyć się (o coś)
- wic - żart, anegdota
- wieczerzać - jeść kolację
- wieczerzo - kolacja
- wiela - dużo, ile (w pytaniach) (Wiela je godzin = Która godzina?)
- wieprzki - agrest
- wierch, wiyrch - góra (czegoś), wierzch
- wierza - chyba
- wiertać - wiercić
- wihajster - zob. dinks (niem. w wolnym tłumaczeniu co to jest?)
- wija - bijatyka, awantura
- wilijo - wigilia
- winkiel - zob. ek
- wlazł - wszedł
- włazić - wchodzić
- włócyć pole - bronować pole (zl)
- woniać - wąchać
- wor - upał
- wrazić - włożyć, wtrącać się
- wszandy, wszyndy - wszędzie
- wuszt - kiełbasa
- wusztzupa - zupa z produktów świniobicia
- wycug - dożywocie (zl)
- wydować sie - wyjść za mąż (zrr)
- wyglebić się - zob. obalić
- wylyś(ć) - wyjść
- wynokw(/-f)iać - wydziwiać, grymasić przy jedzeniu
- wynt(/-d)ka - wędka
- wytorbić się - zob. obalić
- wzió(y)ńść - wziąć, odebrać
[edytuj] Y
- Yjzel - osioł
- Ynglynder - Anglik
- Ynta - przewrót, upadek, skok do wody
[edytuj] Z
- zaciągaczki - zasłony
- zaciongnońć się - zachmurzyć się (o niebie)
- zadek - tył, tyłek, także rzyć
- zajechać się - zamęczyć się
- zajta - strona internetowa
- zafrópować - zakorkować, zakręcić
- zagówek - poduszka pod głowę
- zakludzić - zaprowadzić
- załośniczki - kolczyki
- zamt - aksamit
- zamtowy - aksamitny
- zarozki - zaraz
- zastawiać - zatrzymywać (kogoś) → (zl)
- zausznice - kolczyki
- zaś - znowu
- zawiyrać - zamykać
- zawrzyć - zamknąć
- zbajslować - zorganizować np. zbajslować tref - zorganizować spotkanie
- zbobcyć - zepsuć (zl)
- zdechlok - chuchro, zmęczona osoba
- zeblec się - rozebrać się
- zelter (Górny Śląsk *), zeltra (zl) - woda mineralna
- zic - siedzienie, siodełko, taboret
- zicać - siadać
- zicherka - agrafka
- zicherung - bezpiecznik
- ziele - chwasty (zl)
- ziemnioki, ziemioki - l.mn. ziemniaki (ŚC), por. kartofle
- zipać, zipieć - sapać, rzęzić → (zl)
- zista - babka piaskowa
- zmierzły - nieznośny, naprzykrzający się, marudny,(dziecko)nie wyspany (czytać rz nie ř)
- znojść, znolyźć - znaleźć (zrr)
- zofórt - za chwilę
- zogówek - poduszka pod głowę
- zoki - zob. fuzekle
- zokle - skarpetki (ŚC)
- zol - podłoga (rzecz., lp., rż., M)
- zola - podeszwa buta, podbite oko
- zolicić, zolycić - zalecać się od zolejty, zolyty (zrr, ŚC) - zaloty, umizgi
- zolyty - zaloty
- zołza - sos
- zomek - zamek
- zońść - zajść
- zowita - panna z dzieckiem (zl)
- zrykowiny - zaręczyny (zl)
- zwyrtać sie - obracać się
- zymft - musztarda
- zyrtka - żerdź (zl)
[edytuj] Ż,Ź
- żadło, źradło lub zdrzadło - lustro
- żadnik - sprośnik
- żałośnice