być

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

być (język polski)[edytuj]

wymowa:
IPA[bɨʨ̑], AS[być], być ?/i jestem ?/i
znaczenia:

czasownik nieprzechodni

(1.1) istnieć; trwać
(1.2) znajdować się w jakimś miejscu
(1.3) charakteryzować się jakąś cechą
(1.4) pracować jako ktoś, wykonywać jakiś zawód; zajmować się czymś z zainteresowań
(1.5) uczestniczyć w czymś
(1.6) należeć do jakiejś organizacji

czasownik pomocniczy używany do tworzenia…

(2.1) …form strony biernej
(2.2) będę, będziesz itd. …czasu przyszłego czasowników niedokonanych
(2.3) daw.  byłem, byłeś itd. …czasu zaprzeszłego
odmiana:
przykłady:
(1.1) Jutro będzie piątek.
(1.2) Cześć, kochanie! Już jestem w domu!
(1.3) Karol jest bardzo wysoki.
(1.4) Czy to pan jest sprzedawcą?
(1.5) Byłeś wczoraj na spotkaniu z tym reżyserem?
(1.6) Jerzy nigdy nie był w wojsku.
(2.1) Telewizor jest zepsuty.
(2.2) Jutro będę jechał do Warszawy; mam nadzieję, że dojadę.
(2.3) Jerzy kupił był już samochód, kiedy odkrył, że ma on niesprawny alternator.
składnia:
(1.1) być + rzecz.  w M. ; przeczenie w czasie teraźniejszym: nie ma
(1.2) być + okolicznik; przeczenie w czasie teraźniejszym: nie ma
(1.3) być + przym. /ims.  w M. 
(1.4) być + rzecz.  w N. 
(2.1) być +imiesłów przymiotnikowy
(2.2) być w czasie przyszłym + czas.  w czasie przeszłym, być w czasie przyszłym + bezokolicznik
(2.3) być w czasie przeszłym + czas.  w czasie przeszłym
kolokacje:
(1.2) być nad / pod / przed / za / …
(1.3) być do niczego
(1.4) być żołnierzem / lekarzem / modelarzem / miłośnikiem kina /…
(1.5) być na egzaminie / spotkaniu / weselu / …
(1.6) być w wojsku / harcerstwie / …
synonimy:
(1.1) istnieć
(1.2) znajdować się
antonimy:
(1.2) nie ma
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
(1.1) rzecz.  byt
(1.2) czas.  pobyć
związki frazeologiczne:
być ą i ęto jest (tj.) • taka jest prawda
etymologia:
Od XIV wieku; ogsłow.  (por. czes.  být, ros.  быть, ukr.  бути, słc.  biti) z prasł.   *byti z praindoeur.   *bʰū-,  *bʰeu-,  *bʰeue- znaczącego pierwotnie 'rosnąć, dojrzewać', a potem 'stawać się, być'. Z tego samego praindoeur.  rdzenia pochodzą litew.  būti 'być', łot.  būt 'być', st.ind.  भवति bhávati, 'stawać się, zdarzać', łac.  fui 'byłem' i futurus 'przyszły'.[1]
uwagi:
Forma wielokrotna dla czynności powtarzalnych: bywać
(1) Czasownik dokonany, nie ma formy niedokonanej
(1) Częstym błędem osób uczących się polskiego jest stosowanie przymiotnika w narzędniku po być. Narzędnik stosuje się (nie w każdej sytuacji!) do rzeczownika lub przymiotnika z rzeczownikiem, ale nie do samego przymiotnika ani nie do imiesłowu przymiotnikowego. Porównaj:
On jest mrocznym rycerzem. (narzędnik)
On jest rycerzem. (narzędnik)
ale:
On jest mroczny. (mianownik)
(1.1-2) Do zaprzeczenia w czasie teraźniejszym używa się formy nie ma; zobacz też: nie być
tłumaczenia:
źródła:
  1. hasło być w: Izabela Malmor, Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa-Bielsko-Biała, Wydawnictwo Szkolne PWN ParkEdukacja, 2009, ISBN 978-83-262-0146-2.

być (język górnołużycki)[edytuj]

wymowa:
wymowa ?/i
znaczenia:

czasownik

(1.1) być
odmiana:
(1.1) zob. : Aneks:Język górnołużycki - odmiana czasownika być
przykłady:
(1.1) Jeho nan Franjo Broz běše Chorwat a jeho mać Słowjenka.Jego ojciec Franjo Broz był Chorwatem a jego matka Słowenką. (Wikipedia)
składnia:
kolokacje:
synonimy:
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
związki frazeologiczne:
etymologia:
uwagi:
źródła: