nie

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacja, szukaj
Podobna pisownia Podobna pisownia: -nieNIEnie-nié

nie (język polski)[edytuj]

nie (1.2) przeszkadzać
wymowa:
wymowa ?/i, IPA[ɲɛ], AS[ńe], zjawiska fonetyczne: zmięk.
znaczenia:

partykuła

(1.1) zaprzeczenie w odpowiedzi na pytanie o prawdziwość czegoś
(1.2) zaprzeczenie orzeczenia, także innych wyrazów
(1.3) podkreślenie obojętności mówiącego co do czynności
(1.4) w połączeniu z rzeczownikiem tworzy zaprzeczone zdanie bezpodmiotowe

zaimek, forma fleksyjna

(2.1) B. od: ono
(2.2) B. od: one
odmiana:
(1.1-4) nieodm.
(2.1) zob.: ono
(2.2) zob.: one
przykłady:
(1.1) Czy pożyczysz mi 50 złotych? Nie!
(1.2) Nie mam już pieniędzy.
(1.2) Dlaczego nie umyłeś rąk?
(1.3) Czego bym nie zrobił, mój szef i tak uważa, że źle to robię.
(1.4) Niektórych opinii nie sposób udowodnić.
(1.4) Nie sposób z nim kulturalnie porozmawiać.
(2.2) Niektóre grzyby trujące, więc uważaj na nie.
składnia:
kolokacje:
synonimy:
antonimy:
(1.1) tak, ano, no
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
partyk. gw. ni
związki frazeologiczne:
a co po czyjej wielkości, jak nie ma w głowie mądrościaksamity, atłasy sławy nie czyniąananas, ale nie dla nasani Antoni na morzu wiatru nie dogonibądź pracowity, nie będziesz bitybez ciekawości nie ma mądrościbez kołaczy nie weselebez końskiego ogona nic skrzypek nie dokonabez pracy nie ma kołaczybez pracy nie ma macybez pracy nie ma płacybez zachodu nie ma miodubieda temu dokuczy, kto się za młodu nie uczyBogu służ, a diabła nie gniewaj / Bogu się kłaniaj, a diabła nie gniewajBóg bez pracy nic nie dajeBóg nie opuści, kto się nań spuścibroda mędrcem nie czynibyć nie w sosiebyło nie byłobyłoby dłuższe lato, gdyby nie zimacała mądrość nie mieści się w jednej głowiechleb i woda, nie ma głoda (sic!)chleb stracił, a bułki nie znalazłchleb w drodze nie ciężychłop mowny a kot łowny z głodu nie zemrąchłop się nie przeżegna, dopóki piorunu nie usłyszychłopa korcem nie mierząchłopa na korce, a rozumu na lata nie mierząchoćbyś miał złota skrzynie, śmierci się nie wywinieszchuj bombki strzelił, choinki nie będzieco było, a nie jest, nie pisze się w rejestrco dwie głowy, to nie jednaco głupiemu po rozumie, kiedy go użyć nie umie?co jeden głupi kupi, to dziesięciu mądrych nie sprzedaco komu pisane, to go nie minieco koń, to nie świniaco młodość uroni, tego starość nie dogonico się czynić nie godzi, to też i mówić szkodzico się nauczysz, tego ci ogień nie spali, woda nie zabierze, złodziej nie ukradnieco się stało, to się nie odstanieco w kobiecym sercu na dnie, to i diabeł nie odgadnieco wolno wojewodzie, to nie tobie, smrodzieco za dużo, to niezdrowocoś uczynił dobrego, nie żałuj nigdy tegocóżby Adam poradził, gdyby Bóg Ewy w raju nie posadził?cudza praca nie wzbogacaczasem luty się zlituje, że człek niby wiosnę czuje; ale czasem tak się zżyma, że człek prawie nie wytrzymaczego Jaś się nie nauczy, tego Jan nie będzie umiałczego nie bierze Chrystus, to fiskus porwieczego nie można poprawić, lepiej cicho w sobie strawićczego nie można zmienić, to trzeba polubićczego oczy nie widzą, tego sercu nie żal / czego oko nie widzi, tego sercu nie żalczłowiekowi w życiu nie potrzeba więcej: serce do kochania, rozum do myślenia i do pracy ręceczyjaś noga nie postanie gdzieśdarowanemu koniowi w zęby się nie zaglądadiabeł nie śpidla chleba, nie dla nieba chce być księdzemdobrego syna nigdy Bóg nie zapominadobrego więzienie nie zepsuje – złego kościół nie naprawidobry chleb, gdy kołacza nie maszdobry zwyczaj – nie pożyczaj, jak oddaje, jeszcze łajedrzewko, póki młode, naginać trzeba, bo się potem nagiąć nie dadrzwi mogą być albo otwarte, albo zamknięte; trzeciej możliwości nie madwaj być nie mogą, dwaj koci w jednym worku, bez zwadydwóch było głupich na świecie: jeden co dawał, drugi, co nie chciał braćdzieci i ryby głosu nie mająelektryka prąd nie tykagdy kota nie ma, myszy harcują / jak kota nie ma, to myszy biegają / jak kota nie ma, to myszy harcujągdy mróz w lutym ostro trzyma, tedy jest niedługa zimagdzie diabeł nie może, tam babę poślegdzie jedna kość, a dwa brytany – tam pokój nie znanygdzie koń nie zdoła, tam osioł pociągniegdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeśćgdzie nie ma kary, tam nie ma miarygdzie pochlebstwo w cenie, prawdy tam nie pytajgdzie praca, pilność na straży, tam się bieda wejść nie ważygłową muru nie przebijeszgość nie w porę gorszy Tatarzynagóra z górą się nie zejdzie, a człowiek z człowiekiem zawszegówno chłopu nie zegarekgrzmot w kwietniu dobra nowina, już szron roślin nie pościnahabit nie czyni mnichahulaj dusza – piekła nie mai w Paryżu nie zrobią z owsa ryżui w sto koni nie dogonijak nie urok, to przemarsz wojskjak nie urok, to sraczkajak pies je, to nie szczeka, bo mu miska uciekajak rola, choć żyzna, nie może być płodna bez uprawy, tak i duch bez naukijak się nie ma co się lubi, to się lubi co się majak się nie ma co się mówi, to się leży z kim się grajakby chciał, a nie mógłjeden kot stada myszy się nie boijeden ojciec dziesięć synów wychowa, a dziesięć synów jednego ojca żywić nie mogąjedna jaskółka wiosny nie czynijedna matka dziesięć synów wychowa, a jednej matki dziesięć synów żywić nie mogąjeszcze się taki nie urodził, co by wszystkim dogodziłjeśli ci jeszcze nie dokuczył luty, to pal dobrze w kominie i miej kożuch sutyjeżeli w dzień św. Jacka deszcz nie pada, będzie jesień sucha / jeśli w dzień świętego Jacka deszcz nie plucha, będzie jesień suchakawałek chleba nie spadnie z nieba – pracą na niego zarobić trzebakiedy gospodyni pierze i chleb piecze, to się ledwie nie wścieczekłamstwem daleko się nie zajdziekomu Bóg rozumu nie da, kowal mu go nie ukujekot jajka nie zniesiekot nie koło jednej dziury siadakradzione nie tuczykrzywa praca nie popłacakto chce żyć z swojej pracy, dolegać nie trzebakto gardzi chlebem, nie będzie miał i bułkikto ku pracy ręce skłoni, nie uniży w gmachach skronikto ma księdza w rodzie, tego bieda nie ubodziekto nie ma szczęścia w kartach, ten ma szczęście w miłościkto nie był ni razu człowiekiem, temu człowiek nic nie pomożekto nie chce pracy znieść, ten nie ma co jeśćkto nie dopilnuje, ten zwykle żałujekto nie ma córek, ten nie ma dziecikto nie ma w głowie, ten ma w nogachkto nie skropił chleba łzami, nie będzie miał apetytukto nie skropił chleba potem, nie będzie miał apetytukto nie słucha brata, słuchać będzie batakto nie słucha ojca, matki, niech słucha psiej skórykto nie ściąga atutów, ten chodzi bez butówkto nie winien – ten się bać nie powinien, kto nabroił – niech się boikto pyta, nie błądzikto się do pracy leni, nie wart jeść pieczenikto się nie leni, robi złoto z kamienikto się przerzuci z wódki na mleko, nie pociągnie dalekokto się wstydzi pracy, nie wart chleba i kołaczykto umie czytać, pisać i rachować, ten nie potrzebuje ciężko pracowaćkto z przyrodzenia głupi, i w Paryżu sobie rozumu nie kupikto ze mną jeść nie chce chleba, ja z nim nie będę kołaczakto ze sobą nosi, nikogo nie prosiktoś niewart złamanego groszalepiej żałować, że się coś zrobiło, niż żałować, że się nic nie zrobiłolicho nie śplicho nie śpimądrej głowy włos się nie trzymamiarkuj się, byś nie przebrał miarkimieć głowę nie od paradymiła praca, lubo trudna, póki nie daremnamnich mnichowi kaptura nie oberwiemucha nie siadamuru głową nie przebije, a morza nikt nie wypijemyszy dokazują, gdy kota nie czująna stycznie i lute trzeba mieć konie kutena to ma kowal kleszcze, żeby sobie rąk nie sparzyćna wołowej skórze by nie spisałnie (być)nie bądź w gorącej wodzie kąpanynie budź licha, kiedy śpinie chwal dnia przed zachodem słońcanie cierpieć zwłokinie człowiek życie wymyślił, ale takim je zastałnie czuć nógnie czyń drugiemu, co tobie niemiłenie dla psa kiełbasa, nie dla kota sadłonie dla psa kiełbasa, nie dla prosiąt miódnie dospać trzeba, kto chce dostać chlebanie dziel skóry na niedźwiedziunie graj bawole, czego nie ma na stole / nie graj matole, czego nie ma na stolenie ilość, lecz jakośćnie kijem (go), to pałkąnie kiwnąć palcem w bucienie kleić sięnie kładź palca między drzwinie manie ma chuja / nie ma chuja we wsinie ma dymu bez ognianie ma mowynie ma róży bez kolcównie ma ryby bez ości, nie ma baby bez złościnie ma żartównie mieć bladego pojęcianie mieć gdzie czegoś podziaćnie mieć nic do stracenianie mieć sobie równychnie mieć wszystkich w domunie mieć zielonego pojęcianie miła jest taka praca, za którą nie bywa płacanie móc wyjść z podziwunie nos dla tabakiery, lecz tabakiera dla nosanie ociec, nie matka ceruszke wydaje: robota, ochota, piekne obyczaje (sic!)nie od razu Kraków zbudowanonie odkładaj na jutro tego, co masz zrobić dziśnie pamiętał wół, jak cielęciem byłnie pomoże mydło, ani malowidło, ani studnia wody, jak nie ma urodynie przesadza się starych drzewnie puścić pary z ust / nie puszczać pary z ustnie rozdzielaj zapałki na czworonie rób drugiemu, co tobie niemiłenie samym chlebem człowiek żyjenie sprzedać tanio swojej skórynie spuszczać z oczunie śmiej się, dziadku, z czyjegoś wypadku – dziadek się śmiał i to samo miałnie święci garnki lepiąnie taki diabeł straszny, jak go malująnie to ładne, co piękne, ale co się komu podobanie tylkonie ucz ojca dzieci robićnie udawaj Grekanie urywać dupynie w ciemię bitynie wierz nigdy dziewucho, coć chłop szepce na uchonie wierz nigdy mężczyźnie, to słodki cukierek maczany w truciźnienie wierzyć własnym oczomnie wisi syn za ojca, tylko sam za siebienie wójtowska córka, a gada do rzeczynie wsadzaj nosa do cudzego prosanie wszystko złoto, co się świecinie wścibiaj nosa, gdzieś nie dał groszanie wtykaj nosa w nie swoje sprawynie wylewać za kołnierznie wyrabiać się na zakrętachnie wywołuj wilka z lasunie zasypiać gruszek w popielenie zmienia się koni podczas przeprawy przez rzekęnie zmrużyć okanie znać umiarunie zostawić kamienia na kamieniunie zostawić na kimś suchej nitkinie życz złego nikomu, byś tego nie zastał w domuniech cię głowa o to nie bolinigdy nie jest tak źle, żeby nie mogło być gorzej, ani tak dobrze, żeby nie mogło być lepiejnikt nie jest prorokiem we własnym krajunikt się mądrym nie rodzi, ale stajeo włosek nie poszedł do Abramaod przybytku głowa nie boliod św. Anny nie doczeka południa deszcz porannyodpukać w niemalowane drewnoosioł konia nie spłodzipalcem nie kiwnąćpieczone gołąbki nie lecą same do gąbkipieniądze nie śmierdząpieniądze szczęścia nie dająpies, co bardzo szczeka, nie bardzo kąsapies na paździerzu nie leży i drugiemu nie da / pies ogrodnika – sam nie zje i drugiemu nie dapo pracy nie wadzi się ucieszyćpo tłuste cielę i do domu trafią, a chudego i na targu nie kupiąpóty dzban wodę nosi, póki się ucho nie urwiepraca nie zając, nie uciekniepraca nikogo nie krzywdzipraca od ubóstwa strzeże: kto nie sieje, nic nie zbierzepraca odkładana nie wiele wartaproste drzewo nie rzuca garbatego cieniaprzyjaźń szczera nie umierapsie głosy nie idą w niebiosypusto, że nawet pies z kulawą nogą nie zajrzyskleroza nie boli, ale nachodzić się trzeba / skleroza nie choroba, tylko nogi boląspadochron się komuś nie otworzyłstara miłość nie rdzewiejesyn tylko worki zliczy, w rozumie nie dziedziczyszczęścia ojcowskiego syn nie dziedziczyszukaj pracy jak chleba, nie jak nożaświat się nie zawaliświń z tobą nie pasałemu wdowy chleb gotowy, ale nie każdemu zdrowyuczyła matula nie wychodź spod królaudowadniać, że nie jest się wielbłądemwchodzić oknem, nie drzwiamiwścibiać nos w nie swoje sprawyz jedynaka jak nie pies, to sobakaza babą i diabeł nie trafizłe nie śpiźdźbło w oku bliźniego widzisz, a belki w swoim nie dostrzegaszżaden nie powinien być bogaty, jeno cnotliwyżadna praca nie hańbiżeby kózka nie skakała, to by nóżki nie złamała
etymologia:
(1.1-4) od XIV w.; ogsłow. (por. czes. ne, ros. не) z prasł. *ne 'nie' (odpowiedniki: litew. ne, łac. ne, gr. ναί (νή), st.ind. ná-[potrzebna transkrypcja na staroindyjski]) z praindoeur. *ne 'nie'[1]
uwagi:
(1.1-4) pisany łącznie z rzeczownikami, przymiotnikami i (od niedawna) z imiesłowami; osobno, jeżeli na ten wyraz pada akcent („moja żona jest nie ładna, a bardzo piękna”)
tłumaczenia:
źródła:
  1. hasło nie w: Izabela Malmor, Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa-Bielsko-Biała, Wydawnictwo Szkolne PWN ParkEdukacja, 2009, ISBN 978-83-262-0146-2.

nie (język francuski)[edytuj]

wymowa:
IPA: /ni/
znaczenia:

czasownik, forma fleksyjna

(1.1) 1. os. lp ter. trybu oznajmującego od nier
(1.2) 3. os. lp ter. trybu oznajmującego od nier
(1.3) 1. os. lp ter. trybu łącznego od nier
(1.4) 3. os. lp ter. trybu łącznego od nier
(1.5) 2. os. lp trybu rozkazującego od nier
odmiana:
przykłady:
(1.1)
składnia:
kolokacje:
synonimy:
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
związki frazeologiczne:
etymologia:
uwagi:
źródła:

nie (język niemiecki)[edytuj]

wymowa:
IPA[niː] wymowa ?/i
znaczenia:

przysłówek

(1.1) nigdy
odmiana:
(1.1) nieodm.
przykłady:
(1.1) Ich habe das nie gesehen.Nigdy tego nie widziałem.
składnia:
kolokacje:
synonimy:
(1.1) niemals
antonimy:
(1.1) immer
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
związki frazeologiczne:
etymologia:
uwagi:
źródła:

nie (język słowacki)[edytuj]

wymowa:
znaczenia:

partykuła

(1.1) nie
odmiana:
przykłady:
(1.1)
składnia:
kolokacje:
synonimy:
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
związki frazeologiczne:
etymologia:
uwagi:
źródła: