stać

stać (język polski)

koń stoi (1.1) nieruchomo

samochód stoi (1.7) przed domem

wymowa:

wymowa, IPA: [staʨ̑], AS: [stać]

znaczenia:

czasownik nieprzechodni

(1.1) o człowieku, zwierzęciu: być w pozycji wyprostowanej, podpartym tylko na nogach, nie ruszać się z miejsca

(1.2) o przedmiocie: być ustawionym w taki sposób, że pionowy wymiar jest większy od poziomych

(1.3) pot. potocznie o penisie: być w stanie erekcji (często z podmiotem domyślnym)

(1.4) o mechanizmie, silniku: nie pracować, nie działać

(1.5) pot. potocznie kosztować, mieć jakąś cenę

(1.6) tylko w bezokol. mieć na coś dość pieniędzy

(1.7) znajdować się w jakimś miejscu

(1.8) środ. środowiskowy inform. informatyka działać (o programie lub serwerze)

czasownik zwrotny

(2.1) aspekt dokonany od stawać się

odmiana:

 

forma		liczba pojedyncza			liczba mnoga
		1 os.	2 os.	3 os.	1 os.	2 os.	3 os.
bezokolicznik		stać
czas teraźniejszy		stoję	stoisz	stoi	stoimy	stoicie	stoją
czas przeszły	m	stałem	stałeś	stał	staliśmy	staliście	stali
	f	stałam	stałaś	stała	stałyśmy	stałyście	stały
	n	stałom (forma potencjalna)	stałoś (forma potencjalna)	stało
pozostałe formy czas przyszły m będę stał, będę stać będziesz stał, będziesz stać będzie stał, będzie stać będziemy stali, będziemy stać będziecie stali, będziecie stać będą stali, będą stać f będę stała, będę stać będziesz stała, będziesz stać będzie stała, będzie stać będziemy stały, będziemy stać będziecie stały, będziecie stać będą stały, będą stać n będę stało (forma potencjalna), będę stać będziesz stało, będziesz stać będzie stało, będzie stać czas zaprzeszły m stałem był stałeś był stał był staliśmy byli staliście byli stali byli f stałam była stałaś była stała była stałyśmy były stałyście były stały były n stałom było (forma potencjalna) stałoś było (forma potencjalna) stało było forma bezosobowa czasu przeszłego stano tryb rozkazujący – stój niech stoi stójmy stójcie niech stoją tryb przypuszczający m stałbym, byłbym stał stałbyś, byłbyś stał stałby, byłby stał stalibyśmy, bylibyśmy stali stalibyście, bylibyście stali staliby, byliby stali f stałabym, byłabym stała stałabyś, byłabyś stała stałaby, byłaby stała stałybyśmy, byłybyśmy stały stałybyście, byłybyście stały stałyby, byłyby stały n stałobym, byłobym stało (formy potencjalne) stałobyś, byłobyś stało (formy potencjalne) stałoby, byłoby stało imiesłów przymiotnikowy czynny m stojący, niestojący f stojąca, niestojąca stojące, niestojące n stojące, niestojące imiesłów przysłówkowy współczesny stojąc, nie stojąc rzeczownik odczasownikowy stanie, niestanie

przykłady:

(1.1) Pod latarnią stały dwie policjantki przebrane za prostytutki.

(1.2) Regał stoi pod ścianą.

(1.3) Zawsze mi (penis) stoi, kiedy widzę dziewczynę w krótkiej spódnicy.

(1.4) Zegarek mi stoi.

(1.5) Ceny akcji stały na poziomie 20 (dwudziestu) złotych za sztukę, po czym nagle spadły.

(1.6) Nie stać mnie na nowy samochód.

(1.7) Na postoju stała taksówka.

(1.8) Ten serwer stoi już prawie miesiąc bez przerwy.

składnia:

(1.1-2, 1.5, 1.7) stać +okolicznik miejsca

(1.3) stać +C. celownik

(1.6) stać +B. biernik na +B. biernik

kolokacje:

(1.3) komuś stoi

(1.6) stać kogoś/mnie/ciebie/… na samochód/dom/…

(1.7) wolno stojący

synonimy:

(1.1) reg. pozn. regionalizm poznański stojeć

(1.2), (1.7) znajdować się, być

(1.5) kosztować

(1.7) zaparkować (samochód)

antonimy:

(1.1) iść, biec, siedzieć, jechać, …

(1.4) działać

wyrazy pokrewne:

(1) rzecz. rzeczownik stanie; czas. czasownik stawać/stanąć, stawać się/stać się

związki frazeologiczne:

stać nad grobem, stać na antypodach, stać na czatach; zobacz też: stawać

etymologia:

uwagi:

(1.6) tylko w bezokoliczniku: „stać kogoś na coś”

tłumaczenia:

(2) dla języków nierozróżniających aspektów zobacz listę tłumaczeń w haśle: stawać się

• angielski: (1.1) stand; (1.2) stand
• arabski: (1.1) وقف
• białoruski: (1.1-2,4,7) стаяць
• bułgarski: (1.1) стоя
• dolnołużycki: (1.1) stojaś
• duński: (1.1-3) stå
• esperanto: (1.1,2,4) stari
• francuski: (1.1-2) être/rester/se tenir debout; (1.3) bander; (1.4) ne pas fonctionner/bouger; (1.6) avoir les moyens; (1.7) être, se trouver
• gruziński: (1.1) დგონა (dgona)
• islandzki: (1.1) standa; (1.2) standa
• japoński: (1.1) 立つ; (1.2) 立つ
• jidysz: (1.1-5), (1.7) שטיין (sztejn)
• niemiecki: (1.1-4) stehen; (1.5) kosten; (1.6) (sich) leisten können; (1.7) stehen
• polski język migowy:
  (w zapisie SignWriting)

  (1.1-2)
• rosyjski: (1.1) стоять; (1.2) стоять
• wilamowski: (1.1-4) śtejn

źródła: