stać

stać (język polski)

koń stoi (1.1) nieruchomo

samochód stoi (1.7) przed domem

wymowa:

wymowa, IPA: [staʨ̑], AS: [stać]

znaczenia:

czasownik nieprzechodni

(1.1) o człowieku, zwierzęciu: być w pozycji wyprostowanej, podpartym tylko na nogach

(1.2) o przedmiocie: być ustawionym w taki sposób, że pionowy wymiar jest większy od poziomych

(1.3) pot. potocznie z Wikisłownika, pl.wiktionary.org o penisie: być w stanie erekcji (często z podmiotem domyślnym)

(1.4) o mechanizmie, silniku: nie pracować, nie działać

(1.5) przest. przestarzałe, przestarzały z Wikisłownika, pl.wiktionary.org, pot. potocznie z Wikisłownika, pl.wiktionary.org kosztować, mieć jakąś cenę

(1.6) tylko w bezokol. mieć na coś dość pieniędzy

(1.7) znajdować się w jakimś miejscu

(1.8) środ. środowiskowy z Wikisłownika, pl.wiktionary.org inform. informatyka z Wikisłownika, pl.wiktionary.org działać (o programie lub serwerze)

(1.9) nie ruszać się z miejsca

czasownik zwrotny stać się

(2.1) aspekt dokonany od stawać się

odmiana:

(1.1-9)

 

forma		liczba pojedyncza			liczba mnoga
		1 os.	2 os.	3 os.	1 os.	2 os.	3 os.
bezokolicznik		stać
czas teraźniejszy		stoję	stoisz	stoi	stoimy	stoicie	stoją
czas przeszły	m	stałem	stałeś	stał	staliśmy	staliście	stali
	f	stałam	stałaś	stała	stałyśmy	stałyście	stały
	n	stałom (forma potencjalna)	stałoś (forma potencjalna)	stało
pozostałe formy czas przyszły m będę stał, będę stać będziesz stał, będziesz stać będzie stał, będzie stać będziemy stali, będziemy stać będziecie stali, będziecie stać będą stali, będą stać f będę stała, będę stać będziesz stała, będziesz stać będzie stała, będzie stać będziemy stały, będziemy stać będziecie stały, będziecie stać będą stały, będą stać n będę stało (forma potencjalna), będę stać będziesz stało, będziesz stać będzie stało, będzie stać czas zaprzeszły m stałem był stałeś był stał był staliśmy byli staliście byli stali byli f stałam była stałaś była stała była stałyśmy były stałyście były stały były n stałom było (forma potencjalna) stałoś było (forma potencjalna) stało było forma bezosobowa czasu przeszłego stano tryb rozkazujący – stój niech stoi stójmy stójcie niech stoją tryb przypuszczający m stałbym, byłbym stał stałbyś, byłbyś stał stałby, byłby stał stalibyśmy, bylibyśmy stali stalibyście, bylibyście stali staliby, byliby stali f stałabym, byłabym stała stałabyś, byłabyś stała stałaby, byłaby stała stałybyśmy, byłybyśmy stały stałybyście, byłybyście stały stałyby, byłyby stały n stałobym, byłobym stało (formy potencjalne) stałobyś, byłobyś stało (formy potencjalne) stałoby, byłoby stało imiesłów przymiotnikowy czynny m stojący, niestojący f stojąca, niestojąca stojące, niestojące n stojące, niestojące imiesłów przysłówkowy współczesny stojąc, nie stojąc rzeczownik odczasownikowy stanie, niestanie

(2.1)

 

forma		liczba pojedyncza			liczba mnoga
		1 os.	2 os.	3 os.	1 os.	2 os.	3 os.
bezokolicznik		stać się
czas przyszły prosty		stanę się	staniesz się	stanie się	staniemy się	staniecie się	staną się
czas przeszły	m	stałem się	stałeś się	stał się	staliśmy się	staliście się	stali się
	f	stałam się	stałaś się	stała się	stałyśmy się	stałyście się	stały się
	n	stałom się (forma potencjalna)	stałoś się (forma potencjalna)	stało się
pozostałe formy czas zaprzeszły m stałem się był stałeś się był stał się był staliśmy się byli staliście się byli stali się byli f stałam się była stałaś się była stała się była stałyśmy się były stałyście się były stały się były n stałom się było (forma potencjalna) stałoś się było (forma potencjalna) stało się było forma bezosobowa czasu przeszłego stano się tryb rozkazujący – stań się niech się stanie stańmy się stańcie się niech się staną tryb przypuszczający m stałbym się, byłbym się stał stałbyś się, byłbyś się stał stałby się, byłby się stał stalibyśmy się, bylibyśmy się stali stalibyście się, bylibyście się stali staliby się, byliby się stali f stałabym się, byłabym się stała stałabyś się, byłabyś się stała stałaby się, byłaby się stała stałybyśmy się, byłybyśmy się stały stałybyście się, byłybyście się stały stałyby się, byłyby się stały n stałobym się, byłobym się stało (formy potencjalne) stałobyś się, byłobyś się stało (formy potencjalne) stałoby się, byłoby się stało imiesłów przysłówkowy uprzedni stawszy się rzeczownik odczasownikowy stanie się, niestanie się

przykłady:

(1.1) Pod latarnią stały dwie policjantki przebrane za prostytutki.

(1.2) Regał stoi pod ścianą.

(1.3) Zawsze mi (penis) stoi, kiedy widzę dziewczynę w krótkiej spódnicy.

(1.4) Zegarek mi stoi.

(1.5) Ceny akcji stały na poziomie 20 (dwudziestu) złotych za sztukę, po czym nagle spadły.

(1.6) Nie stać mnie na nowy samochód.

(1.7) Na postoju stała taksówka.

(1.8) Ten serwer stoi już prawie miesiąc bez przerwy.

(1.9) Autobus stoi na przystanku.

składnia:

(1.1-2, 1.5, 1.7) stać + okolicznik miejsca

(1.3) stać + C. celownik z Wikisłownika, pl.wiktionary.org

(1.6) stać + B. biernik z Wikisłownika, pl.wiktionary.org na + B. biernik z Wikisłownika, pl.wiktionary.org

kolokacje:

(1.3) komuś stoi

(1.6) stać kogoś / mnie/ciebie / … na samochód / dom / …

(1.7) wolno stojący

synonimy:

(1.1) reg. pozn. regionalizm poznański z Wikisłownika, pl.wiktionary.org stojeć

(1.2), (1.7) znajdować się, być

(1.5) kosztować

(1.7) zaparkować (samochód)

antonimy:

(1.1) iść, biec, siedzieć, jechać, …

(1.4) działać

wyrazy pokrewne:

rzecz. rzeczownik z Wikisłownika, pl.wiktionary.org stanie, stałość, stoisko, stojak, stojanka, stójka, stół, wystawienie, stacja, stacz

czas. czasownik z Wikisłownika, pl.wiktionary.org stawać / stanąć, stawać się / stać się, ustanawiać

związki frazeologiczne:

stać nad grobem, stać na antypodach, stać na czatach; zobacz też: stawać

etymologia:

uwagi:

(1.6) tylko w bezokoliczniku: „stać kogoś na coś”

tłumaczenia:

(2.1) dla języków nierozróżniających aspektów zobacz listę tłumaczeń w haśle: stawać się

• angielski: (1.1) stand; (1.2) stand
• arabski: (1.1) وقف
• białoruski: (1.1-2,4,7) стаяць
• bułgarski: (1.1) стоя
• dolnołużycki: (1.1) stojaś
• duński: (1.1-3) stå
• esperanto: (1.1,2,4) stari
• francuski: (1.1-2) être / rester / se tenir debout; (1.3) bander; (1.4) ne pas fonctionner / bouger; (1.6) avoir les moyens; (1.7) être, se trouver
• gruziński: (1.1) დგონა (dgona)
• hiszpański: (1.1) estar de pie; (1.9) estar parado
• islandzki: (1.1) standa; (1.2) standa
• japoński: (1.1) 立つ; (1.2) 立つ
• jidysz: (1.1-5), (1.7) שטיין (sztejn)
• niemiecki: (1.1-4) stehen; (1.5) kosten; (1.6) (sich) leisten können; (1.7) stehen
• nowogrecki: (1.1) στέκομαι, μένω όρθιος; (1.9) στέκομαι, μένω ακίνητος
• polski język migowy:
  (w zapisie SignWriting)

  (1.1-2)
• rosyjski: (1.1) стоять; (1.2) стоять
• wilamowski: (1.1-4) śtejn

źródła: