Indeks:Polski - Regionalizmy poznańskie

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacja, szukaj

Występuje wiele form zapisu gwary poznańskiej, od zapisu zgodnego z zasadami pisowni polskiej, która jest następnie odczytywana zgodnie z zasadami wymowy gwarowej po zapis czysto fonetyczny, stąd jedno słowo może być zapisane na wiele różnych sposobów.

Pomnik zasłużonego dla zachowania gwary poznańskiej Starego Marycha

Literatura (wyjątki)[edytuj]

  • Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski, pod red. Z. Sobierajskiego i J. Burszy, t. 1–2, Wrocław 1979.
  • A. Danysz, Odrębności słownikarskie kulturalnego języka polskiego w Wielkopolsce w stosunku do kulturalnego języka Galicji w: Język polski 1914, II.
  • M. Gruchmanowa, Z zagadnień kultury języka mieszkańców Poznania w XX–leciu międzywojennym, w: Studia polonistyczne 1981, IX.
  • M. Gruchmanowa, M. Witoszek–Samborska, M. Żak–Święcicka, Mowa mieszkańców Poznania, Poznań 1987.
  • Słownik gwary miejskiej Poznania, red. Monika Gruchmanowa i Bogdan Walczak, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • K. Nitsch, Odrębności słownikowe Poznania, Krakowa i Warszawy, w: Język polski 1914, II.
  • B. Ślaski, Z języka dawnych cechów Poznania, w: Kronika Miasta Poznania 1924, II.
  • Słowniczek pyrlandzko-polski w: Waldemar Kurowski, Andrzej Niczyperowicz, 365 obiadów poznańskich babci Moniki, Chronica, 2005, ISBN 83-920994-1-9.

Linki[edytuj]

A[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

B[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

C[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Ć[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

D[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

E[edytuj]

  • ejber – chłopak, rozrabiaka, łobuziak, nicpoń
  • eka – róg (za eką – za rogiem ulicy)
  • elektroluks – odkurzacz (od nazwy firmy Electrolux)
  • emza – osoba niesympatyczna

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

F[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

G[edytuj]

  • gamaja – gimnazjum
  • gamuła – niezdara, gamoń
  • galart – galareta mięsna
  • galarypa – kalarepa
  • gapa, glapa – kruk, gawron, wrona
  • garować – leżeć w łóżku, spać
  • gaska – uliczka, wąska uliczka, czasami ślepy zaułek (niem. Gasse)
  • gelejza – osoba nieporządna, niezdarna, powolna
  • gemyla – śmietnik, bałagan
  • gibus, ginol – wysoki człowiek
  • gichać – wylać, nalać, oblać (niem. giessen – lać)
  • gidea, gidyja – kobieta wysokiego wzrostu
  • giglać – łaskotać
  • gira – noga, też: szwaja
  • glajda – błoto, deszczowa pogoda, plucha, osoba niechlujna
  • glanc – lukier
  • glapa, gapa – kruk, gawron, wrona
  • glazejka – skórzane rękawiczki
  • glizda – glista, dżdżownica
  • globusik – melonik
  • glubka – mirabelka (rodzaj śliwki)
  • głuchacz – sygnał telefoniczny (zadzwonienie do kogoś i rozłączenie się)
  • golarz – fryzjer
  • gora – pożar
  • gościniec – zarówno droga jak i zajazd, karczma
  • góra – strych (do góry – na górze, piętrze)
  • grajcarek – korkociąg
  • gramolić się – wchodzić na coś, wchodzić gdzieś, gdzie niekoniecznie jest się mile widzianym, np. Gdzie się tu gramolisz? (często żart.)
  • grula – człowiek ociężały
  • grycha – stara bułka
  • gryczpan – bukszpan
  • guli – z powodu, z przyczyny
  • guła, gularz – indyk, indyczka, również guła – niezdarna, niezaradna kobieta
  • guzdrać – robić coś w bardzo wolnym tempie, np. ubierać się bardzo powoli, np. Ale ty się guzdrzesz.
  • guzik – włącznik, przycisk
  • Gwiazdor – od gwiazdy, z którą chodzili kolędnicy. Św. Mikołaj przychodzi 6. grudnia i rozdaje prezenty, głównie słodycze. Natomiast Gwiazdor przychodzi z prezentami w Wigilię Bożego Narodzenia. W odróżnieniu od Św. Mikołaja często nie przynosi słodyczy, lecz inne rzeczy, np. skarpetki, krawaty, perfumy itp.
  • gzik, gzika – twarożek ze śmietaną i cebulą, w sezonie szczypiorek (może być jeszcze z oliwą)
  • gzub – dzieciak

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

H[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

I[edytuj]

  • ichty – niezrównoważone zachowanie (kaprysy, zachcianki, grymaszenie, boczenie się)
  • ino – tylko
  • inwentura – remanent

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

J[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

K[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

L[edytuj]

  • labija – zabawa, impreza
  • laczki – obuwie domowe bez pięty[1]
  • lajcha – człowiek słaby, osłabiony (niem. Leiche – trup)
  • lajsnąć (se) – kupić (sobie)
  • langus – człowiek wysoki (niem. lang – długi)
  • lania – szkoła
  • latoś – tego roku
  • latówka – pobocze
  • latowy – letni np. domek
  • laufer – człowiek niespokojny, nie mogący usiedzieć w domu, ani dłużej w jednym miejscu, także ruchliwe, rozbiegane dziecko (od niem. Laufer – biegacz)
  • lebera, leberka – wątrobianka (niem. Leber – wątroba)
  • lejza – osoba niezdarna, gapowata
  • leżałki – gruszki ulęgałki
  • libera – poziomica (zwana jeszcze inaczej po poznańsku "waserwagą")
  • listowy – listonosz
  • lofrować – lenić się, włóczyć
  • lofer – człowiek, który lofruje
  • lola – gruby kij, laska
  • lompy – niechlujne ubrania
  • luchnąć – wypić
  • lujnąć – uderzyć
  • luj – niechlujny mężczyzna, menel, żul (albo ogólnie pejoratywne określenie mężczyzny, np.: Słyszałaś, że Stacha ma nowego luja?)
  • lufcik – małe, dodatkowe okienko w dużym oknie
  • luntrus – łazęga, powsinoga, łazik
  • lura – o kawie, herbacie – bardzo słaba
  • lury – głupstwa, nudy, zob.: pierdoły
  • lyrać – bujać się, chwiać się (np. o krześle na nierównym podłożu)

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Ł[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

M[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

N[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

O[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

P[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

R[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

S[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Ś[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

T[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

U[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

W[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Z[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Ż[edytuj]

   Gtk-go-up.svg (do góry strony)

Przypisy[edytuj]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Andrzej Markowski, Jak dobrze mówić i pisać po polsku, Warszawa 2000.

Uwagi[edytuj]

zob. też Gwara poznańska w Wikipedii