koń

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Podobna pisownia Podobna pisownia: konkonnKońkóńkôňkönkøn

koń (język polski)[edytuj]

koń (1.1)
gimnastyka na koniu (1.2)
biały koń (1.3)
wymowa:
wymowa ?/i, wymowa ?/i, IPA[kɔ̃ɲ], AS[kõń], zjawiska fonetyczne: nazal. 
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) zool.  zwierzę z gatunku Equus caballus L., hodowane jako pociągowe lub do jazdy wierzchem; zob.  też koń w Wikipedii
(1.2) sport.  przyrząd gimnastyczny w formie skrzyni na czterech nogach
(1.3) szach.  pot.  skoczek szachowy; zob.  też skoczek w Wikipedii
(1.4) przen.  grub.  męski członek[1]
odmiana:
(1.1-4)
przykłady:
(1.1) Konie to najpiękniejsze zwierzęta na świecie!
(1.2) Nigdy nie umiałem skakać przez konia.
(1.3) Może pan zbić koniem białą wieżę.
(1.4) Przestań walić konia, ty zboczeńcu!
składnia:
kolokacje:
(1.1) jeździć na koniu • maść / umaszczenie konia (nie „kolor”!) • ujeżdżać konia • siodłać konia • koń biały / siwy / kasztanowaty / gniady / kary / srokaty (pinto) / jabłkowity / bułany / dereszowaty / myszaty / izabelowaty (palomino) / tarantowaty • koń pełnej krwi / czystej krwi / półkrwikoń pociągowy
(1.2) skakać przez konia • koń z łękamigimnastyka na koniu
(1.3) ruszyć się koniem • zbić / zabić konia • kolor konia (nie „maść) • biały / czarny koń
synonimy:
(1.1) rumak, wierzchowiec; gw.  kóń, konicek; pejor.  muc, szkapa, szkapina
(1.3) skoczek
(1.4) penis; wulg.  kutas
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz.  koniuszy m , konnica f , koniarz m , koniuch m , konny m , konina f , koniowate m  lm 
zdrobn.  konik m , koniczek m 
przym.  koński, konny, koniowaty
przysł.  konno
związki frazeologiczne:
co koń wyskoczyczarny końkonia z rzędem temukoń by się uśmiałkoń go zjadłkoń mechanicznykoń parowykoń trojańskikopać się z koniemna koń! • robić w koniarozstawne koniestary końszczęśliwy, jakby go kto na sto koni wsadziłwalić koniazjeść konia z kopytamiznać się jak łyse konie
zob. : przysłowia o koniu
etymologia:
(1.1) ogólnosłowiańskie prasł.   *konjь < dalsza etymologia niepewna: prasł.   *kobnjь lub prasł.   *komnjь lub prasł.   *komonjь[2]por.  czes.  kůň, ros.  конь
uwagi:
(1.1) zobacz też: Indeks:Polski - Ssaki
  • forma celownika liczby pojedynczej koniu jest niepoprawna
  • w narzędniku liczny mnogiej występuje oboczność związana ze ścieraniem się dwóch tendencji w odmianie; zalecana jest forma tradycyjna „końmi” w stosunku do zwierząt (np. „orać pole końmi”), zaś forma „koniami” wobec osób („obaj jesteśmy starymi koniami”)[3][4][5]
  • zob.  też koń (ujednoznacznienie) w Wikipedii
tłumaczenia:
(1.3) zobacz listę tłumaczeń w haśle: skoczek
(1.4) zobacz listę tłumaczeń w haśle: penis
źródła:
  1. Maciej Czeszewski, Słownik polszczyzny potocznej, s. 139, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, ISBN 83-01-14631-1, ISBN 978-83-01-14631-3.
  2. koń w: Poradnia Językowa PWN.
  3. koniami czy końmi? w: Poradnia Językowa PWN.
  4. Już koniami czy jeszcze końmi w: Poradnia Językowa PWN.
  5. Andrzej Markowski, Jak dobrze mówić i pisać po polsku, Warszawa 2000.