koń

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Podobna pisownia Podobna pisownia: kon • konn • Koń • kóń • kôň • kön • køn

[edytuj] koń (język polski)

koń (1.1)
gimnastyka na koniu (1.2)
biały koń (1.3)
wymowa:
wymowa ?/i, wymowa ?/i, IPA: [kɔ̃ɲ], AS: [kõń], zjawiska fonetyczne: nazal. 
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) zool.  zwierzę z gatunku Equus caballus L., hodowane jako pociągowe lub do jazdy wierzchem; zob.  też koń w Wikipedii
(1.2) sport.  przyrząd gimnastyczny w formie skrzyni na czterech nogach
(1.3) szach.  pot.  skoczek szachowy; zob.  też skoczek w Wikipedii
(1.4) przen.  grub.  męski członek[1]
odmiana:
(1.1-4)
 
przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga
mianownik koń konie
dopełniacz konia koni
celownik koniowi koniom
biernik konia konie
narzędnik koniem końmi / koniami
miejscownik koniu koniach
wołacz koniu konie
przykłady:
(1.1) Konie to najpiękniejsze zwierzęta na świecie!
(1.2) Nigdy nie umiałem skakać przez konia.
(1.3) Może pan zbić koniem białą wieżę.
(1.4) Przestań walić konia, ty zboczeńcu!
składnia:
kolokacje:
(1.1) jeździć na koniu • maść konia (nie „kolor”!) • ujeżdżać konia • siodłać konia • koń biały / siwy / kasztanowaty / gniady / kary / srokaty (pinto) / jabłkowity / bułany / dereszowaty / myszaty / izabelowaty (palomino) / tarantowaty • koń pełnej krwi / czystej krwi / półkrwi
(1.2) skakać przez konia • koń z łękami • gimnastyka na koniu
(1.3) ruszyć się koniem • zbić / zabić konia • kolor konia (nie „maść”!) • biały / czarny koń
synonimy:
(1.1) rumak, wierzchowiec; gw.  kóń, konicek; pejor.  muc, szkapa, szkapina
(1.3) skoczek
(1.4) penis; wulg.  kutas
antonimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz.  koniuszy m , konnica f , koniokrad m , koniarz m , koniuch m , koniowodny m , konny m , konina f , koniowate m  lm , koniokształtne m  lm 
zdrobn.  konik m , koniczek m 
forma żeńska kobyła f 
przym.  koński, konny, koniowaty, koniokształtny
przysł.  konno
związki frazeologiczne:
(1.1) adwokat niech głowę, a koń niech ma nogi • baba z wozu, koniom lżej • bardziej się tego lęka, niż bosy koń gołoledzi • biały koń albo bardzo dobry, albo pies • biały z czarną skórą ponad wszystkie konie górą • co koń wyskoczy • cudzemu koniowi, cudzej żonie, cudzemu psu nie dowierzaj • czarny koń • daj koniowi obiad, śniadanie i słomy w bród na posłanie • darowanemu koniowi w zęby się nie zagląda • dobry koń to i w błocie pociągnie • dobry koń jest połowicą zdrowia ludzkiego • gdy pogłaszczesz konia worem, to ci pójdzie krokiem sporym • gdyby koń o swej sile wiedział, żaden by na nim nie siedział • gdzie konia kują, niech żaba nogi nie nadstawia • i koń nad siłę nie skoczy • i w sto koni nie dogoni • jak spaść, to z wysokiego konia • jakoby ci na konia oklep mieli siadać, co nie umieli siedząc, tylko leżąc jadać • jarmark i wesele koń pamięta cztery niedziele • jechawszy milę, postój z koniem chwilę; ujechawszy trzy, czoła mu potrzyj; ujechawszy sześć, dajże mu jeść • kogo razi kobiety i konia wada byle jaka nie będzie miał w stajni konia ni w łóżku kociaka • konia bez odmiany oddać, z jedną sobie chować, z dwiema przyjacielowi, z trzema nieprzyjacielowi, a ze czterema przedać • konia chudego, pachołka obdartego, niewiastę pijaną trudno zalecać • konia i niewiasty z wszelkimi cnotami trudno dostać • konia nie bij, sługi nie lżyj, żony nie drażnij, chceszli mieć z nich statek • konia tanio nie ceń, króla o mało nie proś • konia urodziwego więcej do powinności głaskaniem przywiedziesz niż biciem • konia z narowem, chłopa z uporem, żony z niewstydem bodaj nikt nie miał • konia z rzędem temu • kontent, jakby go kto na sto koni wsadził • koń bosy na lód, but dziurawy na błoto, tępa siekiera na drwa – niebezpieczni są • koń by się uśmiał • koń cisawo-pleśniawy rycerzom szczęśliwy • koń gdy parska i pierdzi, to o zdrowiu twierdzi, gdy bździ budzi i poziewa, śmierci się spodziewa • koń go zjadł • koń ma być czuły, nóg pewnych i gęby wolnej • koń ma cztery nogi i też się potknie • koń ma dużą głowę, niech się martwi • koń mechaniczny • koń parowy • koń pociągowy • koń póki młody to bryka, a na starość utyka • koń siwy, chart płowy, ptak biały – częściej dobre trafiają się • koń stworzon ku bieganiu, jak ptak ku lataniu (sic)  • koń trojański • koń turecki, chłop mazurski, czapka magierka, szabla węgierka • koń żłobu, a nie żłób konia szuka • koń, panna i wino wielkiego ochędóstwa potrzebują • kto sieje tatarkę, ma żonę Barbarkę, a koniami orze, tego żal się, Boże (sic)  • lach bez konia jak ciało bez duszy • lżej iść przy koniu, lżej za wozem biegnąć • łaska pańska na pstrym koniu jeździ • milej patrzeć gdy dziewka na koniu harcuje, niż kiedy gonionego z goleńcem tańcuje • młody koń w pieniądze idzie, a stary z pieniędzmi • na koniu jedzie, a konia szuka • na koń! • na stycznie i lute trzeba mieć konie kute • na święty Jerzy rosa, nie trzeba koniom owsa • największe szczęście w świecie na końskim leży grzbiecie • nie daj Boże konia leczyć, bo na leczonym źle jeździć • nie każdy rów koń przeskoczy • nie zmienia się koni podczas przeprawy przez rzekę • pańskie oko konia tuczy • piękniej, gdy dziewka jedzie na koniu z sajdakiem, niż kiedy się ociągnie ciasnym inderakiem • płot trzy lata, kot trzy płoty, koń trzy koty • po nieśmiałym jeźdźcu konia, a śmiały mężu wdowy szkoda dostawać • prawdę fałszując, konia narowiąc, cnotę szkalując, żalem się płaci • robić kogoś w konia • rozstawne konie • siano inaczej pachnie koniom, niż zakochanym • stary koń • szable w dłoń i na koń! • szalony bowiem kto by chciał koniowi piętkami odwierzgnąć, a psu zębami się odgryźć • szczęśliwy, jakby go kto na sto koni wsadził • święty Marcin na białym koniu jedzie • włos kobiety dalej pociągnie niż cztery siwe konie • zjeść konia z kopytami • znają się jak łyse konie; zob. : Aneks:Przysłowia polskie - zwierzęta: przysłowia o koniu
(1.4) walić konia • niunia chodź do dziadzi, dziadzia cię na konia wsadzi
etymologia:
prasł.   *konjь
uwagi:
(1.1) zobacz też: Indeks:Polski - Ssaki
  • w narzędniku liczny mnogiej występuje oboczność związana ze ścieraniem się dwóch tendencji w odmianie; zalecana jest forma tradycyjna „końmi” w stosunku do zwierząt (np. „orać pole końmi”), zaś forma „koniami” wobec osób („obaj jesteśmy starymi koniami”)[2][3]
  • zob.  też koń (ujednoznacznienie) w Wikipedii
tłumaczenia:
(1.3) zobacz listę tłumaczeń w haśle: skoczek
(1.4) zobacz listę tłumaczeń w haśle: penis
źródła:
  1. ↑ Maciej Czeszewski, Słownik polszczyzny potocznej, s. 139, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14631-1, ISBN 978-83-01-14631-3.
  2. ↑ koniami czy końmi? w: Poradnia językowa PWN.
  3. ↑ Już koniami czy jeszcze końmi w: Poradnia językowa PWN.
Źródło „http://pl.wiktionary.org/w/index.php?title=koń&oldid=2770200”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Współpraca
Narzędzia
W innych językach