ręka

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacja, szukaj
Podobna pisownia Podobna pisownia: rekarekărěkařeka

ręka (język polski)[edytuj]

ręka (1.1)
ręka (1.1)
ręka (1.2)
ręka (1.3)
wymowa:
lp wymowa ?/i, IPA[ˈrɛ̃ŋka], AS[rŋka], zjawiska fonetyczne: nazal.asynch. ę ; D. lm rąk [rɔŋk]
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) anat. część kończyny górnej człowieka lub małpy człekokształtnej od nadgarstka do końca palców; zob. też ręka w Wikipedii
(1.2) pot. cała kończyna górna człowieka lub małpy człekokształtnej od barku po palce
(1.3) karc. wszystkie karty, które gracz trzyma w ręce (1.1)
(1.4) sport. w piłce nożnej: niedozwolone zagranie ręką (1.1)
odmiana:
(1.1-4)
przykłady:
(1.1) i Podaliśmy sobie ręce.
(1.2) i Moim najbardziej niemiłym doświadczeniem było otwarte złamanie ręki w zeszłym roku.
(1.3) i W ręce miałem dwa asy, króla pik i damę kier.
składnia:
kolokacje:
(1.1) ręce do górywziąć coś w rękę / do ręki • mieć coś w ręce / ręku • mieć coś po lewej / prawej ręce (czyli: mieć coś z lewej / prawej strony)
synonimy:
(1.1) garść, pot. łapa, graba, reg. pozn. pazura
antonimy:
(1.3) stolik, stół, dziadek
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. ręczny mrz, podręcznik m, ręcznik m, rękaw m, rękawica f, rękawiczka f, rękojeść f, rękojmia f, poręczenie n, poręka f, zaręczyny, zrękowiny, ręczna f
zdrobn. rączka f, rąsia f
czas. ręczyć ndk., poręczać ndk., wręczać ndk., wyręczać ndk., zaręczać ndk., zaręczać się ndk.
przym. odręczny, podręczny, poręczny, ręczny
przysł. ręcznie, odręcznie
związki frazeologiczne:
brać (wziąć) w swoje ręcebronić się rękami i nogamibyć czyjąś prawą rękąbyć na rękębyć narzędziem w czyichś rękachbyć pod rękąbyć w czyichś rękachbyć w dobrych rękachbyć w złych rękachczekać z założonymi rękami (rękoma)da się policzyć na palcach jednej rękidać (dawać, rozdawać) coś hojną rękądać (dawać) coś lekką rękądać (dawać) wolną rękędać ciepłą rękądać sobie rękę uciąćdostać coś ciepłą rękągołymi rękamigospodarować z ołówkiem w rękuiść (pójść) komuś na rękęiść z kimś ręka w rękęjak (jakby) ręką odjąłjeść z rękikłaść rękę / położyć rękękonkurent do rękilecieć przez ręcelewe ręcemachnąć rękąmieć ciężką rękęmieć czyste ręcemieć długie ręcemieć dwie lewe ręcemieć dziurawe ręce / mieć gliniane ręcemieć fach w rękumieć pod rękąmieć kogoś (coś) w rękumieć lekką rękęmieć lepkie ręcemieć maślane ręcemieć o co ręce zaczepićmieć pełne ręce robotymieć ręce i nogimieć skrępowane ręcemieć szczęśliwą rękęmieć w rękumieć w ręku kawałek chlebamieć wolną rękęmieć złote ręcemieć związane ręcena własną rękęna wyciągnięcie rękinawinąć się pod rękęnie czuć rąknie mieć o co rąk zaczepićnie móc ruszyć (ani) ręką, ani nogąnie wiedzieć, w co ręce włożyćniech ręka boska broninosić na rękachobudzić się z ręką w nocnikuod rękioddać komuś rękęodmówić komuś rękiodtrącić czyjąś rękęofiarować rękęopuścić ręcepaść z czyjejś ręki (z czyichś rąk)patrzeć na ręcepod rękąpodać komuś rękępodać sobie ręcepodnieść (podnosić) na kogoś rękępodpisywać się obiema rękamipołożyć rękęposmarować rękępozbyć się (pozbywać się) lekką rękąpójść na rękęprawa rękaprecz z rękami! • pretendent do rękiprosić o rękęprowadzić za rękęprzechodzić przez czyjeś ręceprzechodzić z rąk do rąkprzemówić do rękiprzyjąć kogoś z otwartymi rękami (rękoma)przykładać (przyłożyć) do czegoś rękęręce do góry! • ręce (komuś) opadająręce przy sobie! • ręka kogoś swędziręka kogoś świerzbiręka rękę myjeręka w rękęręka, noga, mózg na ścianierobić coś lekką rękąrobota pali się komuś w rękachrozkładać (rozłożyć) ręcerozwiązać komuś ręcerządzić żelazną rękąsiedzieć z założonymi rękamiskładać coś w czyjeś ręceskupiać coś w swoich rękachsplamić czymś ręcespoczywać w czyichś rękachstarać się o rękętrzymać rękę na pulsieumywać ręceurabiać sobie ręce po łokciew dobre ręce (w dobrych rękach)wpaść w czyjeś ręcewracać z gołymi (pustymi) rękamiwychodzić (wyjść) spod czyjejś rękiwychodzić (wyjść) z czegoś obronną rękąwyciągać do kogoś rękęwyciągać kasztany z ognia czyimiś rękamiwyciągnąć rękę po cośwypuścić coś z rąkwziąć coś do rękiwziąć sprawę w swoje (we własne) ręcez pierwszej rękiz pocałowaniem rękiz ręką na sercuzacierać ręcezałamać (załamywać) ręcezginąć z czyjejś ręki (z czyichś rąk)złapać kogoś za rękęzostawić komuś wolną rękężyć z ołówkiem w rękużyć z pracy własnych rąkz ręki
etymologia:
uwagi:
  • zob. też ręka w Wikicytatach
  • oboczne formy N. lm „rękoma” i Ms. lm (dziś również lp[2]) „ręku” są pozostałością po dawniej liczbie podwójnej, która określała przedmioty występujące w parach[3][4][5]
  • M. liczby mnogiej „ręce” jest dawną formą liczby podwójnej. Forma regularna liczby mnogiej brzmiałaby „ręki”, jednak takie słowo nie jest używane[6]
tłumaczenia:
źródła:
  1. hasło ręka w: Słownik Języka Polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  2. w ręku – w ręce w: Poradnia Językowa PWN.
  3. Jaka forma jest poprawna: na ręce czy na ręku, rękami czy rękoma? w: Poradnia językowa UŚ.
  4. kiedy obiema, kiedy oboma? w: Poradnia Językowa PWN.
  5. hasło Ręka w: Słownik języka polskiego, red. Aleksander Zdanowicz i in., s. 1354, Wilno, M. Orgelbrand, 1861.
  6. Co w mowie piszczy: "Rękoma", "rękami"