dexter

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Podobna pisownia Podobna pisownia: Dexter

dexter (język angielski)[edytuj]

wymowa:
bryt.  IPA: /ˈdɛkstə/
znaczenia:

przymiotnik

(1.1) herald.  po prawej stronie (z punktu widzenia noszącego tarczę a nie patrzącego na nią)
odmiana:
przykłady:
(1.1)
składnia:
kolokacje:
synonimy:
antonimy:
(1.1) sinister
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
związki frazeologiczne:
etymologia:
uwagi:
źródła:

dexter (język łaciński)[edytuj]

manus dextra (1.1)
statua a sculptore dextro (1.5) facta
wymowa:
znaczenia:

przymiotnik

(1.1) prawy, znajdujący się z prawej strony[1]
(1.2) skierowany w prawo[1]
(1.3) pomyślny, przynoszący szczęście[1]
(1.4) sprzyjający, przychylny[1]
(1.5) zręczny, wprawny, biegły[1]
odmiana:
(1.1-2) dext|er, dextera / dextra, dexterum / dextrum; nie stopniuje się
(1.3-5) dext|er, dextera / dextra, dexterum / dextrum; m  st. wyższy  dexterior; st. najwyższy  dextimus / dextumus; f  st. wyższy  dexterior; st. najwyższy  dextima / dextuma; n  st. wyższy  dextius; st. najwyższy  dextimum / dextumum
przykłady:
(1.1) Sub Gaio demum fratris filio secundam existimationem circa initia imperii omnibus lenociniis colligente honores auspicatus consulatum (Claudius) gessit una per duos menses, evenitque ut primitus ingredienti cum fascibus Forum praetervolans aquila dexteriore umero consideret.[2]Wreszcie za rządów Gajusa, syna brata, który na początku swego panowania wszelkiego rodzaju aktami łaskawości zjednywał sobie dobre imię, rozpoczął (Klaudiusz) karierę urzędniczą. Konsulat sprawował przez dwa miesiące razem z Gajusem. Wówczas zdarzył się następujący wypadek. Oto gdy Klaudiusz po raz pierwszy wchodził na forum w otoczeniu liktorów z rózgami, orzeł szybujący nad orszakiem przysiadł na jego prawym ramieniu.[3]
(1.2) Hasdrubal omissa munitione castrorum postquam pugnandum vidit, in prima acie ante signa elephantos conlocat: circa eos laevo in cornu adversus Claudium Gallos opponit, haud tantum iis fidens quantum ab hoste timeri eos credebat: ipse dextrum cornu adversus M. Livium sibi atque Hispaniset ibi maxime in vetere milite spem habebatsumpsit[4]Hazdrubal, widząc, że musi walczyć, przerwał umacnianie obozowiska i ustawił słonie w pierwszym szeregu przed sztandarami: obok nich umieścił po lewej na skrzydle Klaudiusza naprzeciw Gallów, nie tak bardzo w nie wierząc, co licząc, że wrogowie się ich boją. Ów prawe skrzydło, naprzeciw M. Liwiusza, wyznaczył sobie i Hiszpanomi tu ponad wszystko miał nadzieję w starych żołnierzach.
(1.3) „…nec te ullae facies, non terruit ipse Typhoeus / arduus arma tenens; non te rationis egentem / Lernaeus turba capitum circumstetit anguis. / salve, vera Iovis proles, decus addite divis, / et nos et tua dexter adi pede sacra secundo.” / talia carminibus celebrant;[5] → „…Żadna / Postawa, nawet ogrom Tyfeusa / Orężny, strwożyć cię nie zdołał. Nawet / Wąż ów lernejski, gdy strasznie osaczył / Mrowiem łbów, nie mógł ciebie oszołomić. / Bądź pozdrowiony, prawdziwy potomku / Jowisza, chlubo niebianom dodana! / I nam, i twoim świętościom błogosław. / Zechciej stopą przyjazną nawiedzić!” / Tak wysławiają go.[6]
składnia:
kolokacje:
(1.1) dextrum latus / cornu / cornum • dextra acies
(1.3) dextrum tempus
(1.4) dextrum tempus
(1.5) dexter modus
synonimy:
(1.3) auspicatus
(1.4) leavus, sinister
antonimy:
(1.1) laevus
(1.3-4) laevus, sinister
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz.  dextra / dextera f , dexterum / dextrum n , dexteritas f 
przysł.  dextra / dextera, dextere, dextrorsum, dextrorsus
związki frazeologiczne:
etymologia:
(1.1-5) praindoeur.  dek̑-[7][8] (por.  sanskr.  दक्षिण (dákṣiṇa), gr.  δέκομαι, δάκτυλος, δεξιός, pali  dakkhiṇa)
uwagi:
źródła:
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 hasło dexter w: Mały słownik łacińsko-polski, praca zbiorowa pod red. Józefa Korpantego, s. 193, Warszawa, Wydawnictwo Szkolne PWN, 2001, ISBN 978-83-7195-844-1.
  2. Gaius Svetonius Tranquillus: Divius Claudius (De vita Caesarum), liber V, 7
  3. Swetoniusz: Boski Klaudiusz (Żywoty Cezarów), księga V, 7, zrodla.historyczne.prv.pl
  4. Titus Livius (Tytus Liwiusz): Ab Urbe Condita, liber XXVII, 48 (Dzieje Rzymu od założenia miasta, księga XXVII, 48)
  5. Publius Vergilius Maro: Aeneis, liber VIII, 298-303
  6. Publiusz Wergiliusz Maro, Eneida, ks. VIII, 298—303 (402—411), tłum. Zygmunt Kubiak, s. 291, Warszawa, 1998, ISBN 83-7129-534-0.
  7. Indo-European Lexicon
  8. hasło dexter w: Charlton T. Lewis i Charles Short, A Latin Dictionary, 1879.