pierwszy

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacja, szukaj

pierwszy (język polski)[edytuj]

pierwszy (1.1)
pierwsza (1.1) trzynaście
wymowa:
wymowa ?/i, IPA[ˈpʲjɛrfʃɨ], AS[pʹi ̯erfšy], zjawiska fonetyczne: zmięk.utr. dźw.i → j 
znaczenia:

liczebnik porządkowy

(1.1) od liczby 1

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) pot. żegl. pierwszy oficer
odmiana:
(1.1)
przykłady:
(1.1) Nasz zawodnik przybiegł do mety jako pierwszy i zdobył złoty medal.
(1.1) Zastanawialiśmy się kiedyś z Eweliną, jakiż to tajemniczy inwestor kupił działkę na narożniku, pod numerem pierwszym.
(2.1) Kapitan polecił, aby pierwszy przejął dowodzenie.
składnia:
kolokacje:
pierwszy oficerpierwsza pomocpierwsza wojna światowapierwszy dzień wiosny
synonimy:
(1.1) 1.
antonimy:
(1.1) ostatni
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. pierwszeństwo n, pierwszak m, pierwiastka f, pierwokup m
przym. pierwotny, pierworodny
przysł. najpierw, pierwej
związki frazeologiczne:
do pierwszej krwigrać pierwsze skrzypcemiłość od pierwszego wejrzeniana pierwszejna pierwszy rzut okapo pierwszepierwsze koty za płotypierwszy lepszyprawo pierwszej nocyw pierwszej kolejności
etymologia:
stopień wyższy od st.pol. pierwy → pierwszy, początkowy, pierwotny[1], od prasł. *pьrvъ, od rdzenia praindoeur. *prH-uo-[2]
forma pierwy była w użyciu jeszcze w XVI wieku[3]
por. białor. першы, bułg. първи, chorw. prvi, czes. první, kasz. piérwi, ros. первый, scs. прьвъ, słc. prvý, słń. prvi i ukr. перший
por. alb. parë, litew. pirmas i łot. pirmais
uwagi:
(1.1) używany również przy liczebnikach większych od 20, zakończonych na 1 (z wyjątkiem zakończonych na 11), np. 221dwieście dwudziesty pierwszy
tłumaczenia:
(1.1) zobacz listę tłumaczeń w haśle: 1
źródła:
  1. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Porada „pierwszy i pierwotny” w: Poradnia Językowa PWN.
  2. Derksen's Slavic Inherited Lexicon, oesteuropastudier.dk
  3. Hasło pierwszy w: Aleksander Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków, Krakowska Spółka Wydawnicza, 1927.