celownik

celownik (język polski)

wymowa:: IPA: [t͡sɛˈlɔvʲɲik], AS: [celovʹńik], zjawiska fonetyczne: zmięk., ^ⓘ

znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) urządzenie ułatwiające celowanie z broni; zob. też celownik (element broni) w Wikipedii

(1.2) część aparatu fotograficznego umożliwiająca wstępne kadrowanie obrazu

(1.3) gram. trzeci przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: komu? czemu?; zob. też celownik (przypadek) w Wikipedii

odmiana:

(1)

przypadek	liczba pojedyncza	liczba mnoga
mianownik	celownik	celowniki
dopełniacz	celownika	celowników
celownik	celownikowi	celownikom
biernik	celownik	celowniki
narzędnik	celownikiem	celownikami
miejscownik	celowniku	celownikach
wołacz	celowniku	celowniki

przykłady:: (1.1) Kapral nie trafił w cel, gdyż miał zepsuty celownik.; (1.3) W klasie tylko Janek nie wie, na jakie pytania odpowiada celownik.

składnia:: (1.1) celownik do +D.; celownik u +D.; (1.3) celownik +D.

kolokacje:: (1.1) celownik strzelecki / artyleryjski / lotniczy / torpedowy • celownik mechaniczny / optyczny / kolimatorowy / noktowizyjny / termowizyjny / radiolokacyjny / radioelektroniczny

synonimy:: (1.1) muszka; (1.2) wizjer; (1.3) datiwus, dativus

antonimy:

hiperonimy:

hiponimy:

holonimy:

meronimy:

wyrazy pokrewne:: rzecz. cel m, celowanie n, celność ż; czas. celować; przym. celowniczy, celny, celownikowy; przysł. celnie

związki frazeologiczne:: (1.1) mieć kogoś na celowniku

etymologia:: (1.1-3) pol. celować + -nik^[1]; (1.3) termin utworzony przez Onufrego Kopczyńskiego i opublikowany w jego Grammatyce języka polskiego z 1817 r.; należy do grupy rodzimych nazw przypadków utworzonych przez derywację sufiksalną zamiast wcześniejszych dosłownych przekładów terminów łacińskich^[2]^[3]

uwagi:: zobacz też: Aneks:Język polski - deklinacja

tłumaczenia:

angielski: (1.1) sight, gunsight; (1.2) viewfinder; (1.3) dative (case)
asturyjski: (1.3) dativu m
baskijski: (1.1) bisore; (1.2) bisore; (1.3) datibo
białoruski: (1.1) прыцэл m; (1.2) візір m, відашукальнік m; (1.3) давальны склон m, датыў m
bułgarski: (1.3) дателен падеж m, датив m
czeski: (1.1) mířidlo n, zaměřovač m; (1.2) hledáček m; (1.3) dativ m, třetí pád m
dolnołużycki: (1.3) datiw m
duński: (1.1) sigte w, viser w; (1.2) søger; (1.3) dativ w
esperanto: (1.1) celilo; (1.3) dativo
estoński: (1.1) sihik; (1.2) pildinäidik, kaadrinäidik; (1.3) daativ
farerski: (1.3) hvørjumfall n
francuski: (1.1) hausse ż, viseur m; (1.2) viseur m; (1.3) datif m
hiszpański: (1.1) (punto de) mira ż; (1.2) visor m; (1.3) dativo m
interlingua: (1.3) dativo
irlandzki: (1.3) tabharthach m
islandzki: (1.3) þágufall n
japoński: (1.3) 与格
kaszubski: (1.3) dôwôcz m, datiw m
kazachski: (1.1) көздеуіш; (1.3) барыс септік
łaciński: (1.3) dativus
niemiecki: (1.1) Visier m, Zielgerät n; (1.3) Dativ m
nowogrecki: (1.1) σκόπευτρο n; (1.2) σκόπευτρο n; (1.3) δοτική ż
polski język migowy:
(w zapisie SignWriting)
(1.3)
rosyjski: (1.1) прицел m; (1.2) визир m, видоискатель m; (1.3) дательный падеж m
słowacki: (1.3) datív
szwedzki: (1.3) dativ w
turecki: (1.3) yönelme durumu, yönelme hâli
ukraiński: (1.1) приціл m; (1.3) давальний відмінок m
wenedyk: (1.3) daciwnik m
węgierski: (1.1) irányzék; (1.3) részes eset
włoski: (1.1) mirino m, alzo m; (1.2) mirino m; (1.3) dativo m

źródła:

↑ Hasło „celownik” w: Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN.
↑ PiotrP. Sobotka PiotrP., Przypadek, MaciejM. Grochowski (red.), „Przewodnik językowo-encyklopedyczny po gramatyce semantycznej języka polskiego w ujęciu historycznym”, 1, 2024, s. 369 .
↑ Hasło „celownik” w: Słownik historyczny terminów gramatycznych online, Wanda Decyk-Zięba, Izabela Stąpor (red.), Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2024—, ISBN 978-83-64006-95-1.

[1] Hasło „celownik” w: Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN.

[2] PiotrP. Sobotka PiotrP., Przypadek, MaciejM. Grochowski (red.), „Przewodnik językowo-encyklopedyczny po gramatyce semantycznej języka polskiego w ujęciu historycznym”, 1, 2024, s. 369 .

[3] Hasło „celownik” w: Słownik historyczny terminów gramatycznych online, Wanda Decyk-Zięba, Izabela Stąpor (red.), Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2024—, ISBN 978-83-64006-95-1.

[1]

[2]

[3]