księżyc

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacja, szukaj
Podobna pisownia Podobna pisownia: Księżyc

księżyc (język polski)[edytuj]

księżyc (1.1)
Saturn i jego księżyc (1.2)
księżyc (1.4)
wymowa:
wymowa ?/i, IPA[ˈcɕɛ̃w̃ʒɨʦ̑], AS[ḱśũ̯žyc], zjawiska fonetyczne: zmięk.nazal.asynch. ę 
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) Księżyc widziany jako tarcza na niebie lub jej część[1]
(1.2) astr. ciało niebieskie obiegające planetę, planetę karłowatą, planetoidę itp.[2]; zob. też naturalny satelita w Wikipedii
(1.3) blask księżycowy[3]
(1.4) stylizowany, czasem antropomorfizowany księżyc (1.1); przedmiot, figura, rysunek itp. w kształcie półksiężyca
odmiana:
(1.1,3)
(1.2,4)
przykłady:
(1.1) Księżyc symbolizuje tajemne i zakryte strony natury, intuicję, podświadomość, magię, wyobraźnię i natchnienie poetyckie.
(1.1) Olbrzymi księżyc zalewał cały step srebrzystą poświatą[4].
(1.1) Według wierzeń ludowych zioła lecznicze zbierane przy blasku księżyca działają najskuteczniej.
(1.1) A gdy rano przyjdzie świt, księżycowi będzie wstyd, że on zasnął, a nie ty[5].
(1.1) Ponad lasem widać było wschodzący księżyc.
(1.2) Ziemię obiega jeden księżyc, zwany Księżycem.
(1.2) Ganimedes jest największym księżycem w Układzie Słonecznym.
(1.2) Prawie wszystkie planety Układu Słonecznego oraz niektóre planety karłowate i planetoidy mają księżyce.
(1.2) Wenus i Merkury nie mają księżyców.
(1.3) Wyszła na plac obszerny, cały zalany księżycem[3].
(1.3) Śnieg iskrzył się w księżycu.
(1.4) Moja babcia upiekła wyśmienite księżyce i gwiazdki piernikowe.
składnia:
kolokacje:
(1.1) półksiężycokrągły / półokrągły / rogaty księżyc • blady / jasny księżyc • srebrny / srebrzysty / złoty / złotawy księżyc • tajemniczy księżyc • księżyc w pełni • księżyc wisi na niebie • księżyc za oknem • księżyc błyszczy / lśni / świeci • księżyc wschodzi / zachodzi • księżyc wyjrzał zza chmury • księżyc zniknął za chmurąpot. młody księżyc / nowy księżyc / księżyc na młodzikuksiężyc w lisiej czapie / księżyc w lisiej czapcebóg / bogini księżyca • uosobienie księżyca • blask / światło / poświata księżyca • wschód / zachód księżyca • w blasku księżyca • wyć do księżyca • podziwiać / wpatrywać się w księżyc • zakryć / zasłonić księżyc • przy księżycu
(1.2) egzoksiężycsztuczny księżyc • księżyc Ziemi / Eris • księżyce Marsa / Jowisza / Saturna / Urana / Neptuna / Plutona • księżyce planety / planety karłowatej / planetoidynajwiększy / najmniejszy księżyc • księżyc nieregularny • księżyce planetarne / galileuszowe
(1.3) zalany księżycem
(1.4) księżyce Hipokratesa • księżyc na choinkę • księżyce na tapecie / na tkaninie • księżyce czekoladowe / marcepanowe / piernikowedeseń w księżyce
synonimy:
(1.1) peryfr. książk. Srebrny Glob, srebrny glob; przest. gw. poet. miesiąc; przest. gw. poet. zdrobn. miesiączek; przest. poet. luna; poet. kawalerskie słońce; pot. żart. łysy
(1.2) satelita, naturalny satelita
antonimy:
(1.1) słońce
hiperonimy:
hiponimy:
(1.1) półksiężyc; poet. sierp księżyca; tarcza
holonimy:
(1.1) niebo
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. Księżyc m, księżycówka f, księżycowość f, księżycowatość f, książę m, księżna f, książątko n, księżniczka f, księżyczność f, ksiądz m[6], książęcość f, księstwo n, księstewko n, ksiąstewko n
przym. księżycowy, księżycowaty, księżyczny, książęcy
przysł. księżycowo, książęco
związki frazeologiczne:
jakby spadł z księżyca / spaść z księżycanie dbam o gwiazdy, gdy księżyc świecirzad. porywać się z motyką na księżycksiążk. przy księżycupoet. sierp księżycawyć do księżycawyglądać jak księżyc w pełniwzięty z księżyca
etymologia:
(1.1) pol. książę[6][7]
(1.2-4) od (1.1)
uwagi:
zob. też księżyc (ujednoznacznienie) w Wikipedii
zob. też księżyc w Wikicytatach
(1.1) Tylko jako termin astronomiczny (nazwa astronomiczna) piszemy wielką literą, w pozostałych przypadkach – małą[8][9][10][11].
(1.1) por. Księżyc • kawalerskie słońce • luna • łysy • miesiąc • miesiączek • Srebrny Glob • srebrny glob
(1.2) por. satelita • naturalny satelita; zobacz też: Indeks:Polski - AstronomiaIndeks:Polski - Indeks terminów astronomicznych
(1.4) por. półksiężyc
tłumaczenia:
źródła:
  1. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło księżyc w: Wielki słownik ortograficzny, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  2. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło księżyc w: Wielki słownik ortograficzny, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  3. 3,0 3,1 publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło księżyc w: Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  4. Tomek w krainie kangurów, Alfred Szklarski, 1957 w: Korpus języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  5. Ludwik Starski, Ach, śpij kochanie, dzidziusiowo.pl
  6. 6,0 6,1 publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Porada „ksiądz i księżyc” w: Poradnia Językowa PWN.
  7. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Porada „miesiąc” w: Poradnia Językowa PWN.
  8. publikacja w zamkniętym dostępie – wymagana płatna rejestracja Hasło księżyc w: Uniwersalny słownik języka polskiego, red. Stanisław Dubisz i Elżbieta Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  9. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Porada „ziemia i księżyc” w: Poradnia Językowa PWN.
  10. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Porada „ziemia czy Ziemia, słońce czy Słońce?” w: Poradnia Językowa PWN.
  11. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło Nazwy obiektów astronomicznych w: Wielki słownik ortograficzny, Wydawnictwo Naukowe PWN.