żelazo

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Podobna pisownia Podobna pisownia: Żelazo • żelazo-

[edytuj] żelazo (język polski)

żelazo (1.1-2)
żelaza (1.3)
żelazo (1.4)
żelaza (1.5)
żelaza (1.6)
żelaza (1.7)
wymowa:
IPA: [ʒɛˈlazɔ], AS: [želazo] wymowa ?/i
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) pot.  pospolity, srebrzystoszary i twardy metal z wysoką zawartością żelaza (1.2)
(1.2) chem.  fiz.  metaliczny pierwiastek chemiczny o symbolu Fe i liczbie atomowej 26; zob.  też żelazo w Wikipedii
(1.3) przen.  pot.  przedmiot z żelaza (1.1) lub jego stopu
(1.4) przen.  przest.  zbroja
(1.5) przen.  przest.  biała broń
(1.6) sport.  środ.  w kulturystyce i dyscyplinach siłowych: ciężar, ciężarek
(1.7) sport.  środ.  w golfie: metalowy kij
odmiana:
(1.1-2)
 
przypadek liczba pojedyncza
mianownik żelazo
dopełniacz żelaza
celownik żelazu
biernik żelazo
narzędnik żelazem
miejscownik żelazie
wołacz żelazo
(1.3-7)
 
przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga
mianownik żelazo żelaza
dopełniacz żelaza żelaz
celownik żelazu żelazom
biernik żelazo żelaza
narzędnik żelazem żelazami
miejscownik żelazie żelazach
wołacz żelazo żelaza
przykłady:
(1.1) Do produkcji rur kanalizacyjnych użyto żelaza.
(1.2) Żelazo jest składnikiem hemoglobiny.
(1.3) W sklepie z żelazami kupiłem pręty zbrojeniowe.
(1.4) Wojsko niemieckie nieliczne, ale siła jego wielka, albowiem od stóp do głowy w żelazo zakute.[1]
(1.5) Żelazo i nieprzyjaciela znaydziesz w przedsieni twego pałacu.[2] (sic) 
(1.6) Gdy rzucasz żelazem, zyskujesz mięśnie.
(1.7) Żelaza służą do strzałów na mniejsze odległości.
składnia:
kolokacje:
(1.1) produkować / wykonać coś z żelaza • używać żelaza do zrobienia czegoś • obrabiać / wytapiać / topić / walcować / skrawać / toczyć / kuć / przekuwać żelazo • stop żelaza • metalurgia / hutnictwo / huta żelaza • obróbka żelaza • żelazo zasadowe / kwaśne / zgrzewne
(1.2) żelazo wchodzi w reakcję / reaguje / utlenia się / redukuje się / tworzy związek / wytrąca się / wchodzi w skład • izotop żelaza • związek żelaza • ruda żelaza • żelazo rodzime • jeść / spożywać żelazo • niedobór / nadmiar żelaza • wchłanianie / metabolizm żelaza • preparat żelaza • poziom / uzupełnianie / suplementacja żelaza w organizmie •
(1.3) zbierać żelazo
(1.4) zakuć kogoś w żelazo
(1.5) przywracać porządek żelazem
(1.6) rzucać żelazem
(1.7) strzał / uderzenie żelazem • użyć żelaza
synonimy:
(1.1) stal, staliwo, żeliwo
(1.2) Fe
(1.3) żelastwo, metal
(1.4) zbroja, pancerz
(1.5) biała broń
(1.6) ciężarek, obciążenie
antonimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz.  żelastwo n , żelazko n , żelaźniak m , żeliwo n , żelazokrzem n , żelazonikiel m , żelazobeton m , żelbet m , odżelaziacz m , żelazian m 
czas.  żelazować, odżelazić
przym.  żelazny, żelazowy, żelazawy, żelazisty, zażelaziony
tem. słow.  żelazi-, żelazo-
skr.  żelbet
związki frazeologiczne:
epoka żelaza • kuj żelazo, póki gorące • człowiek z żelaza • rdza trawi żelazo, troska człowieka • rdza zje żelazo, zgryzota człowieka • kij na chłopy, żelazo na szlachtę • gdy kowal głupi, i żelazo spali
etymologia:
(1.1) prasł.   *želězo
(1.2-6) od (1.1)
(1.7) od (1.1), kalka językowa z angielskiego „iron”
uwagi:
(1.1) zobacz też: Indeks:Polski - Pierwiastki chemiczne
tłumaczenia:
źródła:
  1. ↑ Wilhelm Bogusławski: Dzieje Słowiańszczyzny północno-zachodniej do połowy XXIII w., tom 3, nakładem autora, 1892
  2. ↑ Euzebiusz Słowacki: Tłumaczenia pisarzów obcych, rozdz. Waleczność Horacyusz Koklesa i czyn Mucyusza Scewoli z Liwiusza xięgi I
Źródło „http://pl.wiktionary.org/w/index.php?title=żelazo&oldid=2791470”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Współpraca
Narzędzia
W innych językach