koń

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Podobna pisownia Podobna pisownia: konkonnKońkóńkôňkönkøn

koń (język polski)[edytuj]

koń (1.1)
gimnastyka na koniu (1.2)
biały koń (1.3)
koń (1.4) na biegunach
wymowa:
wymowa ?/i, wymowa ?/i, IPA[kɔ̃ɲ], AS[kõń], zjawiska fonetyczne: nazal.
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) zool. zwierzę z gatunku Equus caballus L., hodowane jako pociągowe lub do jazdy wierzchem; zob. też koń w Wikipedii
(1.2) sport. przyrząd gimnastyczny w formie skrzyni na czterech nogach
(1.3) szach. pot. skoczek szachowy; zob. też skoczek w Wikipedii
(1.4) dziecięca zabawka wyobrażająca konia (1.1)
(1.5) przen. grub. męski członek[1]
(1.6) przest. wojsk. koń (1.1) wraz z jeźdźcem, żołnierz konny

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) pot. żart. dorosły mężczyzna, zwłaszcza gdy jego zachowanie nie przystoi jego wiekowi
odmiana:
(1.1-6)
(2.1)
przykłady:
(1.1) Konie to najpiękniejsze zwierzęta na świecie!
(1.2) Nigdy nie umiałem skakać przez konia.
(1.3) Może pan zbić koniem białą wieżę.
(1.5) Przestań walić konia, ty zboczeńcu!
składnia:
kolokacje:
(1.1) dosiadać konia • jeździć na koniu • maść / umaszczenie konia (nie „kolor) • ujeżdżać konia • siodłać konia • koń biały / siwy / kasztanowaty / gniady / kary / srokaty (pinto) / jabłkowity / bułany / cisawy / dereszowaty / myszaty / izabelowaty (palomino) / tarantowaty • koń pełnej krwi / czystej krwi / folblut / półkrwikoń mechanicznykoń parowykoń pociągowy / zaprzęgowy / cugowy / dorożkarski • koń szalony / spłoszony • koń stoi / stępuje / kłusuje / galopuje / cwałuje / skacze
(1.2) skakać przez konia • koń z łękamigimnastyka na koniu
(1.3) ruszyć się koniem • zbić / zabić konia • kolor konia (nie „maść) • biały / czarny koń
(1.4) koń na biegunach
(2.1) stary koń
synonimy:
(1.1) rumak, wierzchowiec; gw. kóń, konicek; pejor. muc, szkapa, szkapina, chabeta, bronowłok; gw. chmyz, harhar; żart. rosynant
(1.3) skoczek
(1.4) konik
(1.5) penis; wulg. kutas; slang. kapucyn
antonimy:
hiperonimy:
(1.1) zwierzę
(1.2) przyrząd
(1.3) figura, bierka
(1.4) zabawka
(1.5) narząd
(1.6) żołnierz
hiponimy:
(1.1) bachmat, dzianet, kłusak, mierzyn, mierzynek, perszeron, podjezdek, arab, arabczyk, bedew, anglik, wielkopolanin, ślązak, ogier, wałach, klacz, źrebak, źrebiec, kuc, kucyk, fiord, jutland, lipicaner, murakozi, clydesdale, comtois, cob, dales, freiberger, fryzyjczyk, highland, poitevin, shire, albino, falabella, lusitano, galiceno, murgese, peneia, tinker, wiatka, mustang, tarpan, maremmano, pinto, jaf, appaloosa, sanfratellano, nonius, aegidienberger
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. koniuszy m, konnica ż, koniarz m, koniuch m, konny m, konina ż, koniowate nmos
zdrobn. konik m, koniczek m
przym. koński, konny, koniowaty
przysł. konno
związki frazeologiczne:
co koń wyskoczyczarny końdzień koniakonia z rzędem temukoń by się uśmiałkoń go zjadłkoń trojańskikopać się z koniemna koń! • robić w koniarozstawne koniestary końszczęśliwy, jakby go kto na sto koni wsadziłwalić koniazjeść konia z kopytamiznać się jak łyse koniei w sto koni nie dogonina świętego Ludwika koń na grudzie utyka
zob. przysłowia o koniu
etymologia:
(1.1) ogólnosłowiańskie prasł. *konjь < dalsza etymologia niepewna: prasł. *kobnjь lub prasł. *komnjь lub prasł. *komonjь[2]por. czes. kůň, ros. конь
uwagi:
(1.1) zobacz też: Indeks:Polski - Ssaki
  • zob. też koń w Wikicytatach
  • Forma celownika liczby pojedynczej „koniu” jest niepoprawna.
  • W narzędniku liczny mnogiej występuje oboczność związana ze ścieraniem się dwóch tendencji w odmianie; zalecana jest forma tradycyjna „końmi” w stosunku do zwierząt (np. „orać pole końmi”), a forma „koniami” wobec osób („obaj jesteśmy starymi koniami”)[3][4][5].
  • zob. też koń (ujednoznacznienie) w Wikipedii
tłumaczenia:
(1.3) zobacz listę tłumaczeń w haśle: skoczek
(1.5) zobacz listę tłumaczeń w haśle: penis
źródła:
  1. Maciej Czeszewski, Słownik polszczyzny potocznej, s. 139, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, ISBN 83-01-14631-1, ISBN 978-83-01-14631-3.
  2. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Porada „koń” w: Poradnia językowa PWN.
  3. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Porada „koniami czy końmi?” w: Poradnia językowa PWN.
  4. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Porada „Już koniami czy jeszcze końmi” w: Poradnia językowa PWN.
  5. Andrzej Markowski, Jak dobrze mówić i pisać po polsku, Warszawa 2000.