żal

żal (język polski)

wymowa:

IPA: [ʒal], AS: [žal] wymowa

znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) negatywny stan emocjonalny spowodowany doznaną stratą; zob. zobacz też żal w Wikipedii

(1.2) pretensja, uraza

(1.3) współczucie, politowanie

(1.4) skrucha, wyrzuty sumienia

(1.5) pogarda

(1.6) starop. staropolski zło, krzywda, przykrość

odmiana:

(1.1-4)

 

przypadek	liczba pojedyncza	liczba mnoga
mianownik	żal	żale
dopełniacz	żalu	żalów
celownik	żalowi	żalom
biernik	żal	żale
narzędnik	żalem	żalami
miejscownik	żalu	żalach
wołacz	żalu	żale

przykłady:

(1.1) Po stracie psa dzieci płakały z żalu cały dzień.

(1.2) Miałem wielki żal do rodziców za to, że zabronili mi jechać pod namiot.

(1.3) Naprawdę, jest mi ciebie szczerze żal z powodu zwolnienia z pracy.

(1.4) Żal i skrucha oskarżonego może być czynnikiem łagodzącym karę.

składnia:

kolokacje:

żal za grzechy • żal za winy • daremny żal • płakać z żalu • wylewać swoje żale • żal po stracie • żal po śmierci • żal po zdradzie

synonimy:

antonimy:

(1.1) zadowolenie

wyrazy pokrewne:

czas. czasownik odżałować, pożalić, pożałować, rozżalić, użalać, wyżalić, żałować, żalić

przym. przymiotnik nieodżałowany, rozżalony, użalający, żałosny, żalący, żałobny

rzecz. rzeczownik pożałowanie, użalanie, zażalenie, żale, żałoba, żałobnik, żałość

związki frazeologiczne:

czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal • daremne żale, próżny trud • gorzkie żale • Gorzkie Żale • góralu, czy ci nie żal? • ktoś, coś wygląda tak, że aż żal patrzeć • nie żal spaść z dobrego konia • żal ścisnął za gardło • wulg. wulgarnie żal dupę ściska

etymologia:

• prasł. prasłowiański *žalь (cierpienie, żal, ból) ← praindoeur. praindoeuropejski *gʷel- (kłuć, kłujący ból)
• od XIV w.

uwagi:

dla zwrotu Gorzkie Żale dopuszczalna jest dwojaka odmiana: Gorzkich Żali i Gorzkich Żalów, ze względu na dopuszczalność w związkach frazeologicznych nietypowych lub archaicznych form

tłumaczenia:

• afrykanerski: (1.1) hartseer
• angielski: (1.1) sorrow, grief, regret, compunction, remorse, contrition, bitterness, dissatisfaction
• arabski: (1.1) حزن, غم, بلاء m rodzaj męski; (1.4) أسف
• azerski: (1.1) qəm
• baskijski: (1.1) mina
• bengalski: (1.1) বিষাদ (biṣāda)
• białoruski: (1.1) гора
• bułgarski: (1.1) мъка
• chiński: (1.1) 悲, pinjin: bēi
• chorwacki: (1.1) žalost, bol
• czeski: (1.1) smutek, žal
• dolnołużycki: (1.1) luto
• duński: (1.1) sorg
• esperanto: (1.1) bedaŭro
• estoński: (1.1) lein
• fiński: (1.1) suru
• francuski: (1.1) chagrin, deuil, regret
• galicyjski: (1.1) dor
• gruziński: (1.1) მწუხარება (mtsukhareba)
• gudźarati: (1.1) દુઃખ (duḥkha)
• haitański: (1.1) chagren
• hebrajski: (1.1) צער
• hindi: (1.1) शोक (śōka)
• hiszpański: (1.1) pesar m rodzaj męski, dolor m rodzaj męski, pena f rodzaj żeński, aflicción f rodzaj żeński; (1.2) resentimiento m rodzaj męski, rencor m rodzaj męski; (1.3) lamento m rodzaj męski, lástima f rodzaj żeński
• holenderski: (1.1) verdriet
• indonezyjski: (1.1) kesedihan
• irlandzki: (1.1) chumha
• islandzki: (1.1) sorg
• japoński: (1.1) 悲しみ (kanashimi)
• jidysz: (1.1) טרויער
• kannada: (1.1) duḥkha
• kataloński: (1.1) dolor
• koreański: (1.1) 비통 (bitong)
• litewski: (1.1) sielvartas m rodzaj męski; (1.3) gailestis m rodzaj męski, gailėjimas m rodzaj męski
• łaciński: (1.1) luctus m rodzaj męski
• łotewski: (1.1) bēdas
• macedoński: (1.1) тага
• malajski: (1.1) kesedihan
• niemiecki: (1.1) Bedauern n rodzaj nijaki, Leid, Trauer
• norweski: (1.1) sorg
• nowogrecki: (1.1) λύπη f rodzaj żeński; θλίψη (thlípsi̱)
• ormiański: (1.1) վիշտ, տխրություն
• perski: (1.1) غم
• polski język migowy:
  (w zapisie SignWriting)

  (1.1)
• portugalski: (1.1) dor
• rosyjski: (1.1) сожаление n rodzaj nijaki, горе n rodzaj nijaki
• rumuński: (1.1) durere f rodzaj żeński
• serbski: (1.1) туга f rodzaj żeński
• słowacki: (1.1) smútok
• słoweński: (1.1) žalosti
• suahili: (1.1,4) majuto, huzuni
• szwedzki: (1.1) beklagande n rodzaj nijaki, sorg
• tagalski: (1.1) pighati
• tajski: (1.1) ความเศร้าโศก (khwām ṣ̄er̂ā ṣ̄ok)
• tamilski: (1.1) வருத்தத்தை (varuttattai)
• telugu: (1.1) విచారాన్ని (vicārānni)
• turecki: (1.1) keder
• ukraiński: (1.1) горі
• urdu: (1.1) غم
• walijski: (1.1) galar
• węgierski: (1.1) bánat
• wietnamski: (1.1) đau buồn
• wilamowski: (1.1) łaad
• włoski: (1.1) pena f rodzaj żeński; (1.2) rancore m rodzaj męski

źródła:

Izabela Malmor - "Słownik etymologiczny języka polskiego", Wydawnictwo Szkolne PWN ParkEdukacja, Warszawa - Bielsko-Biała 2010, ISBN 978–83–262–0146–2