słońce

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Podobna pisownia Podobna pisownia: Słońce

słońce (język polski)[edytuj]

słońce (1.1)
słońca (1.2)
poranne słońce (1.3) na wieżach
wymowa:
wymowa ?/i, IPA[ˈswɔ̃j̃nʦ̑ɛ], AS[su̯õĩ ̯nce], zjawiska fonetyczne: nazal. rozs. artyk. 
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) astr. ; zob. : Słońce
(1.2) każda gwiazda
(1.3) światło wysyłane przez słońce (1.1); blask słoneczny
(1.4) przen.  pieszczotliwie o osobie
odmiana:
(1.1,2,4)
(1.3) blm [1],
przykłady:
(1.1) Słońce symbolizuje światło, ogień, nieskończoność oraz źródło energii i mocy życiowej.
(1.1) Chyba będzie padał deszcz, bo słońce skryło się za czarnymi chmurami.
(1.2) Galaktyka składa się z miliardów słońc.
(1.3) Kot wygrzewał się na słońcu.
(1.2) Przytul mnie, moje słońce!
składnia:
kolokacje:
(1.1) okrągłe słońce • jasne słońce • złote / żółte / pomarańczowożółte / żółtopomarańczowe / pomarańczowe / czerwonopomarańczowe / pomarańczowoczerwone / czerwone / karmazynowe / karminowoczerwone / karminowe / szkarłatne słońce • słońce południowe / północneporanne / południowe / popołudniowe słońce • wiosenne / letnie / jesienne / zimowe słońce • styczniowe / lutowe / marcowe / kwietniowe / majowe / czerwcowe / lipcowe / sierpniowe / wrześniowe / październikowe / listopadowe / grudniowe słońce • słońce wschodzi / zachodzi • słońce błyszczy / iskrzy się / jaśnieje / lśni / świeci • słońce grzeje / praży / przygrzewa / przypieka • słońce znajduje się nad horyzontem • słońce widnieje na niebie (nieboskłonie, firmamencie) • słońce chyli się ku zachodowi • słońce wyjrzało (wyszło) zza chmury • słońce skryło się (zniknęło) za chmurą • słońce wskazuje jakiś kierunekwschód / zachód słońca • promienie słońca • bóg / bogini słońca • personifikacja / uosobienie słońca
(1.3) poranne / południowe / popołudniowe słońce • żółte / złote / pomarańczowe / czerwone / karminowoczerwone / karminowe / szkarłatne / purpurowe słońce • słońce kłuje (razi) w oczy / oślepia • słońce pada na coś / zalewa cośopalać się na / wygrzewać się na słońcu • leżeć na (w) / być na (w) słońcu • w pełnym słońcu
synonimy:
(1.1) zdrobn.  słoneczko
(1.2) gwiazda
(1.3) pot.  słonko
antonimy:
(1.1) księżyc
(1.3) cień
hiperonimy:
(1.1) gwiazda
hiponimy:
(1.1) tarcza
holonimy:
meronimy:
(1.1) korona
wyrazy pokrewne:
rzecz.  Słońce n , słoneczko n , słonko n , słoneńko n , słoneczność f , słonecznik mrz , słonecznica f , słonecznice nm.-os. , nasłonecznienie n 
przym.  słoneczny, nasłoneczny, przeciwsłoneczny, słońcowy, słonecznikowy
przysł.  słonecznie
czas.  słonecznić się ndk. , nasłonecznić dk. , nasłonecznić się dk. 
związki frazeologiczne:
gdzie słońce świeci, tam cień być musii na słońcu są plamyiść z motyką na słońce / porywać się z motyką na słońce / rzucać się z motyką na słońcejasny jak słońcekąpać się w słońcu / kąpać się w promieniach słońcanic nowego pod słońcemnie chwal dnia przed zachodem słońcanim słońce wzejdzie, rosa oczy wyjepatrzeć pod słońce / przyglądać się czemuś pod słońcepod słońcem
etymologia:
od XIV wieku; ogólnosłowiańskie (por.  czes.  slunce, ros.  солнце) < prasł.   *slnъce → słońce < prasł.   *-ko (wtórnie prasł.   *-ce) dodane do wcześniejszej formy prasł.   *slnъ[2]
uwagi:
(1.1) tylko jako termin astronomiczny piszemy wielką literą, w pozostałych przypadkach – małą literą[1][3][4]
tłumaczenia:
źródła:
  1. 1,0 1,1 hasło słońce w: Uniwersalny słownik języka polskiego, red. Stanisław Dubisz i Elżbieta Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  2. hasło słońce w: Izabela Malmor, Słownik etymologiczny języka polskiego, s. 376, Warszawa-Bielsko-Biała, Wydawnictwo Szkolne PWN ParkEdukacja, 2009, ISBN 978-83-262-0146-2.
  3. ziemia czy Ziemia, słońce czy Słońce? w: Poradnia językowa PWN.
  4. ziemia i księżyc w: Poradnia językowa PWN.