rządzić

rządzić (język polski)

wymowa:

IPA: [ˈʒɔ̃ɲʥ̑iʨ̑], AS: [žõńʒ́ić], zjawiska fonetyczne: zmięk. zmiękczenie • nazal. nazalizacja • asynch. ą  asynchroniczna wymowa ą  wymowa

znaczenia:

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) sprawować władzę, panować

(1.2) kierować czymś, zarządzać

(1.3) jęz. językoznawstwo wiązać z wyrazem określanym jedną z form wyrazu określającego

czasownik zwrotny

(2.1) ~ się → postępować według swojej woli, upodobania

(2.2) ~ się → być rządzonym, władanym, kierowanym przez kogoś

(2.3) ~ się → kierować się w swoim postępowaniu

(2.4) ~ się → pot. potocznie prowadzić interesy, zarządzać pieniędzmi lub mieniem

odmiana:

koniugacja VIa

 

forma		liczba pojedyncza			liczba mnoga
		1 os.	2 os.	3 os.	1 os.	2 os.	3 os.
bezokolicznik		rządzić
czas teraźniejszy		rządzę	rządzisz	rządzi	rządzimy	rządzicie	rządzą
czas przeszły	m	rządziłem	rządziłeś	rządził	rządziliśmy	rządziliście	rządzili
	f	rządziłam	rządziłaś	rządziła	rządziłyśmy	rządziłyście	rządziły
	n	rządziłom (forma potencjalna)	rządziłoś (forma potencjalna)	rządziło
pozostałe formy czas przyszły m będę rządził, będę rządzić będziesz rządził, będziesz rządzić będzie rządził, będzie rządzić będziemy rządzili, będziemy rządzić będziecie rządzili, będziecie rządzić będą rządzili, będą rządzić f będę rządziła, będę rządzić będziesz rządziła, będziesz rządzić będzie rządziła, będzie rządzić będziemy rządziły, będziemy rządzić będziecie rządziły, będziecie rządzić będą rządziły, będą rządzić n będę rządziło (forma potencjalna), będę rządzić będziesz rządziło, będziesz rządzić będzie rządziło, będzie rządzić czas zaprzeszły m rządziłem był rządziłeś był rządził był rządziliśmy byli rządziliście byli rządzili byli f rządziłam była rządziłaś była rządziła była rządziłyśmy były rządziłyście były rządziły były n rządziłom było (forma potencjalna) rządziłoś było (forma potencjalna) rządziło było forma bezosobowa czasu przeszłego rządzono tryb rozkazujący – rządź niech rządzi rządźmy rządźcie niech rządzą tryb przypuszczający m rządziłbym, byłbym rządził rządziłbyś, byłbyś rządził rządziłby, byłby rządził rządzilibyśmy, bylibyśmy rządzili rządzilibyście, bylibyście rządzili rządziliby, byliby rządzili f rządziłabym, byłabym rządziła rządziłabyś, byłabyś rządziła rządziłaby, byłaby rządziła rządziłybyśmy, byłybyśmy rządziły rządziłybyście, byłybyście rządziły rządziłyby, byłyby rządziły n rządziłobym, byłobym rządziło (formy potencjalne) rządziłobyś, byłobyś rządziło (formy potencjalne) rządziłoby, byłoby rządziło imiesłów przymiotnikowy czynny m rządzący, nierządzący f rządząca, nierządząca rządzące, nierządzące n rządzące, nierządzące imiesłów przymiotnikowy bierny m rządzony rządzeni f rządzona rządzone n rządzone imiesłów przysłówkowy współczesny rządząc, nie rządząc rzeczownik odczasownikowy rządzenie, nierządzenie

przykłady:

(1.1) Arabią Saudyjską rządzi król.

(1.2) Nasz szef rządzi firmą od pięciu lat

(1.3) Czasownik rządzi przypadkiem rzeczownika.

(2.1) Jan rządzi się tak, jakby był w swoim domu.

(2.2) Grecja rządziła się bez królów.

(2.3) Rządził się chęcią zysku.

(2.4) Rządził się oszczędnie.

składnia:

(1.1, 2, 3) rządzić + N.

(2.3) rządzić się + N.

kolokacje:

(1.1, 2) rządzić krajem/państwem lub w kraju/w państwie; rządzić twardą/silną ręką/samowładnie/wszechwładnie

synonimy:

(1.1) władać, panować

(1.2) szefować, zarządzać, administrować, dowodzić

(2.3) kierować się

antonimy:

wyrazy pokrewne:

rzecz. rzeczownik rządzenie n rodzaj nijaki, rząd, zarząd

czas. czasownik zarządzać, zarządzić, wyrządzić, przyrządzić, zrządzić

związki frazeologiczne:

(1.1) rządzić żelazną ręką

(2.1) rządzić się jak szara gęś

etymologia:

uwagi:

tłumaczenia:

• angielski: (1.1) rule
• arabski: (1.1) ملك ,حكم, تحكم
• czeski: (1.1) vládnout
• duński: (1.1) regere; (1.2,3) styre
• esperanto: (1.1) reĝi
• francuski: (1.1) régner, gouverner
• hawajski: (1.1) ʻai
• hiszpański: (1.1) gobernar; (1.2) dirigir; (1.3) regir
• holenderski: (1.1) regeren, heersen; (1.2) aanvoeren
• interlingua: (1.1) governar
• litewski: (1.1) valdyti
• łaciński: (1.1) regere, regnare
• niemiecki: (1.1) regieren; (2.1) regiert werden
• polski język migowy:
  (w zapisie SignWriting)

  (1.1-2)
• rosyjski: (1.1) управлять; (1.2) управлять; (2.3) руководиться
• szwedzki: (1.2) styra, leda
• włoski: (1.1, 2) governare; (2.1) spadroneggiare

źródła: