proletariusz
Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
[edytuj] proletariusz (język polski)
- wymowa:
- IPA: [ˌprɔ.lɛ.ˈtar.ʲjuʃ], AS: [pro.le.tar.ʹi ̯uš], zjawiska fonetyczne: zmięk.• akc. pob.• i → j
- znaczenia:
rzeczownik, rodzaj męskoosobowy
- (1.1) hist. pierwotnie członek grupy społecznej w Republice Rzymskiej, utożsamiany z ostatnią na zgromadzeniu ludowym, najbiedniejszą klasą majątkową obywateli; zob. też proletariusze w Wikipedii
- (1.2) polit. współcz. członek proletariatu, klasy społecznej składającej się z robotników najemnych, zwłaszcza tych zatrudnionych w przemyśle; najuboższej warstwy społeczeństwa; zob. też proletariat w Wikipedii
- odmiana:
- (1.1-2)
przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga mianownik proletariusz proletariusze dopełniacz proletariusza proletariuszy celownik proletariuszowi proletariuszom biernik proletariusza proletariuszy narzędnik proletariuszem proletariuszami miejscownik proletariuszu proletariuszach wołacz proletariuszu proletariusze
- przykłady:
- (1.1) Wobec tego zdecydował się konsul Mariusz wprowadzić zasadę zaciągu ochotniczego. Dotąd armia rzymska składała się ze średnio zamożnych chłopów, obecnie zaś jej skład socjalny uległ zupełnej zmianie. Większość stanowili proletariusze miejscy zaciągający się na lat szesnaście[1].
- (1.2) Rosnąc w siły, w znaczenie społeczne, musi burżuazja zatrudniać coraz większą ilość proletariuszy, musi odrywać chłopa od ziemi, rzemieślnika od warsztatu i zamieniać ich w proletariuszy[2].
- (1.2) W Krakowie bowiem arcybiskupi bywali zwykle wybierani spośród arystokratów. Było więc zaskoczeniem, gdy po nich wszystkich zostałem mianowany ja, „proletariusz”[3].
- składnia:
- kolokacje:
- (1.2) być / stać się proletariuszem • pozować na proletariusza • warstwa / klasa / partia / rewolucja proletariuszy • duchowy proletariusz • walczący proletariusz • stawać w obronie proletariuszy • bronić praw proletariuszy • dola / byt proletariusza • proletariusz uświadomiony klasowo • proletariusz-marksista • towarzysz proletariusz
- synonimy:
- (1.2) robotnik, przedstawiciel klasy robotniczej
- antonimy:
- (1.1) patrycjusz
- (1.2) burżuj, kapitalista, arystokrata, przemysłowiec
- wyrazy pokrewne:
- forma żeńska proletariuszka
- rzecz. proletariat, proletaryzacja, lumpenproletariusz, lumpenproletariat, proletariackość
- przym. proletariacki
- przysł. proletariacko
- czas. proletaryzować
- związki frazeologiczne:
- proletariusze wszystkich krajów, łączcie się! • proletariusz nie ma ojczyzny • niebiescy proletariusze
- etymologia:
- łac. proletarius
- uwagi:
- tłumaczenia:
- angielski: (1.1-2) proletarian m
- czeski: (1.2) proletář m
- esperanto: (1.1-2) proleto
- francuski: (1.1-2) prolétaire m
- interlingua: (1.2) proletario
- łaciński: (1.1) proletarius m
- niemiecki: (1.1-2) Proletarier m
- szwedzki: (1.1-2) proletär w
- źródła:
- ↑ Kazimierz Kumaniecki, Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Wrocław 1988, ISBN 8301047801, s. 371
- ↑ Julian Baltazar Marchlewski, Ludzie, czasy, idee, Książka i Wiedza, Warszawa 1973, s. 205
- ↑ Jan Paweł II, Wstańcie, chodźmy!, Wydawnictwo św. Stanisława BM Archidiecezji Krakowskiej, Kraków 2004, ISBN 8388971875, s. 52
