dzień

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacja, szukaj

dzień (język polski)[edytuj]

wymowa:
wymowa ?/i, IPA[ʥ̑ɛ̇̃ɲ], AS[ʒ́ė̃ń], zjawiska fonetyczne: zmięk.podw. art.nazal.
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) okres od świtu do zmierzchu
(1.2) okres pomiędzy dwiema kolejnymi północami; data
(1.3) określony termin, data
(1.4) przen. odległość możliwa do przebycia w ciągu jednej doby
(1.5) przen. (tylko w liczbie mnogiej) czas życia

rzeczownik, rodzaj żeński

(2.1) daw. barć leśna w żywym drzewie[1]
odmiana:
(1.1-4)
(1.5) blp;
(2.1)
przykłady:
(1.1) Po nocy zawsze jest dzień.
(1.1) Dziś jest wyjątkowo słoneczny dzień.
(1.2) Jaki dziś jest dzień?
(1.2) Co pan robił tego dnia?
(1.4) Jeśli będziemy jechać tym samym tempem, to mamy przed sobą już tylko dwa dni drogi.
(1.5) Obiecuję, że będę cię kochał do końca moich dni.
(2.1) Człowiek, aby ułatwić sobie podbieranie miodu, począł w całych drzewach wydrążać sztuczne dziuple, czyli wydziaływać je, dziać, a stąd drzewo takie w języku polskim nazwano dzienią lub drzewem dzianem[6]
składnia:
(1.2) dzień + liczebnik porządkowy + miesiąc w dopełniaczu
kolokacje:
(1.1) po dziś dzieńpora dnia
(1.2) dzień zakochanychMiędzynarodowy Dzień Kobietpierwszy dzień wiosny
(1.4) dzień drogi/jazdy
synonimy:
(1.1) dzionek
(1.2) doba
(1.5) życie
(2.1) daw. dzienia, daw./gw. dzienie, daw. dzienno
antonimy:
(1.1) noc
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. dziennik m, dzienniczek m, dziennikarz m, dziennikarka f, dziennikarstwo n, codzienność f, dniówka f, dnienie n
zdrobn. dzionek m
czas. dnieć ndk.
przym. dzienny, codzienny, dziennikarski
przysł. dziennie, codziennie
związki frazeologiczne:
cały boży dzieńciche dnidzień dobrydzień i nocdzień otwartydzień polarnydzień roboczydzień trzech wiedźmgw. kuse dnilada dzieńmieć zły dzieńnie chwal dnia przed zachodem słońcapo dziś dzieńpodobny jak dzień do nocyszukać wczorajszego dniaw biały dzieńKatarzyny dzień jaki, cały grudzień taki
etymologia:
prasł. *dьnь[7] < praindoeur. *dins, od rdzenia *di- → świecić
uwagi:
(1.1-5) Wyrażenie „dzień czasu” jest niepoprawne[8].
(1.1-5) W połączeniu z liczebnikami poprawna jest jedynie forma liczby mnogiej „dni” („dwa dni”, nie „dwa dnie”)[4].
(1.1-5) Dawna forma miejscownika „dnie” używana jest obecnie tylko w wyrażeniu „we dnie i w nocy”[4].
tłumaczenia:
źródła:
  1. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło dzień w: Słownik języka polskiego, red. Jan Karłowicz, Adam Kryński, Władysław Niedźwiedzki, t. I, s. 645, Warszawa 1900–1927.
  2. 2,0 2,1 publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Porada „dni czy dnie?” w: Poradnia Językowa PWN.
  3. Jak brzmi celownik liczby pojedynczej rzeczownika dzień? w: Poradnia językowa UŚ.
  4. 4,0 4,1 4,2 Słownik poprawnej polszczyzny, red. Witold Doroszewski, s. 143, Warszawa, Polskie Wydawnictwo Naukowe, 1980, ISBN 83-01-03811-X.
  5. Zygmunt Saloni, Marcin Woliński, Robert Wołosz, Włodzimierz Gruszczyński, Danuta Skowrońska, Słownik gramatyczny języka polskiego na płycie CD, Warszawa, 2012, ISBN 978-83-927277-2-9.
  6. Hasło Barć w: Zygmunt Gloger, Encyklopedia staropolska, 1900–1903.
  7. Joachim Herrmann, Die Slawen in Deutschland, Berlin, Akademie-Verlag, 1985.
  8. Jan Miodek, Słownik ojczyzny polszczyzny, oprac. Monika Zaśko-Zielińska, Tomasz Piekot, wydawnictwo Europa, Wrocław 2002, s. 177.