kryształ

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

kryształ (język polski)[edytuj]

kryształy (1.1)
kryształy (1.2)
kryształ (1.3)
kryształ (1.6)
wymowa:
IPA[ˈkrɨʃ.taw], AS[kryš.tau̯] wymowa ?/i
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) fiz. chem. miner. ciało stałe o geometrycznie uporządkowanej budowie wewnętrznej; zob. też kryształ w Wikipedii
(1.2) pot. przezroczyste, ciężkie szkło ołowiowe do wyrobu dekoracyjnych wazonów, kielichów itp.; również wyrób z takiego szkła; zob. też szkło ołowiowe w Wikipedii
(1.3) cukier spożywczy w postaci drobnych kryształów (1.1)
(1.4) przen. o czymś, co jest przezroczyste lub przejrzyste
(1.5) przen. pochlebnie o człowieku uważanym za nieskazitelnego moralnie
(1.6) pot. środ. metaamfetamina, jeden z narkotyków
odmiana:
(1.1-6)
przykłady:
(1.1) Kryształy soli kamiennej mają kształt foremnych sześcianów.
(1.2) Jeszcze do niedawna na Dolnym Śląsku w kilku hutach szkła produkowano ręcznie zdobione kryształy.
(1.2) Dosyć sztywną mam szyję / i dlatego wciąż żyję, / że polityka dla mnie to w krysztale pomyje.[1]
(1.3) Najchętniej kupowanym cukrem w Polsce jest kryształ.
(1.4) Lotna jaskółka muska kryształy jeziora, / I kogut bijąc skrzydły zapieje z wieczora[2]
(1.4) Kryształ brylantowy wielu oczy zwodził; / Gdy się więc nad rubiny i szmaragdy drożył, / Ktoś prawdziwy dyament z nim obok położył.[3]
(1.5) Mama wie, jak było naprawdęże Leszek to kryształ i że właśnie dzięki Leszkowi i takim kolegom jak Leszek uwierzyłem w coś i jestemdziśtaki, jak jestem[4]
(1.6) Podczas przeszukania u podejrzanego policja znalazła znaczne ilości haszyszu i tzw. kryształumetaamfetaminy.
składnia:
kolokacje:
(1.1) kryształ soli / kwarcuwystępować pod postacią kryształu • tworzyć kryształy
(1.2) projektować / produkować / dmuchać / barwić / zdobić / rżnąć / szlifować kryształy • kryształ zdobiony ręcznie / zdobiony maszynowo • kryształy Svarowskiego
synonimy:
(1.1) ciało krystaliczne
(1.2) szkło ołowiowe
(1.3) cukier kryształ
(1.5) ideał
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. krystalizator m, krystalit m, krystaloid m, krystalina, krystalizarnia ż, krystalizacja ż
zdrobn. kryształek
czas. krystalizować, wykrystalizować, skrystalizować, przekrystalizować
przym. kryształowy, krystaliczny, skrystalizowany, wykrystalizowany, krystalizacyjny
przysł. krystalicznie, kryształowo
związki frazeologiczne:
ciekły kryształkryształ górskikryształ doskonałysymetria kryształupan, urząd, marszałek ma być jak kryształkryształ tak, ale ile razy rżnięty?kryształ wódbyć jak kryształjapońskie kryształy
etymologia:
łac. crystallus < gr. κρύσταλλος (krýstallos)[5]
uwagi:
zob. też kryształ (ujednoznacznienie) w Wikipedii
tłumaczenia:
źródła:
  1. Jacek Kaczmarski Autoportret Witkacego
  2. Kajetan Koźmian Pieśń I w: Ziemiaństwo
  3. Ignacy Krasicki Dyament i kryształ w: Bajki i przypowieści
  4. Zdzisław Skowroński Notes w: Dramaty, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974
  5. Hasło kryształ w: Słownik wyrazów obcych, Wydawnictwo Naukowe PWN, wyd. 1995 i nn.