diabeł

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Podobna pisownia Podobna pisownia: Diabeł

diabeł (język polski)[edytuj]

wyobrażenie diabła (1.1)
wymowa:
IPA[ˈdʲjabɛw], AS[dʹi ̯abeu̯], zjawiska fonetyczne: zmięk.i → j  wymowa ?/i
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy lub męskoosobowy

(1.1) rel. upadły anioł, kuszący do grzechu; zob. też diabeł w Wikipedii
(1.2) pot. o kimś niebezpiecznym, denerwującym lub złym
(1.3) pot. o człowieku ze szczególnymi zdolnościami

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) zool. zob. diabeł tasmański
odmiana:
(1.1-3)
(2.1)
przykłady:
(1.1) Wiedźma zdecydowanie wyparła się znajomości z diabłem.
(1.1) Nie zmieni się za wiele, a zwłaszcza w niedzielę, gdy nic się nie dzieje, a diabeł z nudów śpi[1].
(1.2) Te małe diabły schowały mi telefon.
składnia:
kolokacje:
(1.1) wierzyć w diabła • zawrzeć pakt z diabłem
synonimy:
(1.1) szatan, demon; przest. czart, czort, bies, złe, daw. diasek; dial. diabół, diabuł, dieboł, dioboł; gw. deboł
antonimy:
(1.1) anioł
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. diaboliczność ż, diabelstwo n, diablotka ż, półdiablę n
zdrobn. diabełek m, diablik m, diablątko m, diablę m
zgrub. diablisko n
forma żeńska diablica ż, diabliczka ż
przym. diabelski, diabli, diaboliczny, diabelny
przysł. diablo, diabelnie, diabolicznie
związki frazeologiczne:
adwokat diabłaani w Boga wierzy, ani się diabła boibabę rozdrażnić to gorzej niż diabłabać się jak diabeł święconej wodybędzie z niego ksiądz, jak z diabła kościelnyBoga na języku, a diabła ma w sercubogatemu diabeł dzieci kołyszeBogu się kłaniaj, a diabła nie gniewaj / Bogu służ, a diabła nie gniewajco nagle, to po diableco po diable w kościele, kiedy pacierza nie umiediabli nadalidiabeł nie śpidiabeł ogonem nakryłdiabeł opętałdiabeł podkusiłdiabeł się w ornat ubrał i ogonem na mszę dzwonidiabeł tasmańskidiabeł tkwi w szczegółachdiabeł wcielonydiabli biorądiabli nosządiabli wiedzą / diabeł wiediabła świtadiabła wartdo diabła! / do stu diabłów! • do Pana Boga się módl, a diabła nie obrażajgdy dasz diabłu palec, to za całą rękę chwytagdy się człowiek spieszy, to się diabeł cieszygdy się diabeł zestarzeje, chce zostać mnichemgdzie diabeł nie może, tam babę pośległodny diabeł zje i muchyi diabłu z gardła wydrzeigraszki z diabłemiść do diabłajak sto diabłówjak diablijako nieboja pies kąsa, tak nieopatrznego diabeł sidlijeden diabełjeszcze by diabłu łeb urwałki diabełkto za drugich ręczy, tego diabeł męczy / kto za kim ręczy, tego diabeł męczy / kto za kogo ręczy, tego diabeł męczyleżeć jak skóra z diabłamodli się pod figurą, a diabła ma za skórąmożna się z diabłem podzielićmuchy są to pszczoły diabłana diabłanie taki diabeł straszny, jak go malująniech to diabli / niech to diabli wezmąPan Bóg stworzył jedzenie, a diabeł wymyślił kucharzyPanu Bogu lichtarz, a diabłowi świeczkaPanu Bogu świeczkę, a diabłu ogarek / Panu Bogu świeczkę i diabłu ogarekpo diabła / po kiego diabłaposłać do diabła / posłać do wszystkich diabłówpotrzebny jak diabeł w Częstochowie / potrzebny jak diabeł w częstochowskiej górze / potrzebny jak diabeł w Kochawiniepójść w diabłypsu oczy przedał, a diabłu duszęrzucić w diabłysam diabeł nie zrobistać jak diabeł nad grzeszną dusząsztuką diabła tłukątam, gdzie diabeł mówi dobranoctani towar diabła wartu diabłauciekać jak przed diabłemupasł się jak diabeł na chrabąszczachw starym piecu diabeł paliw kobiecym sercu społem mieszka diabeł z aniołemw małżeństwie jak się pokłócą, będzie tam albo psie złe, albo diabeł kotnywyglądać jak wenecki diabełwygnać diabławyskoczyć jak diabeł z pudełkawystroił się jak diabeł do ośpic / wystroił się jak diabeł na odpustza babą i diabeł nie trafizamknij diabłu drzwi, to on oknem trafi / zamknij diabłu drzwi, to on oknem wejdziezaprzedać duszę diabłuzłego diabli nie biorą / złego diabli nie wezmąŻyd okpi Niemca, diabeł Żyda, Rusin diabła, a Rusina niewiasta
zobacz też: polskie przysłowia o diable
etymologia:
(1.1) st.pol. dyjabeł < st.czes. diábel[2] < łac. diabolus[2] < gr. διάβολος (diabolos)[2][3]oszczerca[4]
uwagi:
zob. też diabeł (ujednoznacznienie) w Wikipedii
zob. też diabeł w Wikicytatach
tłumaczenia:
źródła:
  1. Wojciech Waglewski, Diabeł z nudów śpi.
  2. 2,0 2,1 2,2 Hasło diabeł w: Słownik wyrazów obcych, Wydawnictwo Naukowe PWN, wyd. 1995 i nn.
  3. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło diabeł w: Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  4. Zenon Klemensiewicz, Historia języka polskiego, PWN, Warszawa 2002, s. 133.
  5. Tomasz Klimkowski, Dziedzictwo greckie w języku rumuńskim i arumuńskim, „Balcanica Posnaniensia. Acta et studia”, XIX, Poznań 2012, Wydawnictwo Instytutu Historii UAM, s. 27.