Przejdź do zawartości

żółw

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Podobna pisownia Podobna pisownia: zołw

żółw (język polski)

[edytuj]
żółw (1.1)
żółw (2.1)
żółw (2.2)
wymowa:
ⓘ, IPA: [ʒuwf], AS: [žuu̯f], zjawiska fonetyczne: wygł.
ⓘ ⓘ ⓘ
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) zool. zwierzę ziemno-wodne z rzędu Testudines, należące do gromady gadów; zob. też żółwie w Wikipedii

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) wojsk. hist. szyk bojowy legionów rzymskich w postaci zwartej formacji przypominającej osłoniętego skorupą żółwia (1.1); zob. też testudo (szyk) w Wikipedii
(2.2) inform. kursor graficzny określający współrzędne na ekranie, kierunek oraz rodzaj i kolor pióra, stosowany np. w języku Logo; zob. też Logo (język programowania) w Wikipedii

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(3.1) powolny człowiek
odmiana:
(1.1, 2.1-2)
 
przypadekliczba pojedynczaliczba mnoga
mianownikżółwżółwie
dopełniaczżółwiażółwi
celownikżółwiowiżółwiom
biernikżółwiażółwie
narzędnikżółwiemżółwiami
miejscownikżółwiużółwiach
wołaczżółwiużółwie
(3.1)
 
przypadekliczba pojedynczaliczba mnoga
mianownikżółwżółwie
dopełniaczżółwiażółwi
celownikżółwiowiżółwiom
biernikżółwiażółwi
narzędnikżółwiemżółwiami
miejscownikżółwiużółwiach
wołaczżółwiużółwie
depr. M. i W. lm: (te) żółwie
przykłady:
(1.1) W trzecim roku okupacji, kiedy to Warszawa została zasypana żółwiami przywiezionymi z Bałkanów, w tym właśnie czasie na ulicach miasta od Kercelaka do Marszałkowskiej można było za kilkadziesiąt złotych kupić żółwia[1].
(1.1) Jednocześnie bardzo wiele żółwi wodnych meksykańskich – bywają też nazywane ozdobnymi – przynoszą do zoo sami ich opiekunowie[2].
składnia:
kolokacje:
(1.1) żółw australijski / birmański / błotny / bokoszyjny / brazylijski / brzytwogrzbiety / centkowany / chilijski / ciernisty / czarny / czerwonolicy / diamentowy / dwupazurzasty / egipski / grecki / hełmiasty / hełmogłowy / hiszpański / ibryjski / jaszczurowaty / Jonathan / kajmanowy / kaspijski / kolczasty / kropkowany / lamparci / lądowy / leśny / madagaskarski / malajski olbrzymi / mauretański / miękkoskóry / morski / natator / norowy / nowogwinejski / obrzeżony / olbrzymi / olbrzymi / oliwkowy / ostropyski / ozdobny / pawiooki / piżmowy / potokowy / promienisty / pustynny / sępi / skórzasty / skrytoszyjny / słoniowy / słoniowy / spłaszczony / stepowy / szylkretowy / śródziemnomorski / torfowiskowy / Torniera / trójpazurzasty / wężoszyi / wężoszyjny / wonny / zatokowy / zielony / żółtolicy / żółw żółtouchy
synonimy:
(1.1) gw. żelazna żaba
(2.1) testudo
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
(1.1) karetta, kaczuga, orlicja, żabuti, żółwiak, chelodyna, matamata, hydromeduza, pelomeduza, arrau, skorpucha, spłaszczek, piżmik, krzyżopierś, terapena, wielkogłów, batagur, pudełecznik, morenia
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. żółwiątko n, żółwinek m, żółwinkowate nmos, żółwie nmos, żółwiak m, żółwiakowate nmos, żółwię n
forma żeńska żółwica ż
zdrobn. żółwik m
przym. żółwi, żółwiowy, żółwikowy, żółwinkowaty, żółwiakowaty
przysł. żółwio
związki frazeologiczne:
żółwie tempo • iść / jechać / sunąć / wlec się jak żółw • myśleć / pracować jak żółw • siedzieć / zamknąć się jak żółw w skorupie; przysłowia: pierwej żółw zająca ubieży • upierzyć żółwia trudno[3]
etymologia:
(1.1) w polszczyźnie zaświadczone od XV wieku, t. stpol. żełw; prasł. *žely, *želъve < praindoeur. *ghelū-, prawdopodobnie od praindoeur. *ghel- → zielony, żółty, (por. np. żółw zielony); por. czes. želva, cs. жєлъва (želъva) / cs. жєлъвь (želъvь), gr. χέλυς (chélys) → żółw[4]
(2.1) kalka z łac. testudo → żółw
(2.2, 3.1) od znaczenia (1.1)
uwagi:
(1.1) zobacz też: Indeks:Polski - Płazy i gady
tłumaczenia:
źródła:
  1. ↑ Jan Żabiński, Świat zwierząt, Czytelnik, Warszawa 1959, s. 445.
  2. ↑ Hanna Jurczak-Gucwińska, Zwierzęta w moim domu, 1975, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
  3. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Samuel Adalberg, Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich, Druk Emila Skiwskiego, Warszawa 1889–1894, s. 654.
  4. ↑ Hasło „żółw” w: Wiesław Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2005, ISBN 83-08-03648-1, s. 756.

żółw (język kaszubski)

[edytuj]
żółw (1.1)
wymowa:
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) herp. żółw
odmiana:
przykłady:
składnia:
kolokacje:
synonimy:
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
związki frazeologiczne:
etymologia:
uwagi:
źródła:
Źródło: „https://pl.wiktionary.org/w/index.php?title=żółw&oldid=8731369”