obywatel
obywatel (język polski)
[edytuj]
- znaczenia:
rzeczownik, rodzaj męskoosobowy
- (1.1) członek społeczeństwa danego państwa, który jest prawnie uznany przez to państwo, i przez to mający różne prawa, przywileje i obowiązki; zob. też obywatel w Wikipedii
- (1.2) współcz. książk. mieszkaniec jakiegoś miejsca lub miejscowości, w szczególności miasta
- (1.3) przest. ziemianin (posiadacz nieruchomości w danej miejscowości)
- (1.4) hist. pan (zwrot urzędowy w stosunku do mężczyzny, w szczególności w czasach Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej)
- odmiana:
- (1)
przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga mianownik obywatel obywatele dopełniacz obywatela obywateli celownik obywatelowi obywatelom biernik obywatela obywateli narzędnik obywatelem obywatelami miejscownik obywatelu obywatelach wołacz obywatelu obywatele
- przykłady:
- (1.1) Już Rzym stosował zasadę zbiorowej odpowiedzialności i wyniósł wspólnotę obywateli rzymskich ponad wszystkich innych mieszkańców ziemi[1].
- (1.2) Kościół zmurowany jest sto lat przeszło, a nié mając ktoby o nim zawiadował, przyszedł do wielkiego spustoszenia. Pobożny jednak obywatel miejsca tamtecznego, niejaki Jakób Smukała, cieśla, zawiadował o nim i poprawiał, a gdy miał umiérać, żony swojéj poprosił, żeby go w tym kościele pochować kazała — tę mając nadzieję, że tego miejsca Pan Bóg nie zapomni[2].
- (1.3) W kajucie zastałem już moich towarzyszów podróży. Jeden z nich obywatel wiejski, począł oddawać się rozmyślaniom o swojem gospodarstwie[3].
- (1.4) Marszałek: Obywatelu Pośle, Pan wygłasza nowe przemówienie[4].
- (1.4) Jedno z dwojga, obywatelu: albo dopiero dziś przyjechaliście, albo jesteście po dobrem śniadaniu?…[5]
- składnia:
- (1.1) obywatel + D.
- antonimy:
- hiperonimy:
- hiponimy:
- holonimy:
- meronimy:
- wyrazy pokrewne:
- rzecz. obywatelstwo n, obywatelskość ż
- forma żeńska obywatelka ż
- przym. obywatelski
- czas. obywać ndk.
- związki frazeologiczne:
- etymologia:
- Zapożyczenie z czes. obyvatel[6][7]. Poświadczone od ok. 1511–1540[8]. Znaczenie (1.4) to prawdopodobnie zapożyczenie semantyczne z ros. граждани́н
- → kaszubski: òbëwatel
- → litewski: abivãtelis (dial.)
- → rosyjski: обыва́тель (obyvátelʹ)
- → ruski: обыватель (obyvatelʹ), обаватель (obavatelʹ), обиватель (obivatelʹ), обователь (obovatelʹ)
- >? białoruski: абыва́цель (abyvácelʹ), абыва́таль (abyvátalʹ)
- karpatorusiński: обыва́тель (obŷvátelʹ)
- ukraiński: обива́тель (obyvátelʹ)
- → słowiński: ôbywatel
- tłumaczenia:
- afrykanerski: (1.1) burger
- albański: (1.1) shtetas m
- angielski: (1.1) citizen
- arabski: (1.1) مواطن m (muwāṭin)
- azerski: (1.1) vətəndaş
- baskijski: (1.1) herritar
- białoruski: (1.1) грамадзянін m; (1.2) жыхар m; (1.3) памешчык m; (1.4) грамадзянін m
- bułgarski: (1.1) гра́жданин m
- chiński standardowy: (1.1) 公民 (gōngmín), 市民 (shìmín)
- chorwacki: (1.1) dr̀žavljanin m
- czeski: (1.1) občan m
- dolnołużycki: (1.1) staśan m
- duński: (1.1) borger w, statsborger w
- esperanto: (1.1) civitano, ŝtatano
- estoński: (1.1) kodanik
- fiński: (1.1) kansalainen
- francuski: (1.1) citoyen m
- galicyjski: (1.1) cidadán m
- górnołużycki: (1.1) staćan m
- grenlandzki: (1.1) innuttaasoq
- gruziński: (1.1) მოქალაქე (mokalake)
- hebrajski: (1.1) אזרח m
- hindi: (1.1) नागरिक m (nāgrik)
- hiszpański: (1.1) ciudadano m
- indonezyjski: (1.1) warga
- interlingua: (1.1) cive, citatano
- irlandzki: (1.1) saoránach m
- islandzki: (1.1) borgari m, ríkisborgari, m, borgarbúi m, þegn m
- japoński: (1.1) 公民, 市民
- jidysz: (1.1) בירגער m (birger)
- jugorusiński: (1.1) державян m
- karpatorusiński: (1.1) горожани́н m
- kaszubski: (1.1) òbëwatel m
- kataloński: (1.1) ciutadà m
- kazachski: (1.1) азамат (azamat)
- koreański: (1.1) 국민
- krymskotatarski: (1.1) vatandaş
- litewski: (1.1) pilietis m
- łaciński: (1.1) civis m
- łotewski: (1.1) pilsonis m
- macedoński: (1.1) државјанин m, граѓанин m
- malajski: (1.1) warganegara
- maltański: (1.1) ċittadin m
- mongolski: (1.1) иргэн (irgen)
- niderlandzki: (1.1) burger m
- niemiecki: (1.1) Bürger m
- norweski (bokmål): (1.1) statsborger m
- nowogrecki: (1.1) πολίτης m
- ormiański: (1.1) քաղաքացի (kʿałakʿacʿi)
- perski: (1.1) شهروند (šahrvand)
- połabski: (1.1) barďėr m
- portugalski: (1.1) cidadão m
- rosyjski: (1.1) граждани́н m; (1.4) граждани́н m
- rumuński: (1.1) cetățean m
- serbski: (1.1) др̀жављанин m
- słowacki: (1.1) občan m
- słoweński: (1.1) državljȃn m
- słowiński: (1.1) ôbywatel m
- starogrecki: (1.1) πολίτης m (polítēs)
- szkocki gaelicki: (1.1) saoranach m
- szwedzki: (1.1) medborgare w
- tagalski: (1.1) mamamayan
- tajski: (1.1) พลเมือง (pon-lá-mʉʉang)
- turecki: (1.1) vatandaş
- ukraiński: (1.1) громадя́нин m; (1.4) громадя́нин m
- węgierski: (1.1) állampolgár
- wietnamski: (1.1) công dân
- wilamowski: (1.1) bjygjer m
- włoski: (1.1) cittadino m
- źródła:
- ↑ Andrzej Szczypiorski, Początek, Kantor Wydawniczy SAWW, 1986.
- ↑
Wawel. Katedra, zamek, biskupstwo z wydawnictwa dziela "Krakow swiety", Kraków 1881, s. 163. - ↑ Rozdział I w: Henryk Sienkiewicz, Pisma Henryka Sienkiewicza, t. 2. Listy z podróży, 1880, s. 38.
- ↑ Teresa Torańska, Oni, Świat Książki, 1985.
- ↑ Rozdział VII w: Bolesław Prus, Lalka, t. 2, Gebethner i Wolff, 1897, s. 11.
- ↑ Hasło „obywatel” w: Wiesław Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2008, ISBN 978-83-08-04191-8, s. 378.
- ↑ Hasło „obywatel” w: Andrzej Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, ISBN 978-83-01-13017-6, s. 356.
- ↑ Hasło „obywatel” w: Słownik polszczyzny XVI wieku. Edycja internetowa, Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, 2010–, ISBN 978-83-65573-85-8.
