Aneks:Język łaciński - zaimki

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zaimki łacińskie, podobnie jak rzeczowniki i przymiotniki, podlegają deklinacji, tj. odmieniają się przez przypadki (poza wołaczem) i liczby oraz występują w rodzajach (tylko niektóre).

Zaimki dzielimy na:

  • osobowe – ego, tu, nos, vos
  • dzierżawcze[1]meus (W. lp m: mi), tuus, suus, noster, vester
  • zwrotny – se
  • względny – qui
  • pytajny – quis
  • wskazujące – hic, ille, iste
  • określające – is, ipse, idem

Zaimki osobowe[edytuj]

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
1. per. 2. per. 1. per. 2. per.
mianownik
nominativus
ego tu nos vos
dopełniacz
genetivus
mei tui nostri / nostrum[2] vestri / vestrum[2]
celownik
dativus
mihi tibi nobis vobis
biernik
accusativus
me te nos vos
(narzędnik)
ablativus
me te nobis vobis

Pozostałe zaimki[edytuj]

se[edytuj]

Uwaga – zaimek nie posiada formy mianownika (wynika to z jego znaczenia).

W mowie zależnej (konstrukcja accusativus cum infinitivo) przyjmuje accusativus zaimka se, jeśli podmiot zdania dopełnieniowego jest tożsamy z podmiotem zdania głównego, np.:

Caesar dixit se Gallos vicisse.
Cezar powiedział, że (on) zwyciężył Gallów.

Odmiana zaimka se (się):

liczba pojedyncza i mnoga
singularis et pluralis
mianownik
nominativus
dopełniacz
genetivus
sui
celownik
dativus
sibi
biernik
accusativus
se
(narzędnik)
ablativus
se

qui[edytuj]

Odmiana zaimka qui, quae, quod (który, która, które):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
m f n m f n
mianownik
nominativus
qui quae quod qui quae
dopełniacz
genitivus
cuius quorum quarum quorum
celownik
dativus
cui quibus
biernik
accusativus
quem quam quod quos quas qua
(narzędnik)
ablativus
quo qua quo quibus

quis[edytuj]

Odmiana zaimka quis, quid (kto, co):

liczba pojedyncza i mnoga
singularis et pluralis
m f n
mianownik
nominativus
quis quid
dopełniacz
genitivus
cuius
celownik
dativus
cui
biernik
accusativus
quem quam quid
(narzędnik)
ablativus
quo qua quo

is[edytuj]

Odmiana zaimka is, ea, id (ten, ta, to):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
m f n m f n
mianownik
nominativus
is ea id ei (ii) eae ea
dopełniacz
genitivus
eius eorum earum eorum
celownik
dativus
ei eis (iis, is)
biernik
accusativus
eum eam id eos eas ea
(narzędnik)
ablativus
eo ea eo eis (iis, is)

hic[edytuj]

Odmiana zaimka hic, haec, hoc (ten, ta, to):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
m f n m f n
mianownik
nominativus
hic haec hoc hi hae haec
dopełniacz
genitivus
huius horum harum horum
celownik
dativus
huic his
biernik
accusativus
hunc hanc hoc hos has haec
(narzędnik)
ablativus
hoc hac hoc his

ille[edytuj]

Odmiana zaimka ille, illa, illud (tamten, tamta, tamto):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
m f n m f n
mianownik
nominativus
ille illa illud illi illae illa
dopełniacz
genitivus
illius illorum illarum illorum
celownik
dativus
illi illis
biernik
accusativus
illum illam illud illos illas illa
(narzędnik)
ablativus
illo illa illo illis

iste[edytuj]

Odmiana zaimka iste, ista, istud (ten, ta, to)[3]

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
m f n m f n
mianownik
nominativus
iste ista istud isti istae ista
dopełniacz
genitivus
istius istorum istarum istorum
celownik
dativus
isti istis
biernik
accusativus
istum istam istud istos istas ista
(narzędnik)
ablativus
isto ista isto istis

ipse[edytuj]

Odmiana zaimka ipse, ipsa, ipsum (sam, sama, samo):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
m f n m f n
mianownik
nominativus
ipse ipsa ipsum ipsi ipsae ipsa
dopełniacz
genitivus
ipsius ipsorum ipsarum ipsorum
celownik
dativus
ipsi ipsis
biernik
accusativus
ipsum ipsam ipsum ipsos ipsas ipsa
(narzędnik)
ablativus
ipso ipsa ipso ipsis

idem[edytuj]

Odmiana zaimka idem, eadem, idem[4] (ten sam, ta sama, to samo):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
m f n m f n
mianownik
nominativus
idem eadem idem eidem (iidem, idem) eaedem eadem
dopełniacz
genitivus
eiusdem eorundem earundem eorundem
celownik
dativus
eidem eisdem (iisdem, isdem)
biernik
accusativus
eundem eandem idem eosdem easdem eadem
(narzędnik)
ablativus
eodem eadem eodem eisdem (iisdem, isdem)


  1. Zaimki dzierżawcze odmieniają się jak przymiotniki, zob. odmianę w hasłach słownikowych.
  2. 2,0 2,1 Formy nostrum i vestrum używane jako tzw. genetivus partitivus, w zn. z nas i z was.
  3. Zaimek iste niesie ze sobą znaczenie negatywne, podczas gdy inne zaimki – neutralne, np. iste canisten (zły) pies.
  4. Zaimek powstał przez połączenie zaimka is z przyrostkiem -dem, stąd formy is-dem, ea-dem, id-em. Forma isdem w wyniku wzdłużenia zastępczego oraz per analogiam do formy rodzaju nijakiego przeszła w idem. Spółgłoska m przed przyrostkiem przechodzi w n (asymilacja niezupełna).