θάλασσα
θάλασσα (język nowogrecki)
[edytuj]
- wymowa:
- IPA: [ˈθa.la.sa]
- znaczenia:
rzeczownik, rodzaj żeński
- (1.1) morze, ocean
- (1.2) wybrzeże, plaża, brzeg morza
- (1.3) astr. morze (księżycowe)
- (1.4) przen. mnogość, ogrom, bezlik
- odmiana:
- (1.1-4) F27: lp lp M. θάλασσα, D. θάλασσας / książk. θαλάσσης, B. θάλασσα, W. θάλασσα; lm M. θάλασσες, D. θαλασσών, B. θάλασσες, W. θάλασσες
- przykłady:
- (1.1) Το Πριγκιπάτο της Ανδόρας είναι ένα πολύ μικρό κράτος, αποκλεισμένο από τη θάλασσα. → Księstwo Andory jest bardzo małym państwem pozbawionym dostępu do morza.
- (1.2) Φέτος θα πάμε διακοπές στη θάλασσα. → W tym roku pojedziemy na wakacje nad morze / na wybrzeże.
- składnia:
- kolokacje:
- (1.1) Μεσόγειος θάλασσα → Morze Śródziemne • Αδριατική θάλασσα → Morze Adriatyckie • Αιγαίο πέλαγος → Morze Egejskie • Ιόνιο πέλαγος → Morze Jońskie
- synonimy:
- antonimy:
- hiperonimy:
- hiponimy:
- holonimy:
- meronimy:
- wyrazy pokrewne:
- czas. θαλασσώνω
- przym. θαλασσί, θαλασσινός, θαλασσής, θαλάσσιος
- tem. słow. θαλασσο-
- rzecz. θαλασσινός m, θαλασσινά n
- związki frazeologiczne:
- τα κάνω θάλασσα → mieszać, gmatwać, powodować chaos, nieład • με πιάνει η θάλασσα → mieć chorobę morską, odczuwać nudności
- uwagi:
- źródła:
θάλασσα (język pontyjski)
[edytuj]- transliteracja:
- thálassa
- znaczenia:
rzeczownik, rodzaj żeński
- przykłady:
- składnia:
- synonimy:
- antonimy:
- hiperonimy:
- hiponimy:
- holonimy:
- meronimy:
- wyrazy pokrewne:
- związki frazeologiczne:
- uwagi:
- źródła:
θάλασσα (język starogrecki)
[edytuj]- transliteracja:
- thálassa[1]
- wymowa:
- znaczenia:
rzeczownik, rodzaj żeński
- (1.1) morze, ocean; także słone jezioro[2]
- (1.2) woda morska[2]
- (1.3) studnia ze słoną wodą[2]
- (1.4) przen. morze, ogrom, bezmiar[2]
- odmiana:
- (1.1-4) deklinacja I, typ trzeci, [3][4]
przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga mianownik θάλασσα θάλασσαι dopełniacz θαλάσσης θαλασσῶν celownik θαλάσσῃ θαλάσσαις biernik θάλασσαν θαλάσσας wołacz θάλασσα θάλασσαι
- przykłady:
- (1.1) γηθοσύνῃ δὲ θάλασσα διίστατο· τοὶ δὲ πέτοντο. → Morze rozstępowało się z radością, one zaś pędziły.[5]
- (1.1) ταύτῃ γὰρ ἐλάχιστον ἀπέχει τῆς πόλεως ἡ θάλασσα. → W tym miejscu bowiem morze jest najmniej oddalone od miasta.[6]
- (1.1) μεσταὶ δὲ Διὸς πᾶσαι μὲν ἀγυιαί, πᾶσαι δ’ ἀνθρώπων ἀγοραί, μεστὴ δὲ θάλασσα καὶ λιμένες· πάντη δὲ Διὸς κεχρήμεθα πάντες. → Pełne Zeusa są wszystkie ulice, wszystkie rynki ludzi; pełne Zeusa są także morze i porty; wszędzie zaś wszyscy potrzebujemy Zeusa.[7]
- (1.2) ἔστω ἐν χαλκῷ ἡ θάλασσα. → Niech woda morska będzie w naczyniu z brązu.[8]
- (1.3) ἔστι ἐν τῇ ἀκροπόλι ταύτῃ Ἐρεχθέος τοῦ γηγενέος λεγομένου εἶναι νηός, ἐν τῷ ἐλαίη τε καὶ θάλασσα ἔνι. → Na tym akropolu znajduje się świątynia Erechteusza, o którym mówi się, że jest zrodzony z ziemi; w niej znajdują się drzewo oliwne oraz studnia ze słoną wodą.[9]
- (1.4) κακῶν δ᾽ ὥσπερ θάλασσα κῦμ᾽ ἄγει. → A morze nieszczęść jakby falę niesie.[10]
- składnia:
- synonimy:
- antonimy:
- hiperonimy:
- hiponimy:
- holonimy:
- meronimy:
- wyrazy pokrewne:
- związki frazeologiczne:
- etymologia:
- według Roberta S.P. Beekesa wyraz pochodzenia przedgreckiego; warianty θάλαττα, θάλασσα i poświadczone u Hezychiusza δαλάγχαν wykazują charakterystyczną dla nieindoeuropejskiego substratu przedgreckiego oboczność spółgłoskową[11]
- uwagi:
- w dialekcie attyckim występuje zwykle wariant θάλαττα; poświadczony jest także wariant lakoński σάλασσα[2]
- źródła:
- ↑ Andrea Farina, Lost at Sea: A Dataset of 25+ SEA Words Morpho-Semantically Annotated in Ancient Greek and Latin, „Journal of Open Humanities Data” 9 (2023), art. 24, zapis „thálassa”.
- 1 2 3 4 5 Henry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek–English Lexicon, hasło „θάλασσα”, wydanie elektroniczne: Scaife ATLAS.
- ↑ Dickinson College Commentaries, Greek Core Vocabulary, hasło „θάλασσα θαλάσσης, ἡ”, zaklasyfikowane do pierwszej deklinacji.
- ↑ University of Chicago, ΜΟΡΦΩ, paradygmat rzeczownika „θάλασσα”.
- ↑ Homer, Iliada XIII, 29, tekst grecki w Scaife Viewer.
- ↑ Pauzaniasz, Wędrówka po Helladzie I, 1, 2, tekst grecki w Scaife Viewer.
- ↑ Aratos, Phainomena 2–4, tekst grecki udostępniony przez Uniwersytet Patraski, s. 1.
- ↑ Hippokrates, Coacae praenotiones 427; cytat i lokalizacja poświadczone także w A Greek–English Lexicon, haśle „θάλασσα”.
- ↑ Herodot, Dzieje VIII, 55, 1, tekst grecki w edycji A.D. Godleya, Harvard University Press / William Heinemann, 1920–1925.
- ↑ Ajschylos, Siedmiu przeciw Tebom 758, tekst grecki w cyfrowej bibliotece Centrum Języka Greckiego.
- ↑ Robert S.P. Beekes, Palatalized Consonants in Pre-Greek, w: Alexander Lubotsky, Jos Schaeken, Jeroen Wiedenhof (red.), Evidence and Counter-Evidence, t. 1, Amsterdam–New York: Rodopi, 2008, s. 45–56, zwł. s. 52.