Aneks:język suahili - czasownik

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bezokolicznik[edytuj]

Forma czasownika, która nie zawiera w sobie wskaźnika czasu, formy osobowej, czy klasy. W języku suahili forma bezokolicznika czasowników bantuaskich składa się z: ku– rdzenia –a, np.: kusema (rdzeń: sem) → mówić; kuja (rdzeń: j) → przychodzić, przybywać. Forma czasowników zapożyczonych z innych języków (głównie języka arabskiego) składa się z: ku– i zapożyczonego czasownika np.: kushukuru (z arab. شكر) → dziękować.

Zaprzeczona forma bezokolicznika tworzona jest poprzez dodanie prefiksu to według następującego schematu: ku– –to– rdzeń –a(ø), np.: kutosemanie mówić, kutoshukurunie dziękować.

W słownikach przyjęło się zapisywać formę bezokolicznika bez prefiksu ku–.

Czas teraźniejszy określony "–na–"[edytuj]

Czasu –na– używa się dla wyrażenia czynności mającej miejsce w danej chwili np.: Mimi ninafanya kazi. → Pracuję., jak również dla opisu czynności wyrażanych przez czas –a– np.: Ninatoka PolandiPochodzę z Polski (zamiast Natoka Polandi).

Formy twierdzące czasu –na– tworzy się poprzez dodanie prefiksu przed rdzeniem czasownikowym, natomiast formy przeczące powstają przez dodanie ha (si - w 1 os. liczby pojedynczej) oraz zmianie końcowego –a na –i. W przypadku form 2 i 3 os. lp. zachodzi zjawisko ściągnięcia tj.: ha+u = hu, ha+a = ha.

Odmiana czasownika kusemamówić w czasie teraźniejszym –na–

Forma twierdząca lp Forma twierdząca lm Forma przecząca lp Forma przecząca lm
1 os. ninasema tunasema sisemi hatusemi
2 os. unasema mnasema husemi hamsemi
3 os. anasema wanasema hasemi hawasemi

Czasowniki zapożyczone, które nie są zakończone na –a, w formie przeczącej przyjmują tylko prefiks si–/ha–, np.: hawashukurunie dziękują, sihitajinie potrzebuję itd.

Czas teraźniejszy nieokreślony "–a–"[edytuj]

Czasu tego używa się dla określenia czynności regularnych, dziejących się co jakiś czas, dla określenia ogólnie znanych prawd, np.: Najifunza KiswahiliUczę się języka suahili., Kiziwi hasikii kituGłuchy niczego nie słyszy.

Formy twierdzące czasu –a– tworzy się poprzez dodanie prefiksu przed rdzeniem czasownikowym. Prefiks –a– ulega ściągnięciu z prefiksami osobowymi według następującego schematu: ni+a = na, u+a = wa, a+a = a, tu+a = twa, wa+a = wa; w przypadku 2 os. lm. pomiędzy m– i –a– wstawia się ślizg w. Czas –a– nie ma odrębnych form przeczących i dla jego zaprzeczenia używa się takich samych form jak w czasie teraźniejszym określonym –na–.

Odmiana czasownika kusomauczyć się, czytać w czasie teraźniejszym –a–

Forma twierdząca lp Forma twierdząca lm Forma przecząca lp Forma przecząca lm
1 os. nasoma twasoma sisomi hatusomi
2 os. wasoma mwasoma husomi hamsomi
3 os. asoma wasoma hasomi hawasomi