Aneks:Język hebrajski - alfabet, transliteracja, wymowa, zapis wyrazów obcych

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Alfabet hebrajski – informacje podstawowe[edytuj]

Alfabet hebrajski wywodzi się ze starożytnego alfabetu języka fenickiego. Alfabet hebrajski nie rozróżnia "dużych" i "małych" liter, zarówno w piśmie drukowanym, jak i odręcznym. Liter nie łączy się.

Alfabet hebrajski nie zawiera liter na oznaczenie samogłosek, które domyślnie nie są zapisywane. Są zaznaczane w tekście za pomocą znaków diakrytycznych jedynie wtedy, gdy autorowi zależy na jednym, konkretnym sposobie odczytania wyrazu. Domyślnie zwokalizowane jest Pismo Święte i książki dla dzieci. W pisanym bez samogłosek tekście zaznaczane są tylko półsamogłoski – litera "waw" (jako "o" i "u") oraz "jod" (jako "i"). Np. בוטניקה – botanika (botanika).

Alfabet składa sie z 22 znaków spółgłoskowych.

Niektóre litery mają taką samą wymowę (bez wokalizacji nie widać kropek):

כּ,ק – k

כ,ח – ch

שׂ,ס – s

ת,ט – t

ו,ב – w

Pięć głosek ma formy końcowe (sofit), czyli zmieniają wygląd, gdy znajdują się na końcu wyrazu:

ך→כ

ם→מ

ן→נ

ף→פ

ץ→צ

W wypadku kilku znaków, gdy wewnątrz litery pojawi się kropka, zmienia się ich wymowa (bez wokalizacji nie widać kropek):

בּ=b, ב=w

כּ=k, כ=ch

פּ=p, פ=f

שׂ=s, שׁ=sz

Alfabet i transliteracja[edytuj]

Porządek alfabetu hebrajskiego jest nieco inny niż porządek alfabetu łacińskiego. Zaczyna się literą alef (א), a kończy taw (ת). Poniższy spis należy czytać kolumnami od góry do dołu.

  • א = ø = alef; głoska niema
  • ב = b,w = bet, wet
  • ג = g = gimel
  • ד = d = dalet
  • ה = h = hei
  • ו = w = waw
  • ז = z = zajin
  • ח = ch = chet
  • ט = t = tet
  • י = i,j = jod
  • כ = k,ch = kaf, chaf
  • ך = ch = chaf końcowe
  • ל = l = lamed
  • מ = m = mem
  • ם = m = mem końcowe
  • נ = n = nun
  • ן = n = nun końcowe
  • ס = s = samech
  • ע = ' = ajin; głoska niema
  • פ = f,p = fej, pej
  • ף = f = fej końcowe
  • צ = c = cadi
  • ץ = c = cadi końcowe
  • ק = k = kof
  • ר = r = resz
  • ש = s,sz = sin, szin
  • ת = t = taw

Alfabet hebrajskie przewiduje możliwość uzyskania głosek "cz", "dż", "ż". Uzyskuje się je przez dodanie do liter "cadi" (צ), "gimel" (ג) i "zajin" (ז) znaku zwanego geresz lub czupczik, wyglądającego jak apostrof.

"cz" – צ׳

"dż" – ג׳

"ż" – ז׳

Zapis wyrazów pochodzenia obcego alfabetem hebrajskim[edytuj]

Aby zapisać słowo obcego pochodzenia przy pomocy alfabetu hebrajskiego, przyjmuje się następującą transliterację:

o,u → ו (waw)

i,j → י (jod)

t → ט (tet)

s → ס (samech)

k,q → ק (kof)

b,w → ב (bet)

Pozostałe głoski zastępuje się według tabeli transliteracji.

Przykład: telewizja → טלביזיה; komunizm → קומוניזם

Warto zauważyć, że w wypadku wyrazów obcych zapisanych po hebrajsku nie stosuje się – w celu podkreślenia niehebrajskiego pochodzenia wyrazu – form końcowych liter כ, מ, נ, פ, צ. Wyjątek od tej zasady stanowią wyrazy obce oficjalnie zapożyczone do języka.

Wymowa hebrajska[edytuj]

Wymowa współczesnego języka hebrajskiego jest bardzo zbliżona do wymowy języków europejskich. Od wymowy języka polskiego hebrajski odróżnia charczące "ch" pod postacią "chaf" i "chet" (כ, ח), bardzo miękkie, często prawie niesłyszalne "h" pod postacią "hei" (ה), francuskie "r" ("resz" – ר) i brak głoski "ł". Zamiast niej używane są w zapisie "o" i "u" pod postacią półsamogłoski "waw" (ו) np. אוטובוס – otobus (autobus) lub אוגוסט – ogust (August).