Przejdź do zawartości

przyjaciel

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Podobna pisownia Podobna pisownia: Przyjaciel

przyjaciel (język polski)

[edytuj]
przyjaciele (1.1)
wymowa:
ⓘ, IPA: [pʃɨˈjät͡ɕɛl], AS: [pšyi ̯äćel], zjawiska fonetyczne: zmięk.• utr. dźw.• podw. art.
ⓘ
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba obdarzana zaufaniem, żyjąca z kimś w serdecznych stosunkach
(1.2) osoba okazująca komuś lub czemuś swoją sympatię, zainteresowanie, będąca zwolennikiem
(1.3) eufem. mężczyzna będący z kimś w związku erotycznym
(1.4) stpol. śrpol. krewniak[1][2]
(1.5) stpol. sędzia polubowny[3]
(1.6) śrpol. małżonek, małżonka[2][4]
odmiana:
(1.1-3)
 
przypadekliczba pojedynczaliczba mnoga
mianownikprzyjacielprzyjaciele
dopełniaczprzyjacielaprzyjaciół
celownikprzyjacielowiprzyjaciołom
biernikprzyjacielaprzyjaciół
narzędnikprzyjacielemprzyjaciółmi
miejscownikprzyjacieluprzyjaciołach
wołaczprzyjacieluprzyjaciele
przykłady:
(1.1) Prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie.
(1.1) Gdzie są moi przyjaciele / Bojownicy z tamtych lat / Zawsze było ich niewielu / Teraz jestem sam[5].
(1.3) Jan to jej przyjaciel.
składnia:
kolokacje:
(1.1) zaufany / wierny / szczery / oddany / stary / serdeczny / zacny / życzliwy / fałszywy / wątpliwy przyjaciel
(1.2) Towarzystwo Przyjaciół Dzieci
synonimy:
(1.1) druh, kolega, kumpel, kum, pobratymiec, towarzysz
(1.2) protektor, miłośnik, zwolennik
(1.3) kochanek
antonimy:
(1.1) obcy, wróg, nieprzyjaciel
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. przyjaźń ż, przyjacielstwo n, przyjacielskość ż, przyjaźnienie n, pozaprzyjaźnianie n, zaprzyjaźnienie n, zaprzyjaźnianie n
forma żeńska przyjaciółka ż, przyjaciółeczka ż
przym. przyjacielski, przyjazny
przysł. przyjaźnie, przyjacielsko
czas. przać, przyjaźnić ndk., pozaprzyjaźniać dk., zaprzyjaźnić się dk., zaprzyjaźniać się ndk.
związki frazeologiczne:
fałszywy przyjaciel • przyjaciel domu • przyjaciel od kieliszka • przyjaciel od serca • stary przyjaciel • znaleźć w kimś przyjaciela
przysłowia prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie • dla przyjaciela nowego nie opuszczaj starego • przyjaciela tak potrzeba, jak wody i chleba • przyjaciół dość nabędziesz, gdy mało brać, wiele dawać będziesz • przyjaciela trudno znaleźć, a prędko go stracić można • przysługa przyjaciół rodzi • ten przyjaciel prawdziwy, kto w nieszczęściu życzliwy • gdy pieniędzy wiele, wkoło przyjaciele • jeden prawdziwy przyjaciel lepszy niż wielu krewnych
etymologia:
w użyciu od XIV w., od prasł. *prijateljь[6] → ten, kto komuś sprzyja, jest komuś przychylny, życzliwy, jest z kimś zaprzyjaźniony[7] < prasł. *prijati → sprzyjać, być przychylnym, życzliwym, okazywać przyjaźń (por. pol. sprzyjać) + prasł. *teljь[7]
ogsłow., por. białor. прыя́цель, chorw. prijatelj, czes. přítel, dłuż. pśijaśel, głuż. přećel, mac. пријател, ros. прия́тель, scs. приѩти, słc. priateľ, słń. prijatelj, ukr. при́ятель
źródłosłów dla pol. przyjaciółka, przyjacielski, przyjacielstwo, nieprzyjaciel[7]
uwagi:
w starannej polszczyźnie należy przestrzegać przed stosowaniem form przyjacieli, przyjacielom, przyjacielami, przyjacielach[8][9]
tłumaczenia:
źródła:
  1. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „przyjaciel” w: Słownik staropolski, Stanisław Urbańczyk (red.), t. 7. Póć-Rozproszyć, Polska Akademia Nauk, Gdańsk—Kraków—Łódź—Warszawa—Wrocław 1973–1977, s. 258.
  2. 1 2 publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „przyjaciel” w: Słownik polszczyzny XVI wieku. Edycja internetowa, Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, 2010–, ISBN 978-83-65573-85-8.
  3. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „przyjaciel” w: Słownik staropolski, Stanisław Urbańczyk (red.), t. 7. Póć-Rozproszyć, Polska Akademia Nauk, Gdańsk—Kraków—Łódź—Warszawa—Wrocław 1973–1977, s. 260.
  4. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „przyjaciel” w: Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku, red. Włodzimierz Gruszczyński, Instytut Języka Polskiego PAN, Warszawa.
  5. ↑ Republika, Biała flaga, 1981.
  6. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „przyjaciel” w: Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN.
  7. 1 2 3 Hasło „przyjaciel” w: Wiesław Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2005, ISBN 83-08-03648-1, s. 497.
  8. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Porada „przyjaciel” w: Poradnia językowa PWN.
  9. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „Dlaczego przyjaciele, ale: przyjaciołom?” w: Maciej Malinowski, Obcy język polski.
Źródło: „https://pl.wiktionary.org/w/index.php?title=przyjaciel&oldid=8806761”