mieć pietra
Wygląd
- wymowa:
- ⓘ
- znaczenia:
fraza czasownikowa nieprzechodnia niedokonana
- przykłady:
- (1.1) Miałem pietra jak diabli – mówił Romuś i trudno mu było nie wierzyć. – Choć było chłodno, czułem, jak pot ścieka mi po plecach[4].
- (1.1) Przez parę dni mieliśmy pietra, czy przypadkiem nie zmieni zdania i nie powiadomi o tym gestapo[5].
- składnia:
- kolokacje:
- (1.1) mieć lekkiego, niezłego, ogromnego, porządnego, strasznego pietra
- synonimy:
- (1.1) bać się, niepokoić się, obawiać się, odczuwać strach, być przerażonym, czuć lęk; książk. lękać się, trwożyć się; pot. pietrać się, mieć cykora, mieć duszę na ramieniu, cykać się, mieć boja, mieć cykorię, strachać się
- antonimy:
- hiperonimy:
- hiponimy:
- holonimy:
- meronimy:
- wyrazy pokrewne:
- związki frazeologiczne:
- etymologia:
- Wyrażenie jest biblizmem[6][7]. Odwołuje się do postaci św. Piotra Apostoła, który w kluczowym momencie (podczas przesłuchań Jezusa przez Sanhedryn) trzykrotnie zaparł się Chrystusa ze strachu[6][7]. Postać Piotra w tym kontekście stała się archetypem zachowania asekuranckiego i tchórzliwego. Samo słowo Pieter to gwarowa forma imienia Piotr[8][9]. Nastąpiła apelatywizacja (przejście nazwy własnej w pospolitą), w wyniku której pieter (archaizm) zaczął oznaczać strach[8].
- uwagi:
- zobacz też: Indeks:Polski - Związki frazeologiczne
- tłumaczenia:
- źródła:
- ↑
Hasło „mieć pietra” w: Dobry słownik, red. Łukasz Szałkiewicz, Artur Czesak, Sebastian Żurowski. - ↑ Słownik współczesnego języka polskiego, red. Bogusław Dunaj, Wydawnictwo Wilga, Warszawa 1996, ISBN 8371560680.
- ↑
Hasło „ktoś ma stracha” w: Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN. - ↑ Marek Kochan, Ballada o dobrym dresiarzu, 2005, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
- ↑ Tadeusz Kwiatkowski, Panopticum, 1995, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
- 1 2
„Nazwy ptaków we frazeologii i inne studia z frazeologii i paremiologii polskiej”, Jerzy Treder, Gdańsk 2005 : [recenzja] w: Marek Cybulski, Acta Cassubiana, t. 7, 2005, s. 299–302. - 1 2 Szczepko: mieć pietra, spietrać się (pl). W: Forum POLSZCZYZNA [on-line]. 2006-10-29.
- 1 2
Obecność dawnej leksyki w polskiej frazeologii w: Agnieszka Piela, Rozprawy Komisji Językowej ŁTN, t. 58, 2012, ISSN 0076-0390, s. 247–260. - ↑
Hasło „pieter” w: Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.