lalka

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacja, szukaj

lalka (język polski)[edytuj]

lalki (1.1)
lalki (1.2)
lalki (1.3)
lalka (1.4)
lalki (1.5)
lalki (1.6)
lalka (1.9)
wymowa:
IPA[ˈlalka], AS[lalka] wymowa ?/i
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) dziecięca zabawka mająca ludzką postać; zob. też lalka (figurka) w Wikipedii
(1.2) przen. określenie na ładną, wystrojoną kobietę
(1.3) teatr. figurka człowieka lub zwierzęcia, poruszana przez aktora podczas spektaklu
(1.4) drewniany model człowieka z ruchomymi częściami dla malarza lub rzeźbiarza[1]
(1.5) daw. model krawiecki do upinania na nim sukni[1]
(1.6) lm lalki: snopki zboża układane w polu po sześć lub siedem[1]
(1.7) lm lalki: motki lnu do przędzenia
(1.8) folk. jeden z motywów zdobniczych na pisankach[1]
(1.9) przest. zool. owadzia poczwarka[1]
(1.10) reg. śl.[2] anat. źrenica
odmiana:
(1.1-3)
przykłady:
(1.1) Od mamy dostałam wczoraj ładną lalkę, jak przyjdziesz do mnie, to ci pokażę.
(1.2) Co mnie jednak dziwi najmocniej, — prawiłato okoliczność, że na podobnych lalkach nie poznają się mężczyźni. Dla żadnej kobiety, począwszy od Wąsowskiej, kończąc na mojej pokojówce, nie jest to sekret, że w Ewelinie nie zbudził się jeszcze ani rozum, ani serce; wszystko w niej śpi[3]
składnia:
kolokacje:
(1.6) zbierać zboże w lalki
synonimy:
(1.1) lala, laleczka, lalunia; daw. łątka
(1.2) lala, cizia
(1.3) w zależności od sposobu animowania: kukła, kukiełka, pacynka, marionetka, jawajka
(1.4) manekin
(1.5) manekin
(1.9) poczwarka
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. lalkarz m, lalkarka f, laluś m, lalkarstwo n
zdrobn. lala f, laleczka f, lalunia f, lalusia f
czas. lalkać
przym. lalkowy, lalusiowaty, laleczkowy, laleczkowaty, lalczyny
przysł. lalkowato, lalusiowato
wykrz. lala
związki frazeologiczne:
bezduszna lalkateatr lalek
etymologia:
(1.1) pol. lala < prasł. *ľaľa – dziecięcy wyraz powstały przez podwojenie sylaby la, analogicznie do tata/tatko, mama/mamka, baba/babka, ciocia/ciotka, niania/niańka[4]
(1.9) kalka językowa z łaciny, łac. pupa → „lalka” i „poczwarka
uwagi:
(1.10) Śląsk Cieszyński[2]
tłumaczenia:
(1.10) zobacz listę tłumaczeń w haśle: źrenica
źródła:
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Słownik języka polskiego, red. Jan Karłowicz, Adam Kryński, Władysław Niedźwiedzki, t. 2, s. 678, Warszawa 1900–1927.
  2. 2,0 2,1 Słownik gwarowy Śląska Cieszyńskiego, red. Jadwiga Wronicz, Ustroń, Galeria „Na Gojach”, 2010, ISBN 978-83-60551-28-8.
  3. Bolesław Prus: Lalka
  4. Izabela Marmor: Słownik etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Szkolne PWN Sp. z o.o., str. 224