cebula

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Podobna pisownia Podobna pisownia: Cebulacëbùlačebula

cebula (język polski)[edytuj]

cebule (1.1)
cebule (1.2)
cebule (1.3)
cebula (1.4)
cebula (1.5)
wymowa:
wymowa ?/i, IPA[ʦ̑ɛˈbula], AS[cebula]
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. pot. cebula jadalna, Allium cepa L.[1], roślina warzywna z rodzaju czosnkowatych o jadalnych podziemnych pędach i zielonych rurkowatych liściach; zob. też cebula zwyczajna w Wikipedii
(1.2) spoż. kulin. jarzyna z rośliny (1.1)
(1.3) bot. część rośliny, przekształcony podziemny pęd o funkcji spichrzowej i przetrwalnikowej; zob. też cebula (botanika) w Wikipedii
(1.4) archit. przedmiot (zwłaszcza kopuła budynku) przypominający kształtem cebulę (1.1)[2]
(1.5) pot. żart. staroświecki zegarek kieszonkowy, najczęściej z dewizką
(1.6) bot. zob. cebula morska
(1.7) zob. cebula naprężeń[3]
(1.8) przestęp. miotacz gazowy[4]
(1.9) przestęp. kiełbasa[4]
(1.10) przestęp. oko[4]
(1.11) gw. roślina ozdobna[4]
(1.12) gw. przen. chłopak[4]
(1.13) gw. przen. głupiec[4]
(1.14) pot. duża dziura w odzieży na kolanie, łokciu lub pięcie[5]
odmiana:
(1.1-14)
przykłady:
(1.2) Drobno posiekaną cebulę usmażyć na złoty kolor.
(1.3) Chciałabym posadzić cebule tulipanów na działce.
(1.4) W oddali widać było cebule cerkwi.
(1.5) Wuj wyjął z kieszonki zegarek, wielką cebulę na złotym łańcuszku.
składnia:
kolokacje:
(1.2) kroić / smażyć / zeszklić cebulę
(1.3) cebula tulipana / lilii / hiacynta / …
(1.4) cebule cerkwi
(1.14) latać z gołą cebulą[5]mieć cebulę[5]
synonimy:
(1.1) st.pol. cybula[7]
(1.2) st.pol. cybula[7]
antonimy:
hiperonimy:
(1.2) warzywo cebulowe[8]
(1.5) zegarek
hiponimy:
(1.2) cebula czerniakowska[9], cebula kutnowska[9], cebula rawska[9], cebula sochaczewska[9], cebula warszawska[9], cebula wolska[9], cebula żytawska[9]; dymka, kartoflanka[10], szalotka
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. Cebula[11], cebulak[2] m, cebularka[12] ż, cebularz m, cebulica[2] ż, cebulina[13], cebulnica[2], cebulnik[2] m, cebulowa ż, cebulówka[2] ż, Cebulski[14], Cebulówka ż, Cybula[11], cybulak[12] m, Cybulski[14], cybulus[2] m; st.pol. cebułka[2]
zdrobn. cebulka ż
przym. cebulaty[12], cebulasty, cebulkowaty, cebulkowy, cebulowaty, cebulny[2], cebulowy
związki frazeologiczne:
brzydzi się jak Żyd cebulącebula jak w Bełżycachcebule sprzedają[3]cebulę jeść[12]dorodny jak cebula z Korczewiagdyby nie cebule i banie, to by zdechli urzędowianiegłupi jak cebula[12]ja o cebuli, ty o czosnku[12]oczy cebulą natrzeć[12]oczy jak cebule[12]skubać cebulę[5] / sprzedawać cebulę[5]trącić cebulą[12]ubierać się na cebulę[3] / ubierać się jak cebula[3]wlazł na gruszkę, trząsł pietruszkę, a cebula leciaławsadzić cebulę[5] / wsadzić sobie cebulę[5] / zasadzić cebulę[5] / zasadzić sobie cebulę[5]z cebuli płakać[12]
etymologia:
(1.1-2) śwn. Zibelle, Zebulle, niem. Zwiebel[15] < łac. caepula[16][12] < łac. caepa[7]
(1.3-5) od (1.1-2)
(1.7-8) od (1.2), od podobieństwa kształtu[2]
uwagi:
(1.1-2) Słowo notowane w polszczyźnie od XV wieku[7].
(1.3) zobacz też: Indeks:Polski - Botanika
tłumaczenia:
źródła:
  1. Hasło Allium cepa w: Wikispecies – otwarty, wolny katalog gatunków, Wikimedia.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 13.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 14.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 15.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 17.
  6. Zygmunt Saloni, Marcin Woliński, Robert Wołosz, Włodzimierz Gruszczyński, Danuta Skowrońska, Słownik gramatyczny języka polskiego na płycie CD, Warszawa, 2012, ISBN 978-83-927277-2-9.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 11.
  8. Zofia Dobrakowska-Kopecka, Kazimiera Pyszkowska, Warzywa z mojego ogródka, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1987, s. 106.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 Zofia Dobrakowska-Kopecka, Kazimiera Pyszkowska, Warzywa z mojego ogródka, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1987, s. 110.
  10. Zofia Dobrakowska-Kopecka, Kazimiera Pyszkowska, Warzywa z mojego ogródka, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1987, s. 111.
  11. 11,0 11,1 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 19.
  12. 12,00 12,01 12,02 12,03 12,04 12,05 12,06 12,07 12,08 12,09 12,10 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. .
  13. Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 12, 13.
  14. 14,0 14,1 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 21.
  15. Słownik zapożyczeń niemieckich w polszczyźnie, red. Marek Łaziński, s. 43, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, ISBN 978-83-01-15588-9.
  16. Danuta Buttler, Halina Satkiewicz, Język i my, wydanie I, WSiP, Warszawa 1990, s. 35.