Wikisłownikarz:PBbot/brak polskiej etymologii na Wikidanych

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zawartość pola etymologii haseł polskich z brakującą etymologią w Wikidanych. Wygenerowano 19:44, 17 wrz 2020 (CEST).


  1. a (d:Lexeme:L7047, d:Lexeme:L7048, d:Lexeme:L7049, d:Lexeme:L7050)
    (1.1-2) W polszczyźnie od XIII wieku; ogsłow. (por. czes. a 'i', rzadziej 'a', ros. а 'a, ale, lecz, i', serb.-chorw. a 'a, i', scs. a 'a, ale, i, chociaż, jakkolwiek') z prasł. *a – partykuła wzmacniająca i nawiązująca, prapokrewne z litew. õ 'i, a' oraz st.ind. ât 'potem, i, tak'[1].
    (3.1) W polszczyźnie od XV wieku[1].
  2. Abel (d:Lexeme:L39299)
    łac. Abel < gr. Ἅβελ < hebr. הבל (hɛḇɛl) → tchnienie, opar, przen. nicość, marność; ewentualnie z akad. 𒌉𒍑 (ablu) → syn pierworodny[2]
  3. Abraham (d:Lexeme:L39391)
    łac. Abraham < gr. Ἀβραάμ < hebr. אברהם < akad.ojciec wielu ludów (mnóstwa)
  4. aby (d:Lexeme:L30576, d:Lexeme:L30577)
    W użyciu od XIV w. Od prasł. *abybyleby, byleby tylko (partykuła ograniczająca, wtórnie jako spójnik warunkowy, celowy i dopełnieniowy), złożenie z prasł. *a + *by (zob. by, por. , żeby)[3]
    ogsłow. jako partykuła i spójnik: por. czes. aby, ros. абы (dial.), scs. abygdyby[3]
  5. Adam (d:Lexeme:L40108)
    (1.1) łac. Adamus < gr. Ἀδάμ (Adam) < hebr. אדם (adam) < hebr. אדמהziemia[4]
    (1.2) od (1.1)
    źródłosłów dla pol. Adampol[5]
  6. Adelajda (d:Lexeme:L39705)
    (1.1) niem.
  7. Adelina (d:Lexeme:L40364)
    germ.
  8. Agata (d:Lexeme:L42274)
    (1.1) łac. Agatha < gr. Ἀγάθη (Agathe) < gr. ἀγαθός (agathos) → dobry[6]
  9. Agaton (d:Lexeme:L40913)
    łac. Agathon < gr. Ἀγάθων < gr. ἀγαθόςdobry, szlachetny
  10. Agnieszka (d:Lexeme:L41694)
    (1.1) łac. Agnes < gr. ἁγνή (agne) → czysta, niepokalana
  11. AK (d:Lexeme:L3528)
    (2.1) ros. автомат Калашникова
  12. aksamit (d:Lexeme:L17523)
    st.pol. aksamient < łac.[7] < gr. heksámitos (złożony z sześciu nici)[8][9]
  13. Albania (d:Lexeme:L33840)
    źródłem nazwy może być wyraz praceltycki *albwzgórze lub rdzeń praindoeur. *albbiały[10]
  14. albatros (d:Lexeme:L7675)
    hiszp. / port. alcatraz < arab. al-ghattas lub port. alcatruz < arab. al-qadus
  15. Albert (d:Lexeme:L38036)
    (1.1) łac. Albertus < germ.[11]
  16. albowiem (d:Lexeme:L2977)
    pol. albo + wiem[12]
  17. ale (d:Lexeme:L7856, d:Lexeme:L7857, d:Lexeme:L7858, d:Lexeme:L7859)
    (1.1) zaświadczone od XIV wieku; ogsłow., por. czes. ale, dial. ros. але (ále/alé), ukr. але (ałé); powstało z prasł. *ale (partykuła nawiązująca i wzmacniająca, wtórnie spójnik), a to z kolei ze złożenia prasł. *a + partykuła wzmacniająca *le; równolegle z tego *le powstało też ogsłow. le i używany w XIV-XVI wieku spójnik st.pol. le[13]
    (2.1) zaświadczone od XV wieku[13]
    (3.1) ang. ale[14]
  18. Aleksander (d:Lexeme:L39706)
    łac. Alexander < gr. Ἀλέξανδρος (Aléksandros) < gr. ἀλέξω + ἀνδρός (aléksō + andrós) → obrońca ludzi
  19. Aleksandra (d:Lexeme:L39713)
    (1.1) gr. Ἀλεξάνδρα
  20. Aleksy (d:Lexeme:L42390)
    gr.[15]
  21. Alfons (d:Lexeme:L41847)
    p.łac. Alphonsus < wł. Alfonso < hiszp. Alfonso
  22. Alfred (d:Lexeme:L39814)
    łac. Alfredus
  23. Ambroży (d:Lexeme:L39474)
    łac. Ambrosius < gr. Ἀμβρόσιος (Ambrosios) < gr. ἄμβροτος (ambrotos) → boski, nieśmiertelny
  24. Amelia (d:Lexeme:L41844)
    (1.1) germ.
  25. Anastazy (d:Lexeme:L40150)
    łac. Anastasius < gr. Ἀναστάσιος < gr. ἀνάστασις + -ιος < gr. ἀνίστημι + -σις
  26. Andrzej (d:Lexeme:L38304)
    łac. Andreas < gr. Ἀνδρέας (Andreas)[16][17] < gr. ἀνδρεῖος (andreios) → męski, mężny, dzielny < gr. ἀνήρ (aner) → mężczyzna, człowiek
  27. Aniela (d:Lexeme:L40694)
    (1.1) wł. Angela < łac. Angela < łac. Angelus < łac. angelus[18] < gr. ἄγγελος (angelos)[18][19]poseł, wysłannik, zwiastun
  28. -anin (d:Lexeme:L33372)
    prasł. *-janinъ[20]
  29. -anka (d:Lexeme:L33373)
    pol. -an + -ka[21]
  30. Antoni (d:Lexeme:L40583)
    (1.1) łac. Antonius[22][23] (Antonii – nazwa jednego z rzymskich rodów) → pochodzący z rodu Antoniuszów; przedstawiciel rodu Antoniuszów
  31. Antoniusz (d:Lexeme:L40584)
    łac. Antonius
  32. Arkadiusz (d:Lexeme:L41051)
    (1.1) gr. αρκαδικόςarkadyjski
  33. Arseniusz (d:Lexeme:L39830)
    gr. Ἀρσένιος
  34. astat (d:Lexeme:L28317)
    (1.1) ang. astatine
  35. Augustyn (d:Lexeme:L41845)
    łac. Augustinus
  36. Austria (d:Lexeme:L34119)
    (1.1) łac. Austria
  37. Austriaczka (d:Lexeme:L34122)
    pol. Austriak + -ka
    źródłosłów dla ros. австриячка[24]
  38. Austriak (d:Lexeme:L34120)
    źródłosłów dla ros. австрияк[25]
  39. baja (d:Lexeme:L313078)
    (1.1) niem. Baie z st.franc. baie, hiszp. baya (obecnie hiszp. bayeta to „gruba flanela”); możliwe pochodzenie od koloru (por. franc. bai, wł. baio, hiszp. bayo)[26]
    (1.2) pol. bajka
    (1.3) rum. baie[27]
  40. Balbina (d:Lexeme:L38555)
    łac. Balbina
  41. balzakowski (d:Lexeme:L37572)
    Honoré de Balzac (Honoriusz de Balzac) → pisarz francuski, zob. też Honoré de Balzac w Wikipedii
  42. bar (d:Lexeme:L21204, d:Lexeme:L21206)
    (1.1-2) ang. bar[28]
    (1.3) łac. barium
    (1.4) gr. βαρυςciężki
  43. Barbara (d:Lexeme:L39185)
    (1.1) łac. Barbara < łac. barbarus[29] (barbara ż) → cudzoziemiec, barbarzyńca (w starożytności człowiek nie należący do grecko-rzymskiej cywilizacji)[30] < gr. βάρβαρος (barbaros)[31]barbarzyńca
    (1.2) prawdopodobnie od imienia św. Barbary z Nikodemii
  44. bazylia (d:Lexeme:L14479)
    st.franc. basile < łac. basilicum < gr. βασιλικόν (basilikón) < gr. βασιλεύς (basileús) → król
  45. Beata (d:Lexeme:L40092)
    (1.1) łac. beataszczęśliwa
  46. Beatrycze (d:Lexeme:L41584)
    wł.
  47. Belgia (d:Lexeme:L34270)
    łac. Belgia < łac. Belga + -ia
  48. Benedykt (d:Lexeme:L41048)
    (1.1) łac. Benedictus < łac. benedictusbłogosławiony
  49. Beniamin (d:Lexeme:L40148)
    hebr. בִּנְיָמִין (binjamin)
  50. Benigna (d:Lexeme:L42408)
    łac. Benigna
  51. Bernard (d:Lexeme:L39187)
    germ.[32]
  52. bezczelny (d:Lexeme:L2781)
    od wyrażenia bez czoła (w przenośnym znaczeniu: bez wstydu)[33]
  53. białobrzuchy (d:Lexeme:L36168)
    pol. biały + -o- + brzuch + -y
  54. białolicy (d:Lexeme:L25841)
    (1.1) pol. biały + -o- + lico
  55. Białoruś (d:Lexeme:L34801)
    pol. biały + -o- + Ruś
  56. błahy (d:Lexeme:L25712)
    białor. благі → 'lichy, marny, zły', ukr. благий → 'zły, stary, nędzny' < z scs. благъ → 'dobry, miły, łaskawy'. Pejoratywne znaczenie powstało w językach wschodniosłowiańskich w wyniku tabuistycznej zamiany pierwotnego 'dobry' na antonimiczne 'zły'[34].
  57. Błażej (d:Lexeme:L38292)
    (1.1) łac. Blasius[35] < łac. blaesussepleniący
  58. błękitny (d:Lexeme:L56332)
    (1.1) pol. błękit + -ny
  59. bocian (d:Lexeme:L7304)
    prasł. *botьjanъ; źródłosłów dla jid. באָטשאַן (boczan) i jid. באָטשן (boczn)
  60. bogaty (d:Lexeme:L19581, d:Lexeme:L19582)
    od prasł. *bogatъ[36], od rdzenia prasł. *bog-bogactwo[37]
    powiązane z powiązane etymologicznie ze słowami bogactwo, niebogi i ubogi; wg części etymologów (m. in. Aleksandra Brücknera[38] i Franciszka Sławskiego) również z bóg, bogini i bożek, inni (m. in. Andrzej Bańkowski) podważają tę tezę[37]
    por. białor. багаты, bułg. богат, chorw. bogat, czes. bohatý, dłuż. bogaty, głuż. bohaty, mac. богат, ros. богатый, rum. bogat, scs. богатъ, słc. bohatý słń. bogat i ukr. багатий
  61. Bogdan (d:Lexeme:L39632)
    pol. Bóg + danydosł. dany przez Boga[39]
    źródłosłów nazwisk: Bogdaniuk, Bogdanowicz, Bogdański[39]
  62. Bogumił (d:Lexeme:L40211)
    pol. Bóg + miłydosł. miły Bogu[40]
    źródłosłów nazwiska Bogucki
  63. Bogusław (d:Lexeme:L40139)
    pol. Bóg + sławićten, który ma sławić Boga[40]
    źródłosłów nazwisk: Bogucki, Bogusławski, Bogusiewicz, Bogusz, Boguszewski oraz nazwy miejscowej Boguszów[40]
  64. Bożena (d:Lexeme:L40308)
    (1.1) prawdop. pol. Bożydar < prasł. bóg 'szczęście'[41]
  65. bór (d:Lexeme:L10207)
    prasł. *borъ 'sosna; las szpilkowy'
  66. brukiew (d:Lexeme:L11365)
    niem. Wruke[42], niem. Bruke < wł. ruca, wł. ruchetta, franc. roquette[43]
  67. Brygida (d:Lexeme:L42170)
    (1.1) celt.[44]
  68. być (d:Lexeme:L3524)
    Od XIV wieku; ogsłow. (por. czes. být, ros. быть, ukr. бути, słc. biti) z prasł. *byti z praindoeur. *bʰū-, *bʰeu-, *bʰeue- znaczącego pierwotnie 'rosnąć, dojrzewać', a potem 'stawać się, być'. Z tego samego praindoeur. rdzenia pochodzą litew. būti 'być', łot. būt 'być', st.ind. भवति bhávati, 'stawać się, zdarzać', łac. fui 'byłem' i futurus 'przyszły'.[45]
  69. cały (d:Lexeme:L14743)
    (1.1-4) Od XIV-XV wieku; ogsłow. (por. czes. celý 'cały', ros. целый cełyj 'cały, całkowity', scs. cĕlъ 'cały, zdrowy') z prasł. *cĕlъ z prasł. *kailŭ- 'obejmujący całość, nienaruszony, wszystek, pełny, zupełny, zdrowy, prawdziwy' (spokrewniony z goc. hails, swn. hail) z praindoeur. *kai-lo / *kai-lu 'zdrowy, nieuszkodzony, nienaruszony'[13]
  70. cebula (d:Lexeme:L7718)
    (1.1-2) śwn. Zibelle, Zebulle, niem. Zwiebel[46] < łac. caepula[47][48] < łac. caepa[49]
    (1.3-5) od (1.1-2)
    (1.7-8) od (1.2), od podobieństwa kształtu[50]
  71. Cecylia (d:Lexeme:L37943)
    (1.1) łac. Caecilia < łac. Caecilius < łac. caecusniewidomy
  72. Celina (d:Lexeme:L40052)
    (1.1) łac. Caelia < łac. caelumniebo; por. pol. Celia
  73. ceza (d:Lexeme:L17567)
    niem. zeisen (mocno wiązać)[51]
  74. chmiel (d:Lexeme:L13359)
    (1.1-2) prasł. *xъmelь
  75. chrom (d:Lexeme:L7721, d:Lexeme:L7723)
    (1.1) łac. chromium
  76. Chryzostom (d:Lexeme:L41800)
    gr. Χρυσόστομος < gr. χρυσόστομοςzłotousty
  77. chrzan (d:Lexeme:L12102)
    prasł. *chrěnъ[52]
  78. co (d:Lexeme:L15372, d:Lexeme:L24787, d:Lexeme:L6026, d:Lexeme:L6027, d:Lexeme:L6028, d:Lexeme:L6029, d:Lexeme:L6030)
    st.pol. cso < st.pol. czso < prasł. *čьso, dopełniacz od prasł. *čь < praindoeur. *kʷid, por. łac. quid[53]
    w językach wschodnio- i południowosłowiańskich zwykle rozszerzone za pomocą partykuły prasł. *-to, stąd prasł. *čьto, por. ros. что, scs. чьто[53]
  79. cyranka (d:Lexeme:L30574)
    daw. niem. dial. zier + ente[54]
  80. Cyryl (d:Lexeme:L42569)
    łac. Cyrillus < gr. Κύριλλος (Kyrillos) < gr. κύριος (kyrios) → pan
  81. Czarnogóra (d:Lexeme:L35351)
    (1.1) pol. czarny + góra < serb. Црна Гора[55]
  82. czereśnia (d:Lexeme:L7128)
    zapożyczenie wschodniosłowiańskie (por. ukr. черешня, czeresznia), które zastąpiło st.pol. trześnia; obie formy pochodzą z prasł. *čeršьńa, powstałego w wyniku kontaminacji prasł. *čerša + *višьńa → czereśnia + wiśnia, przy czym prasł. *čerša (por. bułg. череша, czeresza) zostało przejęte wraz z uprawą samego drzewa z łaciny ludowej, a to z łac. cerasus → czereśnia < gr. κερασός (kerasós) → czereśnia, dalsza etymologia niepewna[56][57]
  83. czerń (d:Lexeme:L6035)
    (1.1) pol. czarny[58]
  84. czerwiec (d:Lexeme:L5149, d:Lexeme:L5150)
    od słowa czerw oznaczającego robaka, a to od prasłowiańskiego *čŕvь oznaczającego larwę owadów[53]; inne, dawne nazwy szóstego miesiąca w roku to, za Taszyckim[59]: ugornik, zok, czyrwień, czyrwiec
  85. czeski film (d:Lexeme:L33466)
    (1.1) Określenie powstało po pokazaniu w Polsce w latach siedemdziesiątych XX wieku filmu pod tytułem: „Nikt nic nie wie” produkcji czechosłowackiej.
  86. Czesław (d:Lexeme:L41047)
    pol. cześć + sława[40]
    źródłosłów nazwisk: Czech, Czechasz, Czechoń, Cześ (pierwotnie były to zdrobnienia od imienia Czesław)[40]
  87. Czesława (d:Lexeme:L41034)
    forma żeńska od pol. Czesław < pol. cześć + sława[60]
  88. Czeszka (d:Lexeme:L35581)
    (1.1) źródłosłów dla pol. czeszka
  89. czwartek (d:Lexeme:L7307)
    (1.1) pol. czwarty[61]
  90. -czyk (d:Lexeme:L33931)
    pol. -ec + -ik, pol. -ec + -yk[62]
  91. ćwikła (d:Lexeme:L6231)
    (1.1) śr.łac. sicla[63]
  92. Damian (d:Lexeme:L42387)
    łac. Damianus < gr. Δαμιανός (Damianós) < gr. δαμάω (damáō) → oswoić
  93. Daniel (d:Lexeme:L39630)
    łac. Daniel < gr. Δανιήλ < hebr. דניאל → „Bóg moim sędzią
  94. Daniela (d:Lexeme:L39633)
    łac. Daniel < gr. Δανιήλ < hebr. דניאל
  95. Danuta (d:Lexeme:L40684)
    litew. Danutė
  96. Dariusz (d:Lexeme:L40146)
    łac. Darius < pers. داريوش < st.pers. 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁
  97. Dawid (d:Lexeme:L40596)
    łac. David < gr. Δαυίδ, gr. Δαβίδ < hebr. דוד (dawid) → umiłowany, ukochany
  98. Dionizy (d:Lexeme:L37532)
    łac. Dionysius < gr. Διονύσιος (Dionysios)
  99. dla (d:Lexeme:L7230)
    pol. starop + dziela[64], pierwotne znaczenie: wzdłuż, obok, blisko < prasł. *dъl'aw pobliżu, blisko, obok, koło, przy, podług, z powodu[65]
  100. do (d:Lexeme:L5031, d:Lexeme:L5032)
    (1.1-4) notowany od XIV wieku; ogsłow. z prasł. *do (aż do; por. łot. gw. da) z praindoeur. *do z pierwiastka zaimkowego praindoeur. *de-, praindoeur. *do- (por. st.łac. en-do, nowsze in-du w, wewnątrz, w obrębie, swn. za do)[66]
    (2.1) z wł. do (to samo znaczenie), będącego zamiennikiem wcześniejszej nazwy ut, od pierwszej sylaby łacińskiego hymnu Ut queant laxis.[67]
  101. Dominik (d:Lexeme:L40147)
    łac. Dominicus < łac. dominicusPański, dosł.należący do Pana
  102. Dorian (d:Lexeme:L41736)
    (1.1) gr.
  103. Dorota (d:Lexeme:L42284)
    łac. Dorothea < gr. Δωροθέα < gr. δῶρον + θεός → „dar boga[68]
  104. drzewo (d:Lexeme:L22772)
    prasł. *děrvo, *dervo < praindoeur. *dóru (por. sanskr. तरु (taru))
  105. drzwi (d:Lexeme:L3046)
    (1.1) praindoeur. *dʰworom < praindoeur. *dʰwor-, *dʰwer- • por. sanskr. द्वार (dvāra)
  106. dubn (d:Lexeme:L31055)
    (1.1) n.łac. dubnium, od nazwy miejscowości: Dubna pod Moskwą, gdzie mieści się Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych, w którym dokonano syntezy kilku pierwiastków transuranowych
  107. duży (d:Lexeme:L15085)
    prasł. *dužь
  108. dzień (d:Lexeme:L15082, d:Lexeme:L15084)
    prasł. *dьnь[69] < praindoeur. *dins, od rdzenia *di- → świecić
  109. dzierlatka (d:Lexeme:L6875)
    st.pol. dziurlatka, st.pol. dziurładka
  110. Edward (d:Lexeme:L40717)
    ang. Edward < st.ang. Ēadweard < st.ang. eād + weard
  111. -ek (d:Lexeme:L25077)
    prasł. *-ъkъ[70]
  112. Eleonora (d:Lexeme:L40152)
    łac. Eleonora < st.franc. Elienor, st.franc. Aliénor[71]
  113. Eligiusz (d:Lexeme:L38518)
    (1.1) łac. Eligius < łac. eligowybierać, wybrać
  114. Elżbieta (d:Lexeme:L40697)
    (1.1) łac. Elisabetha < gr. Ἐλισάβετ < hebr. אלישבע (elisheba, eliszebeth) → Bóg moją przysięgą[72] < hebr. אל + שבועה; imię pochodzenia biblijnego od Elżbiety, matki Jana Chrzciciela lub Eliszeby, żony Arona
    (1.2) od (1.1)
  115. Emma (d:Lexeme:L40587)
    łac. Hemma
  116. Ernestyna (d:Lexeme:L41052)
    germ.
  117. Estera (d:Lexeme:L40153)
    łac. Esther < gr. Ἐσθήρ < hebr. עשתר (ishtar), hebr. אסתר (ʾester) < st.pers.gwiazda
  118. Eufemia (d:Lexeme:L40379)
    (1.1) łac. Euphemia < gr. Εὐφημία < gr. εὖ + φημίdobro + mówić
  119. Eugenia (d:Lexeme:L40380)
    łac. Eugenia
  120. Eugeniusz (d:Lexeme:L40616)
    łac. Eugenius < gr. εὐγενής (eugenes) → szlachetnie urodzony, wielkoduszny[73]
  121. eureka (d:Lexeme:L2979)
    gr. εὕρηκα (heúrēka → znalazłem)
  122. Ewa (d:Lexeme:L40358)
    (1.1-3) łac. Eva < gr. Εὔα (Eúa) < hebr. חַוָּה (ḥawwā)[74]
  123. Ewelina (d:Lexeme:L40365)
    celt.
  124. Fabian (d:Lexeme:L41647)
    (1.1) łac. Fabianus < łac. fababób
  125. fasola (d:Lexeme:L10901)
    ukr. фасоля[75]
  126. Felicjan (d:Lexeme:L41759)
    łac. Felicianus
  127. Felicyta (d:Lexeme:L37966)
    łac. Felicitas < łac. felicitasszczęście, pomyślność
  128. Feliks (d:Lexeme:L40221)
    łac. felixszczęśliwy[39]
    podstawa imienia Szczęsny[39]
  129. flądra (d:Lexeme:L7818)
    (1.1) niem. Flinder, niem. Flunder[76]
  130. Florian (d:Lexeme:L40119)
    (1.1) łac. Florianus < łac. florus[77][78]kwitnący
  131. fluor (d:Lexeme:L6582)
    (1.1) n.łac. fluor[79]
  132. Franciszek (d:Lexeme:L39176)
    (1.1) łac. Franciscus, wł. FrancescoFrancuzik (przezwisko świętego z Asyżu) lub germ. frank[80]
    źródłosłów dla pol. Frampol[81]
  133. Francja (d:Lexeme:L36318)
    franc. France
  134. Francuz (d:Lexeme:L36319)
    niem. Franzose
  135. fretka (d:Lexeme:L16758)
    niem. Frettchen[82], zdrobn. od niem. Frett, z hol. fret, franc. furet[83]
  136. Gabriel (d:Lexeme:L40149)
    łac. Gabriel < gr. Γαβριήλ (Gabriel) < hebr. גבריאל < hebr. אל + גברdosł.mąż Boży[84], ‘wojownik Boży[84][85]
  137. Gabriela (d:Lexeme:L37602)
    pol. Gabriel + -a
  138. gadolin (d:Lexeme:L19801)
    (1.1) od nazwiska Johana Gadolina[83]
  139. Gaja (d:Lexeme:L40383)
    (1.1) gr. Γαῖα
    (1.2) łac. Gaia < gr. Γαῖα albo jako żeńska forma imienia Gajusz < łac. Gaius
  140. gal (d:Lexeme:L12618, d:Lexeme:L12619)
    (1.1) łac. gallium
  141. gawron (d:Lexeme:L6379)
    prasł. *gavornъ → gawron, kruk[86]
  142. gdy (d:Lexeme:L29324)
    st.pol. kdy < st.pol. k + dy[87]
  143. Gertruda (d:Lexeme:L37502)
    łac. Gertrudes < germ.[88]
  144. glin (d:Lexeme:L6884)
    skrócony wariant pol. glinek (zastępującego starsze glinian); wszystkie te słowa utworzone sztucznie od glina[89]
    po raz pierwszy spotykane w 1850 r. u Józefa Bełzy[89]
  145. głóg (d:Lexeme:L7456)
    prasł. *glogъ → 'ciernisty, kolczasty krzew'[90]
    por. białor. глог, bułg. глог, czes. hloh, słc. hloh.
  146. głuszec (d:Lexeme:L7038)
    pol. głuchy + -ec – z obserwacji przyrody[91]
  147. Grecja (d:Lexeme:L36427)
    łac. Graecia < gr. Γραικός
  148. Greczynka (d:Lexeme:L36429)
    pol. Grek + -ynka
  149. groch (d:Lexeme:L11224)
    prasł. *gorchъ[92]
    por. białor. гарох, bułg. грах, czes. hrách, głuż. hroch, ros. горох, słc. hrach i ukr. горох
  150. grusza (d:Lexeme:L21197)
    prasł. *gruša / prasł. *kruša[93]
  151. Hadrian (d:Lexeme:L40893)
    łac. Hadrianus
  152. Hanna (d:Lexeme:L40720)
    (1.1) pol. Anna (wariant fonetyczny)[94] < łac. Anna < gr. Ἄννα < hebr. חנה (chanah) → łaska[95], wdzięk[96]
  153. Helga (d:Lexeme:L41155)
    st.nord. heilagr
  154. Henryk (d:Lexeme:L41616)
    germ. heim + richi 'ognisko domowe' + 'potężny, bogaty'[97]
  155. Henryka (d:Lexeme:L41454)
    germ.
  156. Hilary (d:Lexeme:L40999)
    (1.1) łac. Hilarius < łac. hilaris, łac. hilaruswesoły, pogodny < gr. ἱλαρός (hilaros) → wesoły, pogodny, radosny
  157. Hiszpania (d:Lexeme:L36459)
    (1.1) łac. Hispania
  158. Honorata (d:Lexeme:L40256)
    (1.1) łac. honorataszacowna; zaszczytna; wyróżniona urzędem < łac. honoroczcić, wyróżniać urzędem
  159. -i (d:Lexeme:L24043)
    (1.1) prasł. *-ьjь[98]
  160. Ignacy (d:Lexeme:L40085)
    (1.1) łac. ignatus 'ogień'[39]
    (1.1) podstawa stworzenia imienia pol. Żegota (kalka z łac.)[39]
  161. iguana (d:Lexeme:L11801)
    hiszp. iguana
  162. -ik (d:Lexeme:L23827)
    prasł. *-ikъ[99]
  163. Ildefons (d:Lexeme:L41755)
    łac. Ildephonsus
  164. Ilona (d:Lexeme:L41795)
    węg.
  165. imbir (d:Lexeme:L16558)
    śwn. *imbër, śwn. *ing(e)bër, śwn. *ing(e)wër < łac. gingiber < łac. zingiber < gr. ζιγγίβερις[100]
  166. imię (d:Lexeme:L7127)
    (1.1) prasł. *jьmę
    (1.3) kalka z łac. nomen[101]
  167. Ireneusz (d:Lexeme:L40064)
    łac. Irenaeus < gr. Ειρηναίος < gr. εἰρήνηpokój
  168. Irlandczyk (d:Lexeme:L36830)
    pol. Irlandia + -czyk
  169. Irlandka (d:Lexeme:L36831)
    pol. Irlandia + -ka
  170. Islandia (d:Lexeme:L37034)
    (1.1-2) isl. ís + landlód + kraj, „kraj lodu
  171. Izabela (d:Lexeme:L40693)
    od hiszp. formy imienia Elżbieta lub od bibl. Jezabel[39]
  172. Izyda (d:Lexeme:L42237)
    (1.1) od (1.1)
    (1.2) łac. Isis < gr. Ἶσιςst.egip.
    stt
    H8
    B1
    Ȝs.t lub
    stt
    ,
    y
    I12
    Ȝs.t
  173. Izydor (d:Lexeme:L39821)
    łac. Isidorus < gr. Ἰσίδωρος < gr. Ἶσις + δῶρονdosł.dar Izydy
  174. ja (d:Lexeme:L6410, d:Lexeme:L6411)
    (1.1) prasł. *az[102]
    (3.1) niem. ja[103]
  175. jabłko (d:Lexeme:L23892)
    prasł. *ablъko < praindoeur. *h₂ébōl, praindoeur. *h₂ébl̥
  176. jabłoń (d:Lexeme:L23904)
    prasł. *ablonь[104]
  177. jak (d:Lexeme:L6568, d:Lexeme:L6569, d:Lexeme:L6570, d:Lexeme:L6571, d:Lexeme:L6572)
    (3.1) ang. yak < tyb. གཡག་ (gyag)
  178. Jakub (d:Lexeme:L42276)
    (1.1) łac. Iacobus < gr. Ἰάκωβος (Iakobos) < hebr. יעקב [105]
    (1.2) od (1.1)
  179. jałowiec (d:Lexeme:L17738)
    prasł. *jalovьcь[106]
    por. białor. ядловец, ukr. яловець, czes. jalovec
    wyraz wywodzony jest też od przymiotnika pol. jałowy, od jałowej ziemi lub „jałowego”, czyli męskiego kwiatu[107]
  180. jamnik (d:Lexeme:L14047)
    pol. jama + -nik
  181. Jan (d:Lexeme:L39827)
    (1.1) hebr. יחב < hebr. יוחנן (jeho-hanan) → ‘Jahwe jest łaskawy[108]
  182. jaszczurka (d:Lexeme:L11361)
    pol. jaszczur + -ka
  183. Jeremiasz (d:Lexeme:L39394)
    łac. Hieremias < koine Ἰερεμίας < hebr. ירמיהו (jirmejahu), hebr. ירמיה (jirmeja) → dosł.Jahwe podnosi” lub „Jahwe wywyższony
  184. Jerzy (d:Lexeme:L41796)
    łac. Georgius < gr. Γεώργιος (Georgios)[109][110] < gr. γεωργός (georgos) → rolnik
  185. jesień (d:Lexeme:L6240)
    prasł. *esenь[111]
    por. białor. восень, bułg. есен, bułg. есен, chorw. jesen, czes. jeseň, ros. осень, słc. jeseň, słń. jesen, ukr. осінь.
  186. jeść (d:Lexeme:L2457)
    prasł. *(j)ěsti < praindoeur. *h₁édti
  187. Jędrzej (d:Lexeme:L40914)
    słowiańska, imię znaczące kogoś męskiego por. jądro • jędrny • jędrność[112] lub łac. Andreas < gr. Ἀνδρέας (Andreas)[16][113] < gr. ἀνδρεῖος (andreios) → męski, mężny, dzielny < gr. ἀνήρ (aner) → mężczyzna, człowiek
  188. język (d:Lexeme:L6227)
    (1.1-2) wyraz ogólnosłowiański, por. pol. język, czes. jazyk, słc. jazyk, głuż. jazyk, dłuż. jězyk, ros. язык, ukr. язик, białor. язык, bułg. език, serb. језик, chorw. jezik, mac. јазик, słń. jezik. Wszystkie te formy pochodzą z prasłowiańskiego *językъ, co z wcześniejszej formy ęzy z jotacją oraz sufiksem -kъ.
    (1.2-6) od (1.1)
    (2.1) od (1.1)
  189. językoznawstwo (d:Lexeme:L6393)
    (1.1) pol. język + znawstwo
  190. Joachim (d:Lexeme:L39610)
    łac. Joachinus < gr. Ἰωακείμ < hebr. יואכים (jojakim) → dosł.Bóg podnosi[114]
  191. Jolanta (d:Lexeme:L40117)
    germ.[115]
  192. Jonatan (d:Lexeme:L38170)
    łac. Jonathan < gr. Ἰωνάθαν < hebr. יהונתן (jonathan) → Jahwe dał
  193. Jowisz (d:Lexeme:L21632)
    (1.1) łac. Iuppiter (D. Iovis)[116][117]
    (2.1) od (1.1)
  194. Jowita (d:Lexeme:L42724)
    (2.1) łac. Iovita
  195. Józef (d:Lexeme:L41905)
    łac. Ioseph < gr. Ἰωσήφ < hebr. יוֹסֵף (josef) → Bóg doda[118], niech Pan przyda syna (drugiego)[39]
    źródłosłów dla polskich nazwisk: Józefiak, Józeficz, Józefowicz, Jóźwiak, Jóźwik[39]
  196. Judyta (d:Lexeme:L39634)
    hebr. יהודית (jehudit)[119]Judejka
  197. Julia (d:Lexeme:L39629)
    łac. Iulia
  198. Juliusz (d:Lexeme:L40756)
    łac. Iulius
  199. Justyna (d:Lexeme:L38303)
    forma żeńska od pol. Justyn + -a
  200. już (d:Lexeme:L12898)
    (1) zredukowana postać st.pol. juże[120]
  201. -ka (d:Lexeme:L23903)
    prasł. *-ъka[121]
  202. kadm (d:Lexeme:L14751)
    (1.1) n.łac. kadmium, od łac. cadmia, cadmea - „ruda cynku”, z gr. Καδμεία (Kadmeía), nazwa akropolu w Tebach, od imienia Kádmos[83]
  203. kalafior (d:Lexeme:L3878)
    (1.1-2) dial. wł. caule fiori (kapusty-kwiaty)[122], być może pod wpływem daw. niem. Carfiol[123]
    (1.3) podobieństwo fonetyczne do pol. kaloryfery[124]
  204. kalafiorek (d:Lexeme:L7801)
    pol. kalafior + -ek
  205. kalarepa (d:Lexeme:L6036)
    wł.[125]
  206. kalendarz (d:Lexeme:L3407)
    (1.1-3) śr.łac. kalendarium → kalendarz < łac. kalendariumksiążka rachunkowa lichwiarza < łac. Kalendaepierwszy dzień miesiąca; termin płacenia długów[126]
  207. Kalikst (d:Lexeme:L40391)
    gr.
  208. Kanadyjka (d:Lexeme:L33625)
    (1.1) pol. Kanada
  209. kapusta (d:Lexeme:L7810)
    (1.1) wł.[127] < łac.[128]
    (2.1) pol. kapować przez skojarzenie fonetyczne
  210. Karol (d:Lexeme:L41850)
    germ.[129]
  211. karp (d:Lexeme:L9713)
    niem. Karpfen[130]
  212. Katarzyna (d:Lexeme:L40617)
    łac. Catharina, łac. Catherina < gr. Αἰκατερίνη (Aikaterine) < gr. καθαρός (katharos)[131]czysty, bez skazy[132]
  213. kiur (d:Lexeme:L30584, d:Lexeme:L30585)
    (1.1-2) od nazwiska Piotra i Marii Curie
  214. Klemens (d:Lexeme:L37967)
    łac. Clemens < łac. clemensdobrotliwy, miłosierny[133]
  215. Kleopatra (d:Lexeme:L40753)
    gr.
  216. -ko (d:Lexeme:L25791)
    prasł. *-ъko[134]
  217. kobalt (d:Lexeme:L7831)
    (1.1) łac. cobaltum
  218. kobieta (d:Lexeme:L7451)
    (1.1) od (1.2)[135]
    (1.2) st.pol. kobchlew (jedna z możliwości; obrządzanie świń należało do obowiązków kobiecych) lub st.pol. kobakobyła, albo jeszcze inne. Dziwna końcówka „-ieta” zgadza się z końcówkami ówczesnych (XVI w.) imion „Bieta”, „Elżbieta”, „Greta”, „Markieta”. Słowo „kobieta” weszło w użycie dopiero w XIX wieku, wypierając określenie „niewiasta”. Wcześniej było mianem obelżywym, uwłaczającym; w okresie między 1550-1700 obecnym prawie wyłącznie w tzw. literaturze sowizdrzalskiej, fraszkach.[136]
    (1.1) źródłosłów dla białor. кабета
  219. kolendra (d:Lexeme:L15624)
    łac. coriandrum < gr.
  220. kondor (d:Lexeme:L6238)
    hiszp. cóndor < qu. kuntur
  221. Konrad (d:Lexeme:L42570)
    łac. Conradus < germ.[137]
  222. konstantynopolitańczykowianeczka (d:Lexeme:L3523)
    pol. Konstantynopol + -czyk + -anka
    por. neapolitańczyk, berlińczykHabsburżankat. zdrobn. -czka: Haneczka
  223. Kornel (d:Lexeme:L42203)
    (1.1) pol. Korneliusz < łac. Cornelius
  224. Korneliusz (d:Lexeme:L40639)
    łac. Cornelius
  225. Koszalin (d:Lexeme:L6603)
    Koszalice, Köslin
  226. kot (d:Lexeme:L369)
    od prasł. *kotъ[138][139] → kot (1.1), od łac. cattus[138]
    por. białor. кот, dial. bułg. кот, dial. czes. kot, dłuż. kót, ros. кот, dial. słc. kot i ukr. кіт
    por. ang. cat, hiszp. gato, niem. Katze, szw. katt i wł. gatto
    dzikie koty określano w czasach prasłowiańskich nazwą *stьbljь[139], od czego pochodzi pol. żbik, zob. tamże
  227. kraj (d:Lexeme:L17720)
    (1.3) z (1.1)
    (1.4) pol. krajać
  228. Kraków (d:Lexeme:L1041)
    (1.1) prawdopodobnie od nazwy osobowej pol. Krak, tożsamej z wyrazem *krak → kruk, krzyk kruka, pochodzącym od czasownika pol. krakać[140]
    (1.2) < (1.1)
  229. krewniak (d:Lexeme:L30549)
    pol. krewny + -ak < pol. krew + -ny
  230. królewski (d:Lexeme:L26239)
    pol. król + -ewski
  231. kryptowaluta (d:Lexeme:L305958)
    pol. krypto- + waluta
  232. Krystyna (d:Lexeme:L39297)
    (1.1) łac. Christina[141]
  233. krzemień (d:Lexeme:L6955)
    prasł. *kremy
  234. książka (d:Lexeme:L19620)
    prasł. *kъnigy, zdrobnienie od prasł. *kъnъ – kloc drewna; por. knieja; do XVI wieku tylko w liczbie mnogiej[142]
  235. kto (d:Lexeme:L23890)
    prasł. kъto z praindoeur. *kʷis
  236. kumkwat (d:Lexeme:L15385)
    ang. kumquat < kant. 金橘 (gam1 gwat1)[143]
  237. kurkuma (d:Lexeme:L15032)
    sanskr. कुङ्कुम (kunkuma), arab. كركم (kurkum)[144], hebr. כרכם (karkom)
  238. kurwa (d:Lexeme:L20116, d:Lexeme:L20117)
    Według Zbigniewa Gołąba językowa pożyczka kentumowa. Od *kury/kurъv-a = „prostytutka, nierządnica”, drugą postać poświadczają wszystkie języki słowiańskie, już w języku cerkiewnym redakcji serbskiej kurъva. Gołąb za Wiktorem Władymirowiczem Martynowem zestawia wyraz z greckim κύριος ([kʉː́rios]) = „potężny, pan” i staroindyjskim śṻra = „silny, bohater”, awestyjskie sūra ts.. Wszystkie formy z praindoeur. *K'euH = „pęcznieć, puchnąć”, w związku z tym *kury (*kourūs) mogło po prostu znaczyć „dojrzała, dorosła kobieta[145]. Aleksander Brückner podsumowywał krótko: „prasłowo; wszędzie tak samo, tylko na Rusi, zamiast tego cerkiewne blad' (por. bledzin syn)”[146]. Według Andrzeja Bańkowskiego to obelżywe słowo (w języku polskim zapisane po raz pierwszy w 1415 r.) często cytowane w aktach sądowych i w staropolskich kodeksach prawnych obłożone sankcjami („gdyby mać jego kurwą mianował, w takąż winę skazujemy ji być upadłym”). Starsza postać *kureẃ zachowana reliktowo w najczęściej używanym wyrażeniu „kurwie macierze syn” (1396, 98, 1404, 11, 14, 27, 28, 29, 34, 36 w rotach sądowych), gdzie formę kurwie należy interpretować jako dopełniacz rzeczownika liczby pojedynczej (nie jako przymiotnik), jak w wyrażeniu „kurwy macierze syn” (1402, 27, 33); †kury, †kurъve[uwaga 1]*kour-ū-s „kobieta niezamężna”, greckie koúra, koúrē, kóra, kórē, kṓra ts. (*kour-ā skąd też ewentualnie staro-wysoko-niemieckie huora, niemieckie Hure). Sens pejoratywny rozwinął się z wyrażenia †kurъve †matere †synъ = „syn niezamężnej matki” = „syn nieznanego ojca; bękart-wyrzutek, nie należący do rodu”. W XVI wieku „kurwa” jest zwykłą nazwą zawodowej prostytutki z licznymi derywatami[147].
  239. lantan (d:Lexeme:L17724)
    (1.1) gr. λανθάνω (lanthánō) → ukrywać się[83]
  240. legwan (d:Lexeme:L11652)
    hiszp. el + iguana[148]
  241. leksykografia (d:Lexeme:L6276)
    (1.1) pol. leksykon + -grafia, gr. λεξικογραφία < gr. λεξικόν + γραφία
  242. Leokadia (d:Lexeme:L39603)
    gr.
  243. liczebnik (d:Lexeme:L9339)
    pol. liczba
  244. Liechtenstein (d:Lexeme:L37250)
    od nazwiska rodu książęcego Liechtenstein
  245. lin (d:Lexeme:L12096)
    prasł. *linъ[149]
  246. lipa (d:Lexeme:L5188)
    (1.1) prasł. *lipa[150]
    (1.5) od (1.1), najprawdopodobniej ponieważ miękkie drewno lipy nadaje się głównie do rzeźbiarstwa[151]
  247. Litwin (d:Lexeme:L37466)
    pol. Litwa + -in[152]
  248. lorens (d:Lexeme:L30902)
    (1.1) łac. lawrencium; wymowa z ang. od nazwiska amerykańskiego fizyka Ernesta O. Lawrence'a
  249. Lotar (d:Lexeme:L40602)
    (1.1) niem. Lothar
  250. lubczyk (d:Lexeme:L16761)
    st.pol. lubszczyk < st.pol. lubszczek < łac. levisticus, wyraz ten nie ma związku z czasownikiem lubić[153]
  251. Luksemburg (d:Lexeme:L37524)
    (1.1-2, 2.1) niem. Luxemburg
    (1.3) z (1.2), radio miało siedzibę w Luksemburgu (1.2)
  252. Łazarz (d:Lexeme:L39707)
    (1.1) od (1.2)
    (1.2) łac. Lazarus < gr. Λάζαρος < hebr. אלעזרdosł.Bóg pomógł
  253. Łucja (d:Lexeme:L39759)
    łac. Lucia[154] < łac. lux (D. lucis)[84]światło
  254. Łucjan (d:Lexeme:L40754)
    (1.1) łac. Lucius
  255. Łukasz (d:Lexeme:L40118)
    łac. Lucas < koine Λουκᾶς (Loukãs)[155] < łac. Lucius < łac. luciusdosł.urodzony o świcie
  256. łyżka (d:Lexeme:L4446)
    prasł. *lyžьka[156]
  257. Maciej (d:Lexeme:L42010)
    łac. Matthias < gr. Ματθίας, gr. Μαθθίας < hebr. מתתיהו (matityáhu) → dar Boga (od tego samego słowa pochodzi imię Mateusz)[157]
    źródłosłów nazwisk: Mach, Maciaszczyk, Maciaszek, Maciejak, Maciejewski, Maciejewicz, Macierewicz, Macioszek, Maciuk, Maciukiewicz, Maciulewicz, Maciuła, Mackiewicz, Maculewicz, Maćko, Maćkowski, Maćkowicz, Maćków[158]
  258. magnez (d:Lexeme:L6857)
    (1.1) łac. magnesium
  259. Makary (d:Lexeme:L41282)
    gr.
  260. Maksym (d:Lexeme:L40452)
    łac. maximus, magnus
  261. Malachiasz (d:Lexeme:L41156)
    (1.1) łac. Malachias < koine Μαλαχίας < hebr. מלאכי (mal'akhi) → dosł.mój posłaniec”, „mój anioł
  262. malina (d:Lexeme:L20379)
    prasł. *malina < praindoeur. *meh₂l-czarny
  263. Małgorzata (d:Lexeme:L41598)
    (1.1) st.pol. Margorzata[159] < łac. Margarita < gr. μαργαρίτης (margarítēs) → perła[160]
  264. mangan (d:Lexeme:L7813)
    (1.1) łac. manganum
  265. Marcela (d:Lexeme:L41703)
    (1.1) łac. Marcella
  266. Marcelin (d:Lexeme:L40900)
    łac. Marcellinus
  267. Marcin (d:Lexeme:L39475)
    łac. Martinus[161] → ‘należący do Marsa’; ‘poświęcony Marsowi’ < łac. Mars (D. Martis; imię rzymskiego boga wojny)
  268. Maria (d:Lexeme:L39504)
    łac. Maria < gr. Μαρία, gr. Μαριάμ < hebr. מרים (Miriam)[162]
  269. Marian (d:Lexeme:L41458)
    łac. Marianus < łac. Marius; należący do Mariusa, do rodu Mariuszów.
  270. Mariusz (d:Lexeme:L40634)
    (1.1) łac. Marius
  271. mars (d:Lexeme:L21357)
    (1.1) niem. Mars
  272. Mars (d:Lexeme:L21354)
    (1.1) łac. Mars[163]
    (2.1) od (1.1) przez analogię do innych języków
  273. Marta (d:Lexeme:L41001)
    łac. Martha < gr. Μάρθα < aram. מרתא
  274. Martyna (d:Lexeme:L41154)
    łac. Martina < łac. MartinusMarcin
  275. Marysia (d:Lexeme:L39505)
    pol. Maria
  276. Marysieńka (d:Lexeme:L39506)
    od pol. Maria
  277. marzec (d:Lexeme:L4562)
    (1.1) od śwn. marz → marzec < łac. Mārtius mensis („miesiąc Marsa”)[164]; inna, dawna nazwa trzeciego miesiąca w roku to unor[165], pochodząca od liczby jeden, gdyż miesiąc ten rozpoczynał rok
  278. Mateusz (d:Lexeme:L41732)
    łac. Matthaeus < koine Ματθαῖος < hebr. מתתיהו (matityáhu) → dar Boga (od tego samego słowa pochodzi imię Maciej)[166]
  279. matka (d:Lexeme:L62050)
    (1.1) zdrobn. od st.pol. mać[167][168]
    (1.2-6) od (1.1)
  280. Matylda (d:Lexeme:L40994)
    z germańskiego
  281. Melania (d:Lexeme:L40635)
    p.łac. Melania < gr. μέλας (mélas) → czarny, ciemny
  282. Merkury (d:Lexeme:L20448, d:Lexeme:L20449)
    (1.1) łac. Mercurius[169]
    (1.2, 2.1) od (1.1)
  283. męski (d:Lexeme:L11802)
    (1.1-1.6) pol. mąż + -ski (mążdaw. mężczyzna) < prasł. *mǫžьskъjь < prasł. *mǫžь + *-ьskъjь[170]
    (1.7) przez skojarzenie kształtu obu wtyczek (męskiej i żeńskiej) z odpowiednimi narządami płciowymi
  284. miasto (d:Lexeme:L6852, d:Lexeme:L6853)
    (1.1-5) niejasna, ale słowo mocno związane ze słowem: miejsce
    (2.1) miast + to
  285. Michał (d:Lexeme:L41785)
    łac. Michael < gr. Μιχαήλ (michael) < hebr. מיכאל (michael) < hebr. אל + כ־ + מיdosł.któż jak Bóg[84][171]
  286. mieć (d:Lexeme:L17477, d:Lexeme:L17478)
    prasł. *jьměti
  287. miedź (d:Lexeme:L8066)
    prasł. *mědь
  288. mieszkaniec (d:Lexeme:L13356)
    pol. mieszkać
  289. między (d:Lexeme:L24684)
    źródłosłów dla wielu nazw geograficznych, m.in. dla pol. Międzyrzecz[172], pol. Międzyzdroje[173]
  290. mięta (d:Lexeme:L17481)
    (1.1-2) prasł. *męta < łac. mentha < gr.[174]
  291. Mikołaj (d:Lexeme:L39387)
    (1.1) łac. Nicolaus < gr. Νικόλαος (Nikolaos)[84] < gr. νίκη + λαός (nike + laos)[84]zwycięstwo + lud
  292. miłość (d:Lexeme:L12135)
    pol. miły + -ość < prasł. *milostь < prasł. *milъ + *-ostь[175]
  293. minuta (d:Lexeme:L6407)
    (1.1) od łac. minuta – „drobna”, ze zwrotu pars horae minuta prima – „pierwsza drobna część godziny”, w odróżnieniu od pars horae minuta secunda – „druga…”, skąd pochodzi słowo „sekunda
  294. Mirosław (d:Lexeme:L42211)
    od prasł. *Miroslavъ[176], od prasł. *mirъmir, pokój, świat i prasł. *slavasława
  295. Mirosława (d:Lexeme:L42213)
    od prasł. *Miroslava[177], od prasł. *mirъmir, pokój, świat i prasł. *slavasława
    por. tłumaczenia
  296. młynarzówna (d:Lexeme:L3860)
    pol. młynarz + -ówna
  297. Modest (d:Lexeme:L40120)
    łac. Modestus
  298. mówić (d:Lexeme:L11628)
    (1.1) st.pol. mółwić < prasł. *mḷviti[178]
  299. musieć (d:Lexeme:L16557)
    (1.1) niem. müssen (przejęte przez języki zachodniosłowiańskie)[179]; jest to wczesne zapożyczenie z języków germańskich[180]
  300. na (d:Lexeme:L4451, d:Lexeme:L4452)
    (1.1-5) w języku staropolskim pełnił ważną funkcję, wchodząc w związek z przyrostkiem -d (nad), służył też stopniowaniu przymiotnika: na-, nad-, naj- (nawysze, nanadwysze, nadna(j)wysze)
    (1.1-5) źródła podają różną etymologię:
  301. Narcyz (d:Lexeme:L40676)
    gr.
  302. Neptun (d:Lexeme:L22768)
    (1.1) łac. Neptunus[183]
    (2.1) ang. Neptune, z użyciem polskiej nazwy (1.1)
  303. nie (d:Lexeme:L5147, d:Lexeme:L5148)
    (1.1-4) od XIV w.; ogsłow. (por. czes. ne, ros. не) z prasł. *ne 'nie' (odpowiedniki: litew. ne, łac. ne, gr. ναί (νή), st.ind. ná-[potrzebna transkrypcja na staroindyjski]) z praindoeur. *ne 'nie'[184]
  304. niedziela (d:Lexeme:L7044)
    (1.1) prasł. *nedělja, od *ne dělati → nie pracować
  305. niedzielny (d:Lexeme:L14648)
    pol. niedziela + -ny
  306. niedzielny kierowca (d:Lexeme:L36174)
    (1.1) przez skojarzenie z „bardzo rzadko”, „nie w celach zawodowych” (w niedziele się nie pracuje).
  307. Niemcy (d:Lexeme:L37880)
    pol. Niemiec
  308. Niemiec (d:Lexeme:L37881)
    prasł. *němьcь[185]niemówiący (po słowiańsku), od przymiotnika prasł. *němъniemy
    por. białor. немец, bułg. немец, chorw. Nijemac, czes. Němec, mac. Немец, ros. немец, scs. нѣмьць, słc. Nemec, słń. Nemec i ukr. німець
    por. także etymologię słów Słowianin i barbarzyńca
  309. Niemka (d:Lexeme:L37882)
    pol. Niemiec + -ka[186]
  310. niob (d:Lexeme:L13364)
    (1.1) łac. niobium
  311. nowy (d:Lexeme:L17469)
    od prasł. *novъ[187][188], od praindoeur. *newos[187]
    por. białor. новы, bułg. нов, chorw. nov, dłuż. nowy, głuż. nowy, kasz. nowi, mac. нов, ros. новый, scs. новъ, słc. nový, słń. nov, serb. нов i ukr. новий
    por. gr. νέος (od tego n.gr. νέος) oraz łac. novus (od tego hiszp. nuevo, port. novo i wł. nuovo)
  312. ocelot (d:Lexeme:L6011)
    franc. ocelot < hiszp. ocelote < nahuatl klasyczny ocelotl
  313. od (d:Lexeme:L6173)
    (1.1) prasł. *ot, w użyciu od XIV w.[189]
  314. odkurzacz (d:Lexeme:L11416)
    (1.1) pol. odkurzać
  315. ojciec (d:Lexeme:L30898)
    od pol. ociec, od prasł. *otьcь, od praindoeur. *atta[190]
    por. bułg. отец, chorw. otac, czes. otec, głuż. wótc, kasz. òjc, mac. отец, ros. отец, rusiń. отець, scs. отьць, słc. otec, słń. oče i ukr. отець
    por. gr. ἄττα i łac. atta
  316. Oktawian (d:Lexeme:L40342)
    łac. Octavianus
  317. Olgierd (d:Lexeme:L42339)
    litew. Algirdas
  318. Olimpia (d:Lexeme:L40116)
    (1.1) łac. Olympia < gr. Ολυμπία
  319. ołów (d:Lexeme:L25850)
    prasł. *olovo, dalsze pochodzenie niejasne, nie można wykluczyć związku z przymiotnikami oznaczającymi kolory (swn. elożółty, łac. albusbiały), ale nie dałoby się wówczas objaśnić budowy słowotwórczej wyrazu[191]
    por. dłuż. wołoj, głuż. wołoj, czes. olovo, chorw. olovo → ołów, ros. оловоcyna
  320. orangutan (d:Lexeme:L14742)
    (1.1) ang. orang-utan, z malaj. ōrang-hūtan[83]
  321. oraz (d:Lexeme:L25470, d:Lexeme:L25471)
    pol. o + raz[192]
  322. -owy (d:Lexeme:L23887)
    prasł. *-ovъ[193]
  323. Pan (d:Lexeme:L7563)
    (1.2) łac. Pan < gr. Πάν
  324. pani (d:Lexeme:L14083)
    (1.1-2) pol. pan[194]
  325. państwo (d:Lexeme:L15078, d:Lexeme:L15079)
    (2) pol. pan + -stwo[195]
  326. papaja (d:Lexeme:L9074)
    (1.1) hiszp. papaya < indiańskie[83]
    (1.2) pol. paplać[124]
  327. Paweł (d:Lexeme:L40911)
    (1.1) czes. Pavel < łac. Paulus[84][196] < łac. paulus[84]mały, drobny
  328. piątek (d:Lexeme:L7226)
    (1.1) pol. piąty + -ek[197]
  329. pieprz (d:Lexeme:L15086)
    prasł. *pьpьrь < łac. piper[198] albo niem.[199]
  330. pierwszy (d:Lexeme:L15077)
    stopień wyższy od st.pol. pierwy → pierwszy, początkowy, pierwotny[200], od Szablon:etym, od rdzenia Szablon:etymNode-count limit exceeded
    forma pierwy była w użyciu jeszcze w XVI wiekuNode-count limit exceeded
    {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|białor|першы}}, {{Node-count limit exceeded|bułg|първи}}, {{Node-count limit exceeded|chorw|prvi}}, {{Node-count limit exceeded|czes|první}}, {{Node-count limit exceeded|kasz|piérwi}}, {{Node-count limit exceeded|ros|первый}}, {{Node-count limit exceeded|scs|прьвъ}}, {{Node-count limit exceeded|słc|prvý}}, {{Node-count limit exceeded|słń|prvi}} i {{Node-count limit exceeded|ukr|перший}}
    {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|alb|parë}}, {{Node-count limit exceeded|lit|pirmas}} i {{Node-count limit exceeded|łot|pirmais}}
  331. pies (d:Lexeme:L8059)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*pьsъ}}Node-count limit exceeded
    (1.1) źródłosłów dla {{Node-count limit exceeded|pl|Psary}}Node-count limit exceeded
  332. pigwa (d:Lexeme:L7051)
    (1.3) {{Node-count limit exceeded|pol|pigułka}}, skojarzenie fonetyczneNode-count limit exceeded
  333. Piotr (d:Lexeme:L39186)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|czes|Petr}}, {{Node-count limit exceeded|starocz|Pietr}}Node-count limit exceeded < {{Node-count limit exceeded|łac|Petrus}} < {{Node-count limit exceeded|łac|petra}}Node-count limit exceeded < {{Node-count limit exceeded|gr|Πέτρος}} (Petros) < {{Node-count limit exceeded|gr|πέτρα}} (petra) → skała, {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|aram|כיפא}} (kefa); {{Node-count limit exceeded}} Mt 16:18
  334. po (d:Lexeme:L6284)
    (1) {{Node-count limit exceeded}} zredukowana postać {{Node-count limit exceeded|praindoeur|*apo}}Node-count limit exceeded
  335. podwieczorek (d:Lexeme:L5929)
    {{Node-count limit exceeded|pol|pod|wieczór}}
  336. Polska (d:Lexeme:L9751)
    • Pochodzenie nazwy Polska nie jest jednoznaczne. Historycznie nazwa Polska jest regularnym przymiotnikiem rodzaju żeńskiego utworzonym od rzeczownika poleNode-count limit exceeded – otwartej przestrzeni na danym terytorium. Składa się z dwóch części: nazwy „Pol”„pole” oznaczającej otwartą przestrzeń lub uprawne pole oraz przyrostkowego formantu przymiotnikowego „-ska”. Nazwa „Polska” to gramatycznie przymiotnik utworzony od rzeczownika „pole” za pomocą przyrostka „-sk”, który jest formantem przymiotnikowym, kontynuantem z języka {{Node-count limit exceeded|prasł}} -ьskь-jь określającym przynależność do czegośNode-count limit exceeded. Dodawany jako końcówka przymiotnikowa, w nazewnictwie {{Node-count limit exceeded|pol}} oraz {{Node-count limit exceeded}} jest to również formant produktywny dla nazw topograficznych i dzierżawczych; oboczności tego formantu np. „-sk”, „-sko”, „-ck”, „-cko” oraz „-zk”, „-zko” charakterystyczne są dla bardzo dawnych nazw miejscowych nadawanych miejscowościom na terenie Polski ({{Node-count limit exceeded|Gdańsk|Bużesk|Łańsk|Płońsk|Płock|Wąchock|Rajsko|Bielsko|Kłodzko|Radomsko|Sławsko|Słupsk}} itp.). Do wieku XIX funkcjonowała także archaiczna odmiana „w Polszcze” zamiast „w Polsce”Node-count limit exceeded, będąca wynikiem lingwistycznego procesu językowego, który nastąpił w wyniku wymiany prasłowiańskiej grupy „-sk” na „-sc”Node-count limit exceeded.
    • Nazwę Polska odnotowano w wielu źródłach średniowiecznych spisanych po łacinie, w annałach, dziełach geograficznych, żywotach świętych oraz wielu kronikach z gatunku gesta opisujących historie poszczególnych europejskich państw, narodów i władców. W średniowiecznych źródłach spisanych po łacinie zachowało się wiele wzmianek zawierających nazwę kraju Polska w zlatynizowanych formach: Polania, Palania, Polenia, Bulania i innych.
    • Istnieją dwie hipotezy na temat źródłosłowia nazwy „Polska”. Według jednej z nich nazwa wywodzi się od „pola” - nazwy mającej w języku polskim zarówno znaczenie przestrzenne jak też rolnicze. Druga z nich za źródło upatruje nazwę słowiańskiego plemienia „Polan”, którego nazwa również wywodzi się od wcześniej przytoczonej nazwy „pole”. Według jednej z teorii nazwa ta wywodzi się od plemienia Polan, zamieszkującego tereny obecnej Wielkopolski. Słowo Polanie zaś przeważnie wywodzone jest od słowa pole, w związku albo z rolnictwem jako głównym zajęciem plemienia, albo zamieszkiwaniem przez nich równinnych terenów (w odróżnieniu od innych plemion, np. Wiślan czy Mazowszan)Node-count limit exceeded.
    • Niektórzy historycy (np. Przemysław Urbańczyk i Zofia Hilczer-Kurnatowska) kwestionują samo istnienie Polan, którzy w źródłach piśmienniczych pojawiają się dopiero w XII wieku w spisanej przez Nestora w roku 1113 kronice Powieść minionych lat (Повѣсть времяньныхъ лѣтъ)Node-count limit exceeded. Niezależnie od istnienia Polan nazwę Polski wywodzi się od {{Node-count limit exceeded}} wyrazu pole – oznaczającego pierwotnie równinę zdatną pod uprawęNode-count limit exceeded ({{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|prasł|polje}} • {{Node-count limit exceeded|czeski|pole}} • {{Node-count limit exceeded|słowacki|pole}} • {{Node-count limit exceeded|ukraiński|поле}} • {{Node-count limit exceeded|białoruski|поле}} • {{Node-count limit exceeded|rosyjski|поле}} • {{Node-count limit exceeded|chorwacki|polje}} • {{Node-count limit exceeded|serbski|поље}} • {{Node-count limit exceeded|macedoński|поле}} • {{Node-count limit exceeded|bułgarski|поле}} • {{Node-count limit exceeded|dłuż|pólo}}), wywodzącego się od {{Node-count limit exceeded|praindoeuropejski}} członu {{Node-count limit exceeded}}pelè- → pole, płaski teren; {{Node-count limit exceeded|etymologia nazwy Polska}}.
  337. pomarańcza (d:Lexeme:L14085)
    {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|wł|pomarancia}} < {{Node-count limit exceeded|wł|pomo|arancia}}Node-count limit exceededNode-count limit exceeded
  338. Popielec (d:Lexeme:L31681)
    {{Node-count limit exceeded|czes|popielec}} < kalka z {{Node-count limit exceeded|łac|dies cinerum}}Node-count limit exceeded
  339. Portugalia (d:Lexeme:L37968)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|port|Portugal}}
  340. porzeczka (d:Lexeme:L6285)
    od {{Node-count limit exceeded|starop|porzecze}} od XIV w. „teren położony nad rzeką”
  341. potas (d:Lexeme:L7458)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|nłac}} ({{Node-count limit exceeded|franc}}, {{Node-count limit exceeded|ang}}) potassium, od {{Node-count limit exceeded|ang}} potass, potash „potaż”, z {{Node-count limit exceeded|hol|potas}}, {{Node-count limit exceeded|niem|Potasche}}Node-count limit exceeded
  342. praca (d:Lexeme:L7809)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|pracować}}Node-count limit exceeded
    {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|czes|práce}}, {{Node-count limit exceeded|dłuż|proca}}, {{Node-count limit exceeded|głuż|próca}}
  343. przeczytać (d:Lexeme:L20183)
    {{Node-count limit exceeded|pol|czytać}}
  344. przed (d:Lexeme:L11567)
    (1) {{Node-count limit exceeded|pol|przód}} (redukcja)Node-count limit exceeded
  345. przyimek (d:Lexeme:L9055)
    {{Node-count limit exceeded|pol|przy|imię}}Node-count limit exceeded
  346. przysłówek (d:Lexeme:L8055)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|przy|słowo}}Node-count limit exceeded („słowo” w znaczeniu: „czasownik”)
  347. psi (d:Lexeme:L12913)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|pies}}
    (4.1) {{Node-count limit exceeded|gr|ψῖ}}
  348. pszczoła (d:Lexeme:L12611)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*bьčela}}Node-count limit exceeded lub {{Node-count limit exceeded|bъčela}}
  349. pszenica (d:Lexeme:L12899)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*pьšenò}}, {{Node-count limit exceeded|praindoeur|*pis-en-om}}, {{Node-count limit exceeded|praindoeur|*peys-}}, {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|pol|pchać}}
  350. ptak (d:Lexeme:L23277)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*pъtakъ}} < {{Node-count limit exceeded|praindoeur|*peth₂-}} → latać
  351. radon (d:Lexeme:L28883)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|radon}}
  352. Rafał (d:Lexeme:L41766)
    {{Node-count limit exceeded|łac|Raphael}} < {{Node-count limit exceeded|gr|Ραφαήλ}} (Rafael) < {{Node-count limit exceeded|hebr|רפאל}} < {{Node-count limit exceeded|hebr|אל|רפא}} → {{Node-count limit exceeded}} ‘Bóg uzdrawiaNode-count limit exceeded
  353. Rajmund (d:Lexeme:L40755)
    {{Node-count limit exceeded|germ}}
  354. rdzawoszyi (d:Lexeme:L27866)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|rdzawy|szyja}}
  355. ren (d:Lexeme:L25810, d:Lexeme:L25812)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|rhenium}}, od rzeki Ren
    (2.1) {{Node-count limit exceeded|franc|renne}}, {{Node-count limit exceeded|niem|Ren}}, ze {{Node-count limit exceeded}}Node-count limit exceeded
    (3.1) od chińskiego ({{Node-count limit exceeded|rén}})
  356. rękawiczka (d:Lexeme:L17519)
    od rękawica
  357. Robert (d:Lexeme:L41767)
    {{Node-count limit exceeded|germ}}Node-count limit exceeded
  358. robić (d:Lexeme:L17468)
    {{Node-count limit exceeded|prasłow|*orbiti}} < {{Node-count limit exceeded|prasłow|*orbъ}} - sługa, niewolnik < {{Node-count limit exceeded|praindoeur|h₃órbʰos}}
    {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|scs|рабъ}}, {{Node-count limit exceeded|ros|раб}}
    {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|gr|ὀρφανός}}, {{Node-count limit exceeded|łac|orbus}}
  359. rodzaj (d:Lexeme:L10509)
    (1.3) kalka z {{Node-count limit exceeded|łac|genus}}Node-count limit exceeded
  360. rodzina (d:Lexeme:L13161)
    od {{Node-count limit exceeded|prasł|*rodina}} (połączenie {{Node-count limit exceeded|prasł|*rodъ|*-ina}}) → to, co jest związane z rodemNode-count limit exceeded
    {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|bułg|родина}}, {{Node-count limit exceeded|czes|rodina}}, {{Node-count limit exceeded|ros|родина}}, {{Node-count limit exceeded|słc|rodina}} i {{Node-count limit exceeded|ukr|родина}}
  361. Roksana (d:Lexeme:L39761)
    {{Node-count limit exceeded|pers}}
  362. Roman (d:Lexeme:L42317)
    {{Node-count limit exceeded|łac|Romanus}}
  363. Romuald (d:Lexeme:L42312)
    {{Node-count limit exceeded|łac|Romualdus}}
  364. ropucha (d:Lexeme:L10188)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*xorpuxa}}, {{Node-count limit exceeded|prasł|*korpuxa}} < {{Node-count limit exceeded|prasł|*xorpa}}
  365. Rosja (d:Lexeme:L31207)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|ros|Россия}} < {{Node-count limit exceeded|gr|Ῥωσσία}} → Ruś
  366. roślina (d:Lexeme:L15030)
    {{Node-count limit exceeded|pol|rosły}} < {{Node-count limit exceeded|starop|*rostły}} < {{Node-count limit exceeded|prasł|*orstlъ}} < {{Node-count limit exceeded|prasł|*ors(t)nǫti}} → rosnąćNode-count limit exceeded
  367. rozmaryn (d:Lexeme:L15832)
    {{Node-count limit exceeded|łac|rosmarinus}} < {{Node-count limit exceeded|łac|ros|marinus}} → rosa morska
  368. róż (d:Lexeme:L5925)
    (1.2) {{Node-count limit exceeded|franc}}Node-count limit exceeded
  369. rtęć (d:Lexeme:L25616)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|starosłow|rtut'}}, być może z {{Node-count limit exceeded|tur|utarid}} → „planeta Merkury
  370. Ryszard (d:Lexeme:L42313)
    {{Node-count limit exceeded|germ}}
  371. rzecz (d:Lexeme:L20885)
    (1.1) < (1.9)Node-count limit exceeded
    (1.9) {{Node-count limit exceeded|prasł|*rĕčь}} < {{Node-count limit exceeded|prasł|*rekti}}Node-count limit exceeded
  372. rzeczownik (d:Lexeme:L4268)
    {{Node-count limit exceeded|pol|rzecz}}
  373. rzeka (d:Lexeme:L11653)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*rěka}}Node-count limit exceeded
  374. Salomea (d:Lexeme:L41904)
    {{Node-count limit exceeded|łac|Salomea}}
  375. samochód (d:Lexeme:L22588)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|sam|chód}}
  376. Samuel (d:Lexeme:L42861)
    {{Node-count limit exceeded|łac|Samuel}} < {{Node-count limit exceeded|gr|Σαμουήλ}} < {{Node-count limit exceeded|hebr|שמואל}} (szmuel) → słuchający Boga
  377. Saturn (d:Lexeme:L21794)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|Saturnus}}Node-count limit exceeded
    (2.1) od (1.1)
  378. Saturnin (d:Lexeme:L38293)
    {{Node-count limit exceeded|łac|Saturninus}}
  379. seaborg (d:Lexeme:L31208)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|nłac|seaborgium}}, od nazwiska amerykańskiego chemika Glenna T. Seaborga
  380. seler (d:Lexeme:L11803)
    (1.1-2) {{Node-count limit exceeded|wł|sellero}} < {{Node-count limit exceeded|lomb|selleri}} < {{Node-count limit exceeded|łac|selinum}} < {{Node-count limit exceeded|gr|σέλινον}}
    (1.3) od (1.1)
  381. siarka (d:Lexeme:L7130)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*sěra}}
  382. się (d:Lexeme:L13358)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*sę}}Node-count limit exceeded
    {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|bułg|се}}, {{Node-count limit exceeded|czes|se}}, {{Node-count limit exceeded|dłuż|se}}, {{Node-count limit exceeded|głuż|so}}, {{Node-count limit exceeded|mac|се}}, {{Node-count limit exceeded|ros|-ся}}, {{Node-count limit exceeded|ros|-сь}}, {{Node-count limit exceeded|scs|сѧ}}, {{Node-count limit exceeded|słc|sa}} i {{Node-count limit exceeded|słń|se}}
    {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|łac|se}}
  383. słonisko (d:Lexeme:L7802)
    (1.1-2) od {{Node-count limit exceeded|polski|słoń}}
    (1.3) od {{Node-count limit exceeded|polski|słony}}
  384. Słowacja (d:Lexeme:L38295)
    {{Node-count limit exceeded|pol|Słowak|-cja}}
    Wyraz ten powstał dopiero na początku XX wiekuNode-count limit exceeded; wcześniej używano słowa SłowaczyznaNode-count limit exceeded.
  385. słownik (d:Lexeme:L3254)
    {{Node-count limit exceeded|pol|słowo|-nik}}
  386. sód (d:Lexeme:L6838)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|soda}}
  387. spotkać (d:Lexeme:L29206)
    z + po + tkać
  388. spotykać (d:Lexeme:L29207)
    z + po + tykać
  389. spójnik (d:Lexeme:L9732)
    {{Node-count limit exceeded|pol|spajać|-nik}}Node-count limit exceeded
  390. srebro (d:Lexeme:L15386)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|starosłow|*sirebro}}, {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|pragerm|silubr}}
  391. Stefan (d:Lexeme:L39646)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|Stephanus}}Node-count limit exceeded < {{Node-count limit exceeded|gr|Στέφανος}} (stefanos) < {{Node-count limit exceeded|gr|στέφανος}} (stefanos)Node-count limit exceededwieniec, korona (od tego samego słowa pochodzi imię Szczepan)Node-count limit exceededNode-count limit exceeded
  392. sto (d:Lexeme:L204164)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*sъto}} < {{Node-count limit exceeded|praindoeur|*ḱm̥tóm}}
  393. stolica (d:Lexeme:L18644)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|starop|stolec}} → tron, krzesło monarchy, biskupa
  394. styczeń (d:Lexeme:L1872)
    styczeń (lub tyczeń) pochodzi poprzez skojarzenie z tykami (był to czas pozyskiwania drewna użytkowego) od sieczeń, zaś sieczeń od prasłowa *sěčьńь (prawdopodobnie zimowy okres; w XV w. sieczeń także mógł oznaczać luty)Node-count limit exceeded; konkurencyjne etymologie wskazują na związek z czasownikiem stykać sięNode-count limit exceeded (styczeń jako miejsce styku starego i nowego roku) lub czasownikiem stygnąć (i czasem, w którym wszystko stygnie)Node-count limit exceeded; inne, dawne nazwy pierwszego miesiąca w roku to: Node-count limit exceeded ledzień, prosiniec, tyczeń, luty, Node-count limit exceeded januar, godnik
  395. Sylwester (d:Lexeme:L40638)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|Silvester}} < {{Node-count limit exceeded|łac|silvester}}Node-count limit exceeded, {{Node-count limit exceeded|łac|silvestris}} → leśny, żyjący w lesie, dziki
    (2.1) od imienia (1.1) papieża św. Sylwestra INode-count limit exceeded
  396. symbol (d:Lexeme:L20376)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|gr|σύμβολον}} (sýmbolon)
  397. szafran (d:Lexeme:L17723)
    {{Node-count limit exceeded|czes|šafrán}}, {{Node-count limit exceeded|niem|Safran}}, {{Node-count limit exceeded|wł|zafferano}} z Node-count limit exceeded{{Node-count limit exceeded|arab|زعفران}}
  398. Szczepan (d:Lexeme:L40394)
    {{Node-count limit exceeded|czes|Štěpán}}Node-count limit exceeded < {{Node-count limit exceeded|łac|Stephanus}}Node-count limit exceeded < {{Node-count limit exceeded|gr|Στέφανος}} (Stefanos) < {{Node-count limit exceeded|gr|στέφανος}} (stefanos)Node-count limit exceededwieniec, korona (od tego samego słowa pochodzi imię Stefan)Node-count limit exceededNode-count limit exceeded
  399. szczygieł (d:Lexeme:L20373)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*ščigъlъ}}
  400. szerszeń (d:Lexeme:L18062)
    prasłowiańska
  401. szewski poniedziałek (d:Lexeme:L31654)
    od pijaństwa tradycyjnie przypisywanego szewcom (zobacz też: pić jak szewc)
  402. Szwajcar (d:Lexeme:L39613)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|niem|Schweizer}}Node-count limit exceeded
  403. Szwajcaria (d:Lexeme:L39612)
    (1.1) od Szwajcar
    (1.2) od (1.1)
  404. Szymon (d:Lexeme:L40722)
    {{Node-count limit exceeded|łac|Simon}} < {{Node-count limit exceeded|gr|Σίμων}} < {{Node-count limit exceeded|hebr|שמעון}} (szimeon) → „Jahwe wysłuchał
  405. śniadać (d:Lexeme:L6042)
    {{Node-count limit exceeded|prasł}} *sъn – ědati (zjadać)Node-count limit exceeded
  406. świnia (d:Lexeme:L17756)
    {{Node-count limit exceeded|prasłow|*svinьja}}
  407. Tantal (d:Lexeme:L23917)
    {{Node-count limit exceeded|gr|Τάνταλος}} (Tantalos)
  408. Telesfor (d:Lexeme:L40725)
    {{Node-count limit exceeded|łac|Telesphorus}} < {{Node-count limit exceeded|gr|Τελεσφόρος}} (Telesphóros) → {{Node-count limit exceeded}} „doprowadzony do końca”, „doprowadzony do doskonałości
  409. Teodor (d:Lexeme:L41734)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|gr|Θεόδωρος}} < {{Node-count limit exceeded|gr|θεός|δῶρον}} → bóg + dar, „Boży dar
  410. Teofil (d:Lexeme:L40223)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|Theophilus}} < {{Node-count limit exceeded|gr|Θεόφιλος}} < {{Node-count limit exceeded|gr|θεός|φιλῶ}} → bóg + miłuję (kocham); {{Node-count limit exceeded}} „miłujący boga”; {{Node-count limit exceeded}} Amadeusz, Bogumił, Gottlieb
  411. Teofila (d:Lexeme:L40589)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|Theophila}} < {{Node-count limit exceeded|gr|Θεοφιλα}}
  412. Teresa (d:Lexeme:L40891)
    {{Node-count limit exceeded|łac|Teresia}}; źródłosłów dla {{Node-count limit exceeded|pl|Terespol}}Node-count limit exceeded oraz {{Node-count limit exceeded|pl|Teresin}}
  413. Tezeusz (d:Lexeme:L40998)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|gr|Θησεύς}} (Theseus)
    (1.2) od (1.1)
  414. tlen (d:Lexeme:L6494)
    {{Node-count limit exceeded|pol|tlić}}
  415. to (d:Lexeme:L5454, d:Lexeme:L5455)
    (1.1-2.1) od {{Node-count limit exceeded|prasł|*to}}Node-count limit exceeded, od {{Node-count limit exceeded|praindoeur|*tod}}Node-count limit exceeded
    (1.1-2.1) {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|bułg|то}}, {{Node-count limit exceeded|chorw|to}}, {{Node-count limit exceeded|czes|to}}, {{Node-count limit exceeded|dłuż|to}}, {{Node-count limit exceeded|głuż|to}}, {{Node-count limit exceeded|ros|то}}, {{Node-count limit exceeded|ros|это}}, {{Node-count limit exceeded|słc|to}}, {{Node-count limit exceeded|słń|to}}
  416. Tomasz (d:Lexeme:L40252)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|Thomas}}Node-count limit exceeded < {{Node-count limit exceeded|gr|Θωμᾶς}} (Thomas)Node-count limit exceededNode-count limit exceeded < {{Node-count limit exceeded|aram|תאומא}} (toma)Node-count limit exceededbliźniak; nieprawidłowa jest etymologia ludowa {{Node-count limit exceeded|to + masz}} {{Node-count limit exceeded}}
  417. Tomisław (d:Lexeme:L40253)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*tomiti|*slava}} → dręczyć + sławaNode-count limit exceeded
  418. tor (d:Lexeme:L30540)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|thorium}}
    (1.8) od imienia włoskiego matematyka Torricelliego
  419. truskawka (d:Lexeme:L6578)
    słowo truskawka pochodzi od dźwiękonaśladowczego słowa trusk oznaczającego lekki trzask, pękanie liści i gałęzi; pierwotnie ten wyraz odnosił się do różnych roślin
    źródłosłów dla {{Node-count limit exceeded|jid|טרוסקאַפֿקע}}
  420. trznadel (d:Lexeme:L7225)
    {{Node-count limit exceeded|czeski|strnad}}
  421. ty (d:Lexeme:L10881)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*ty}} ← {{Node-count limit exceeded|praindoeur|*túh₂}}
  422. tydzień (d:Lexeme:L7617)
    od średniow. języków słowiańskich „ten dzień, powtarzający się co ten sam czas
  423. tymianek (d:Lexeme:L14227)
    {{Node-count limit exceeded|łac|thymus}}Node-count limit exceeded < {{Node-count limit exceeded|gr}} thymos → duch, wolaNode-count limit exceeded
  424. Tymoteusz (d:Lexeme:L40204)
    {{Node-count limit exceeded|gr|Τιμόθεος}} < {{Node-count limit exceeded|gr|τιμῶ|θεός}} → czcić + bóg
  425. tytan (d:Lexeme:L11805, d:Lexeme:L11807, d:Lexeme:L11809)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|gr|Τιτάν}} (titán)
    (1.2-3) z (1.1)
    (2.1) {{Node-count limit exceeded|łac|titanium}}, z (1.1)
  426. u (d:Lexeme:L15380, d:Lexeme:L15381, d:Lexeme:L15382)
    (1.1) łacińska litera „u
  427. ubogi (d:Lexeme:L19376)
    od {{Node-count limit exceeded|prasł|*ubogъ}}, od rdzenia {{Node-count limit exceeded|prasł|*bog-}} → bogactwoNode-count limit exceededNode-count limit exceeded
    powiązane z powiązane etymologicznie ze słowami bogactwo, bogaty i niebogi; wg części etymologów (m. in. Aleksandra BrückneraNode-count limit exceeded i Franciszka Sławskiego) również z bóg, bogini i bożek, inni (m. in. Andrzej Bańkowski) podważają tę tezęNode-count limit exceeded
    {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|czes|ubohý}}, {{Node-count limit exceeded|ros|убогий}}, {{Node-count limit exceeded|scs|оубогъ}} i {{Node-count limit exceeded|słc|úbohý}}
  428. Uran (d:Lexeme:L22573)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|gr|Οὐρανός}} (Uranos)Node-count limit exceededNode-count limit exceeded
    (2.1) od (1.1)
  429. Urban (d:Lexeme:L40218)
    {{Node-count limit exceeded|łac|Urbanus}} < {{Node-count limit exceeded|łac|urbanus}} → miejski, mieszkaniec miasta, miłośnik życia miejskiego
  430. Waldemar (d:Lexeme:L39645)
    {{Node-count limit exceeded|swn|waltan|mari}} → panować + sławny
  431. Walenty (d:Lexeme:L40752)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|Valentinus}} < {{Node-count limit exceeded|łac|valens}} (dpn. valentis)Node-count limit exceededmocny, silny, zdrowy, potężny
  432. Walerian (d:Lexeme:L40086)
    {{Node-count limit exceeded|łac|Valerianus}}
  433. Waleriusz (d:Lexeme:L41375)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|Valerius}} < {{Node-count limit exceeded|łac|Valesius}} < {{Node-count limit exceeded|łac|valeo}} < {{Node-count limit exceeded|praindoeur|*h₂wl̥h₁éh₁yeti}} < {{Node-count limit exceeded|praindoeur|*h₂welh₁-}} → rządzić, być mocnym
  434. Wanda (d:Lexeme:L41784)
    imię odnotowane w XIII w. w Historia Polonica Wincentego Kadłubka; jednoznaczna etymologia nie jest znana
  435. wapń (d:Lexeme:L7570)
    (1.1) od „wapień
  436. Warszawa (d:Lexeme:L2041)
    (1.1) W źródłach podobne brzmienie od XIV wieku. W XIV-XV w. miała różne brzmienia: Warszewa, Warszowa, Varschewia, Warschouia. W dzisiejszej postaci od XV w., a powszechnie od XVI w. Nazwa pochodzi od imienia rycerza Warsza (z rodu Rawów), do którego należała wieś. Imię to pochodzi od imion złożonych typu Warcisław, *WrocisławNode-count limit exceededNode-count limit exceeded lub nawet WrocławNode-count limit exceeded. Zarówno imię, jak i nazwę Warszawa można też łączyć z pniem *vṛch- (*vъrch-)Node-count limit exceeded.
    Legenda o Warsie i Sawie jest niepoprawną etymologią ludową, zwłaszcza że Sawa było imieniem męskim. Błędne jest też wywodzenie formy Warszawa od zawołania „warz (= gotuj), Ewo”, wynikającej z innej legendyNode-count limit exceeded.
  437. warszawianin (d:Lexeme:L6233)
    {{Node-count limit exceeded|pol|Warszawa|-anin}}
  438. Wenus (d:Lexeme:L20875)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|Venus}}Node-count limit exceeded
    (1.2) od (1.1)
  439. Weronika (d:Lexeme:L41097)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|Berenice}} < {{Node-count limit exceeded|gr|Βερενίκη}} (Berenike), {{Node-count limit exceeded|gr|Φερενίκη}} (Ferenike) < {{Node-count limit exceeded|gr|φέρω|νίκη}}
  440. węgiel (d:Lexeme:L9075)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*ǫglь}}
  441. widelec (d:Lexeme:L3843)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|widły}} < {{Node-count limit exceeded|prasł|vidla}}Node-count limit exceeded
    (1.2) od (1.1)
  442. wielkoczwartkowy (d:Lexeme:L36446)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|wielko-|czwartkowy}}
  443. wielkopiątkowy (d:Lexeme:L36475)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|wielko-|piątkowy}}
  444. wielkosobotni (d:Lexeme:L36834)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|wielko-|sobotni}}
  445. Wikisłownik (d:Lexeme:L3253)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|wiki-|słownik}}
  446. wilga (d:Lexeme:L5164)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|(jь)vľ̥ga}} → 'ptak Oriolus oriolus'Node-count limit exceeded
  447. Wilhelm (d:Lexeme:L40659)
    {{Node-count limit exceeded|swn|willio|helm}}
  448. Wincenty (d:Lexeme:L41731)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|łac|Vincetius}} < {{Node-count limit exceeded|łac|vincens}} < {{Node-count limit exceeded|łac|vinco|vincere}}Node-count limit exceededwygrać, pokonać
  449. wiosna (d:Lexeme:L6167)
    od {{Node-count limit exceeded|prasł|*vesna}} lub {{Node-count limit exceeded|prasł|*vesъna}}Node-count limit exceeded
    {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|białor|вясна}}, {{Node-count limit exceeded|czes|vesna}}, {{Node-count limit exceeded|ros|весна}}, {{Node-count limit exceeded|słc|vesna}} i {{Node-count limit exceeded|ukr|весна}}
  450. wodór (d:Lexeme:L6098)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|woda}}, kalka z {{Node-count limit exceeded|łac|hydrogenium}}Node-count limit exceeded
  451. wróbel (d:Lexeme:L6845)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*vorbь}}
  452. wspaniały (d:Lexeme:L17743)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|stpol|w|spaniały}} < spaniały → taki, który stał się panem
  453. wtorek (d:Lexeme:L7559)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|pol|wtóry}} → „drugi
  454. -yk (d:Lexeme:L23928)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*-ykъ}}Node-count limit exceeded
  455. z (d:Lexeme:L3401, d:Lexeme:L3421)
    (2.1-6) zredukowana postać {{Node-count limit exceeded|prasł|*jьz}}Node-count limit exceeded
  456. zamek (d:Lexeme:L270298)
    (1.1) kalka z {{Node-count limit exceeded|niem}} Schloss; pierwotnie słowo zamek miało tylko w języku polskim znaczenie mechanizm służący do zamykania; w języku niemieckim zaś także znaczenie budowla obronnaNode-count limit exceeded.
    (1.1) źródłosłów dla {{Node-count limit exceeded|białorus|замак}}
    (1.2) {{Node-count limit exceeded|pol|zamykać}}
  457. Zdzisław (d:Lexeme:L38294)
    (1.1) pierwszy człon z-dzi- < z-dzie- < {{Node-count limit exceeded|prasłowiański|*děti}} → kłaść, położyć ({{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|polski|dziać}}), drugi człon -sław < {{Node-count limit exceeded|prasłowiański|*slava}} ({{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|polski|sława}})Node-count limit exceededNode-count limit exceeded
  458. Zefiryn (d:Lexeme:L40219)
    {{Node-count limit exceeded|gr}}
  459. Zenon (d:Lexeme:L40319)
    {{Node-count limit exceeded|gr|Ζήνων}}
  460. ziemia (d:Lexeme:L21063)
    {{Node-count limit exceeded|scs|zemlja}} < {{Node-count limit exceeded|praindoeur|*dģhem}}Node-count limit exceeded
  461. złoto (d:Lexeme:L17498)
    {{Node-count limit exceeded|prasł|*zolto}} z {{Node-count limit exceeded|praindoeur|*ǵʰl̥tóm}}
  462. złoty (d:Lexeme:L17491)
    {{Node-count limit exceeded|pol|złoto|-y}}
  463. zrobić (d:Lexeme:L20534)
    {{Node-count limit exceeded|robić}}
  464. zupa (d:Lexeme:L5474)
    {{Node-count limit exceeded|niem|Suppe}}Node-count limit exceeded
  465. zwierzę (d:Lexeme:L14222)
    {{Node-count limit exceeded|pl|zwierz|-ę}}
  466. Zygfryd (d:Lexeme:L42733)
    {{Node-count limit exceeded|łac|Sigfridus}}
  467. że (d:Lexeme:L6244)
    (1.1-3) {{Node-count limit exceeded|stpol|iże}} < {{Node-count limit exceeded|prasł|*jьże}}Node-count limit exceeded
  468. Żegota (d:Lexeme:L42171)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|starop|żec}} → palić < podstawa {{Node-count limit exceeded|pol|Ignacy}} < {{Node-count limit exceeded|łac|ignis}} → ogieńNode-count limit exceeded
    (1.1) źródłosłów nazwiska ŻegotaNode-count limit exceeded
  469. żelazo (d:Lexeme:L9345)
    (1.1) {{Node-count limit exceeded|prasłow|*želězo}}
    (1.2-6) od (1.1)
    (1.7) od (1.1), kalka językowa z angielskiego „iron
  470. żółw (d:Lexeme:L1024)
    (1.1) w polszczyźnie zaświadczone od XV wieku, {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|staropolski|żełw}}; {{Node-count limit exceeded|prasłowiański|*žely|*žely, *želъve}} < {{Node-count limit exceeded|praindoeuropejski|*ghelū-}}, prawdopodobnie od {{Node-count limit exceeded|praindoeuropejski|*ghel-}} → zielony, żółty, ({{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded}} żółw zielony); {{Node-count limit exceeded}} {{Node-count limit exceeded|czeski|želva}}, {{Node-count limit exceeded|cerkiewnosłowiański|жєлъва}} (želъva) / {{Node-count limit exceeded|cerkiewnosłowiański|жєлъвь}} (želъvь), {{Node-count limit exceeded|grecki|χέλυς}} (chélys) → żółwNode-count limit exceeded
    (1.2) kalka z {{Node-count limit exceeded|łacina|testudo}} → żółw
    (1.3, 2.1) od znaczenia 1.1
  471. życie (d:Lexeme:L23891)
    {{Node-count limit exceeded|pol|żyć|-cie}} < {{Node-count limit exceeded|prasł|*žitьje}} < {{Node-count limit exceeded|prasł|*žiti|*-t-|*-ьje}}Node-count limit exceeded

{{Node-count limit exceeded}}

Node-count limit exceeded


Node-count limit exceeded