Aneks:Język starogrecki - deklinacja I

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Deklinacja I (zwana też deklinacją -a) obejmuje w większości rzeczowniki rodzaju żeńskiego, które w Nom. sg. są zakończone na -α lub -η, a w Gen. sg. dodają do mianownika liczby pojedynczej -ς. Występują również rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone w Nom. sg. na -ας lub -ης, które w Gen. sg. przyjmują końcówkę tego samego przypadka deklinacji II -ου.

W tej deklinacji wyróżniamy trzy typy odmian na podstawie zakończeń Nom. sg., mianowicie:

Typy różnią się między sobą jedynie końcówkami liczby pojedynczej; końcówki liczby mnogiej są takie same dla każdego typu.

Rzeczowniki rodzaju żeńskiego I deklinacji[edytuj]

Tabela z przykładem odmiany rzeczownika μάχη, -ης, ἡ (typ pierwszy):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
mianownik
nominativus

μάχη
-αι
μάχαι
dopełniacz
genetivus
-ης
μάχης
-ων
μαχῶν
celownik
dativus
-ῃ
μάχῃ
-αις
μάχαις
biernik
accusativus
-ην
μάχην
-ας
μάχας
wołacz
vocativus

μάχη
-αι
μάχαι

Gen. pl. w I deklinacji jest zawsze perispomenon, por. Aneks:Język starogrecki - akcent.

Odmiana rzeczownika χώρα, -ας, ἡ (typ drugi):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
mianownik
nominativus

χώρα
-αι
χῶραι
dopełniacz
genetivus
-ας
χώρας
-ων
χωρῶν
celownik
dativus
-ᾳ
χώρᾳ
-αις
χώραις
biernik
accusativus
-αν
χῶραν
-ας
μάχας
wołacz
vocativus

χώρα
-αι
χῶραι

Odmiana rzeczownika θάλαττα, -ης, ἡ (typ trzeci):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
mianownik
nominativus

θάλαττα
-αι
θάλατται
dopełniacz
genetivus
-ης
θαλάττης
-ων
θαλαττῶν
celownik
dativus
-ῃ
θαλάττῃ
-αις
θαλάτταις
biernik
accusativus
-αν
θάλατταν
-ας
θαλάττας
wołacz
vocativus

θάλαττα
-αι
θάλατται

Rzeczowniki rodzaju męskiego I deklinacji[edytuj]

W języku starogreckim występują nieliczne rzeczowniki, które są rodzaju męskiego i odmieniają się w I deklinacji. Typy odmian rozróżniamy na podstawie zakończeń Nom. sg., mianowicie:

  • rzeczowniki zakończone na -ας, (np. ὁ ταμίας, ὁ νεανίας)
  • rzeczowniki zakończone na -ης, w których wyróżniamy
    • rzeczowniki na -της (np. ὁ πολίτης, ὁ στρατιώτης)
    • rzeczowniki na -ης, które nie występują po -τ- (np. ὁ Ἀτρείδης, ὁ Πέρσης)

Zakończenia wszystkich przypadków we wszystkich typach są takie same z wyjątkiem Voc. sg.:

-ας -της -ης
Voc. sg.

W rzeczownikach na -ης nie mają zakończenia -η w Voc. sg. dwie grupy rzeczowników:

  • nazwy ludów (np. ὁ Πέρσης, Voc. sg. ὦ Πέρσα zamiast błędnego ὦ Πέρση)
  • rzeczowniki zakończone na -μέτρης, -τρίβης, -πώλης

Odmiana rzeczownika ταμίας, -ου, ὁ (typ pierwszy):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
mianownik
nominativus
-ας
ταμίας
-αι
ταμίαι
dopełniacz
genetivus
-ου
ταμίου
-ων
ταμιῶν
celownik
dativus
-ᾳ
ταμίᾳ
-αις
ταμίαις
biernik
accusativus
-αν
ταμίαν
-ας
ταμίας
wołacz
vocativus

ταμία
-αι
ταμίαι

Odmiana rzeczownika πολίτης, -ου, ὁ (typ drugi):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
mianownik
nominativus
-ης
πολίτης
-αι
πολῖται
dopełniacz
genetivus
-ου
πολίτου
-ων
πολιτῶν
celownik
dativus
-ῃ
πολίτῃ
-αις
πολίταις
biernik
accusativus
-ην
πολίτην
-ας
πολίτας
wołacz
vocativus

πολῖτα
-αι
πολῖται

Odmiana rzeczownika Ἀτρείδης, -ου, ὁ (typ trzeci):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
mianownik
nominativus
-ης
Ἀτρείδης
-αι
Ἀτρεῖδαι
dopełniacz
genetivus
-ου
Ἀτρείδου
-ων
Ἀτρειδῶν
celownik
dativus
-ῃ
Ἀτρείδῃ
-αις
Ἀτρείδαις
biernik
accusativus
-ην
Ἀτρείδην
-ας
Ἀτρείδας
wołacz
vocativus

Ἀτρείδη
-αι
Ατρεῖδαι

Nomina contracta (rzeczowniki ściągane) I deklinacji[edytuj]

Nieliczna grupa rzeczowników rodzaju męskiego i żeńskiego zakończonych na -αα lub -εα kontrahuje (ściąga) samogłoski według poniższych zasad:

  • α + α → α
  • α + ᾳ → ᾳ
  • α + αι → αι
  • α + ω → ω
  • ε + α → η
  • ε + ᾳ → ῃ
  • ε + αι → αι
  • ε + ου → ου
  • ε + ω → ω

Akcent tych rzeczowników jest zawsze perispomenon.

Odmiana rzeczownika μνᾶ, -ᾶς, ἡ (z μνά-α):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
mianownik
nominativus

μνᾶ
-αι
μναῖ
dopełniacz
genetivus
-ας
μνᾶς
-ων
μνῶν
celownik
dativus
-ᾳ
μνᾷ
-αις
μναῖς
biernik
accusativus
-αν
μνᾶν
-ας
μνᾶς
wołacz
vocativus

μνᾶ
-αι
μναῖ

Odmiana rzeczownika συκῆ, -ῆς, ἡ (z συκε-α):

liczba pojedyncza
singularis
liczba mnoga
pluralis
mianownik
nominativus

συκῆ
-αι
συκαῖ
dopełniacz
genetivus
-ης
συκῆς
-ων
συκδῶν
celownik
dativus
-ῃ
συκῇ
-αις
συκαῖς
biernik
accusativus
-ην
συκῆν
-ας
συκᾶς
wołacz
vocativus

συκῆ
-αι
συκαῖ

Odmiana rzeczownika Ἑρμῆς, -οῦ, ὁ (z Ἑρμε-ας):

liczba pojedyncza
singularis
mianownik
nominativus
-ης
Ἑρμῆς
dopełniacz
genetivus
-ου
Ἑρμοῦ
celownik
dativus
-ῃ
Ἑρμῇ
biernik
accusativus
-ην
Ἑρμῆν
wołacz
vocativus

Ἑρμῆ