Aneks:Język słowacki - tabele koniugacji
Czasownik słowacki składa się trzech części pokazanych na poniższym przykładzie:
- chyt-a-ť
- Pierwszy człon to temat, określa znaczenie czasownika
- Drugi człon to przyrostek tematyczny. Formalnie jest częścią tematu, ponieważ również od niego może zależeć znaczenie wyrazu (patrz: stať sa i stáť), ale jednocześnie podlega skomplikowanej odmianie i może decydować o funkcji gramatycznej wyrazu.
- Ostatni człon to końcówka. Określa ona wyłącznie funkcję gramatyczną (osoba, liczba itd.)
Przyrostek tematyczny
[edytuj]System odmiany przyrostka tematycznego podzielono na VIII klas i 14 wzorów koniugacyjnych (Pauliny, 1981). Przyrostek posiada zawsze trzy formy: bezokolicznikową, czasu teraźniejszego oraz 3 os. lm. czasu teraźniejszego.
| Klasa | Nr wzoru | Przyrostek | Wzór | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Bezok. | Cz. ter | 3os lm. | |||
| I | 1 | a | á | aj | chyt-a-ť, chyt-á, chyt-aj-ú |
| II | 2 | ie | ie | ej | rozum-ie-ť, rozum-ie, rozum-ej-ú |
| III | 3 | - | ie | - | nes-ť, nes-ie, nes-ú |
| 4 | ú | ie | - | min-ú-ť, min-ie, min-ú | |
| 5 | - | ie | - | trie-ť, tr-ie, tr-ú | |
| 6 | a | ie | - | br-a-ť, ber-ie, ber-ú | |
| IV | 7 | a | e | - | čes-a-ť, češ-e, češ-ú |
| 8 | - | e | - | ža-ť, žn-e, žn-ú | |
| V | 9 | nú | ne | n | chud-nú-ť, chud-ne, chud-n-ú |
| VI | 10 | - | je | j | žu-ť, žu-je, žu-j-ú |
| 11 | ova | uj | uj | prac-ova-ť, prac-uj-e, prac-uj-ú | |
| VII | 12 | i | í | - | rob-i-ť, rob-í, rob-ia |
| 13 | ie | í | - | ´vid-ie-ť, vid-í, vid-ia | |
| 14 | a | í | - | krič-a-ť, krič-í, krič-ia | |
Można również spotkać się z podziałem na V klas (Mistrík, 1983).
Czasy
[edytuj]Czas teraźniejszy
[edytuj]| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. | -m | -me |
| 2 os. | -š | -te |
| 3 os. | - | -ú, -ia |
Daną formę uzyskuje się poprzez dodanie do tematu odpowiedniej końcówki z powyższej tabelki. 3 os. lm. wymaga II formy przyrostka tematycznego, a pozostałe - formy I:
- rob-i-ť: rob-í-m, rob-í-š, rob-í, rob-í-me, rob-í-te, rob-ia
Forma czasu przeszłego
[edytuj]Forma czasu przeszłego służy do tworzenia niemal wszystkich pozostałych czasów w języku słowackim. Tworzona jest poprzez dodanie do tematu bezokolicznika końcówki:
- -l rodz. męski, lp.
- -la rodz. żeński, lp.
- -lo rodz. nijaki, lp.
- -li lm.
Przykłady:
Temat czasownika ulega oczywiście pewnym zmianom:
Czas przeszły
[edytuj]Czas przeszły tworzymy poprzez dodanie do podstawowej formy czasu przeszłego odpowiedniej formy czasownika byť, z wyjątkiem 3 os., gdzie wystarczy sama forma podstawowa:
Oba czasowniki można zamieniać ze sobą miejscami, np. sme volali
Czas zaprzeszły
[edytuj]Czas zaprzeszły powstaje w podobny sposób, co czas przeszły. Jedyna różnica polega na dodaniu formy czasu przeszłego od czasownika byť:
Wszystkie wyrazy można niemal dowolnie zamieniać ze sobą kolejnością.
Czas zaprzeszły jest rzadko używany we współczesnym języku słowackim.
Tryb przypuszczający
[edytuj]Tryb przypuszczający powstaje w podobny sposób, co czas zaprzeszły. Jedyna różnica polega na dodaniu partykuły by:
Wszystkie wyrazy można niemal dowolnie zamieniać ze sobą kolejnością, np. som by volal.
Rozkaźnik
[edytuj]do zrobienia
Rzeczownik odsłowny
[edytuj]do zrobienia