Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Podobna pisownia Podobna pisownia: 'e'-e-ee.eeEee-e.e.EEEeeeeʻeÈèÉéÊêËëĒēĔĕĖėĘęĚěƎǝȄȅȆȇȨȩɆɇəʻe-ʻēɇế

-ę (język polski)[edytuj]

wymowa:
znaczenia:

przyrostek

(1.1) …tworzący nazwy istot niedorosłych
(1.2) daw. reg. (Górny Śląsk) …tworzący nazwy dziewcząt od nazwiska rodzica[1]

końcówka fleksyjna

(2.1) …tworząca pierwszą osobę liczby pojedynczej czasu teraźniejszego i przyszłego prostego czasowników
(2.2) …tworząca biernik liczby pojedynczej rzeczowników zakończonych na -a
(2.3) …wskazująca na gramatyczny rodzaj nijaki mianownikowej formy rzeczownika[2]
odmiana:
(1.1)
przykłady:
(1.1) foczę, kocię
(1.1) chłopię, dziewczę
(1.2) Lipięcórka Lipy[1]
(2.1) toczę, koszę, myślę
(2.2) kotkę, mamę, wojnę, poetę
(2.3) strzemię
składnia:
kolokacje:
synonimy:
(1.2) -czę[1]
(2.3) -e, -o, -um
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
związki frazeologiczne:
etymologia:
(1.1) z dawnej deklinacji *-ęt-[3]
(2.1) praindoeur. *-omi[4]
uwagi:
zobacz słowa kończące się na „-ę”
(1.1) Jeśli to możliwe, zmiękcza poprzedzającą spółgłoskę („bocian” > „bocianię”; „sokół” > „sokolę”; „kot” > „kocię”; „żubr” > „żubrzę”). Jeśli jest nią „k”, następuje wymiana na „cz” („wilk” > „wilczę”; „indyk” > „indyczę”).
(1.1) W leksemach cielę, jagnię, prosię, szczenię, źrebię – mimo że są one nazwami istot niedorosłych – ę jest końcówką fleksyjną (2.3), a nie przyrostkiem. Wyrazy te są niemotywowane[3].
(2.1) Dotyczy wszystkich koniugacji poza pierwszą i drugą. Spotykane czasami używanie tej końcówki w odmianie czasowników drugiej koniugacji („rozumię”, „umię”) jest niepoprawne.
(2.2) Dotyczy rzeczowników rodzaju żeńskiego oraz rzeczowników rodzaju męskiego, które opisują mężczyzn.
tłumaczenia:
źródła:
  1. 1,0 1,1 1,2 Henryk Gaertner, Gramatyka współczesnego języka polskiego. Część III, 1. Słowotwórstwo, Książnica – Atlas, Warszawa – Lwów 1934, s. 245.
  2. Stanisław Szober, Gramatyka języka polskiego, PWN, Warszawa 1968, s. 119.
  3. 3,0 3,1 Krystyna Długosz-Kurczabowa, Stanisław Dubisz, Gramatyka historyczna języka polskiego, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2001, s. 362.
  4. Witold Mańczak, O zjawisku, które w tekstach polskich występuje w ponad 60% wyrazów, „Poznańskie Spotkania Językoznawcze” nr 29/2015, s. 66.