styczeń

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacja, szukaj

styczeń (język polski)[edytuj]

wymowa:
wymowa ?/i, IPA[ˈstɨʧ̑ɛ̃ɲ], AS[styčẽń], zjawiska fonetyczne: nazal. 
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) pierwszy miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego); zob.  też styczeń w Wikipedii
(1.2) st.pol.  styczeń[1]
(1.3) st.pol.  luty[2]
odmiana:
(1.1)
przykłady:
(1.1) W styczniu było mroźno i padał śnieg.
składnia:
kolokacje:
(1.1) w styczniu • drugi stycznia • drugiego stycznia
synonimy:
(1.2) ledzień, tyczeń[3]
(1.3) luty, strąpacz, siecień[4]
antonimy:
hiperonimy:
(1.1) miesiąc
hiponimy:
holonimy:
(1.1) rok
meronimy:
(1.1) tydzień
wyrazy pokrewne:
przym.  styczniowy
związki frazeologiczne:
zob. też: przysłowia o miesiącach
etymologia:
styczeń (lub tyczeń) pochodzi poprzez skojarzenie z tykami (był to czas pozyskiwania drewna użytkowego) od sieczeń, zaś sieczeń od prasłowa *sěčьńь (prawdopodobnie zimowy okres; w XV w. sieczeń także mógł oznaczać luty)[5]; konkurencyjne etymologie wskazują na związek z czasownikiem stykać się[6] (styczeń jako miejsce styku starego i nowego roku) lub czasownikiem stygnąć (i czasem, w którym wszystko stygnie)[6]; inne, dawne nazwy pierwszego miesiąca w roku to: [7] ledzień, prosiniec, tyczeń, luty, [6] januar, godnik
uwagi:
W polszczyźnie w tym znaczeniu od XV w.[5]
Niepoprawne jest wyrażenie w miesiącu styczniu; poprawnie: w styczniu.
Gdy podajemy datę, używamy wyrazu styczeń w dopełniaczu, a nie w mianowniku, np. pierwszy stycznia, nie pierwszy styczeń[8].
zob.  też styczeń w Wikicytatach
zobacz też: lutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
tłumaczenia:
źródła:
  1. Zenon Klemensiewicz, Historia języka polskiego, PWN, Warszawa 2002, s. 119.
  2. Zenon Klemensiewicz, Historia języka polskiego, PWN, Warszawa 2002, s. 119.
  3. Zenon Klemensiewicz, Historia języka polskiego, PWN, Warszawa 2002, s. 119.
  4. Zenon Klemensiewicz, Historia języka polskiego, PWN, Warszawa 2002, s. 119.
  5. 5,0 5,1 Wiesław Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, s. 585, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 2006, ISBN 83-08-03648-1.
  6. 6,0 6,1 6,2 hasło styczeń w: Katarzyna Kłosińska, Skąd się biorą słowa, s. 27, Warszawa, Świat Książki, 2005, ISBN 83-247-0156-7.
  7. rozdział XXIII, Nazwy miesięcy w: Najdawniejsze zabytki języka polskiego, oprac. Witold Taszycki, s. 136-137, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1976.
  8. Jan Miodek, Sienkiewicza 30, mieszkania 5, w: Odpowiednie dać rzeczy słowo. Szkice o współczesnej polszczyźnie, Wrocław 1987.