puppis

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Podobna pisownia Podobna pisownia: Puppis

puppis (język łaciński)[edytuj]

puppis (1.1)
puppis (1.1)
puppis (1.3)
wymowa:
IPA: /ˈpup.pis/
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) żegl.  rufa[1]
(1.2) poet.  przen.  okręt, łódź[1]
(1.3) żart.  u Plauta: tył (plecy, pośladki)[2]
odmiana:
(1.1-3) pupp|is, puppis (deklinacja III)
przykłady:
(1.1) arbitrabar sustineri remos cum «inhibere» essent remiges iussi. Id non esse eius modi didici heri cum ad villam nostram navis appelleretur. Non enim sustinent sed alio modo remigant (…) «inhibitio» autem remigum motum habet et vehementiorem quidem remigationis navem convertentis ad puppim.[3]Byłem przekonany, że kiedy wioślarzom rozkazuje się «inhibere», zatrzymują wiosła. Tego, że nie dzieje się to w taki sposób, dowiedziałem się wczoraj, kiedy pod moją willę przybiła łódź. Mianowicie nie zatrzymują się, lecz wiosłują w inny sposób (…) Zaiste «inhibitio» u wioślarzy dotyczy ruchu i co więcej bardziej energicznego, zwracającego łódź wiosłową wstecz (dosł.  na rufę).
(1.2) …„patria est clarae mihidixitAthenae; / Triptolemus nomen; veni nec puppe per undas, / nec pede per terras: patuit mihi pervius aether…”[4] → …»Tryptolem się zowię, / W sławnych Atenach moi mieszkali przodkowie. / Ja nie pieszo przez lądy, nie w łodzi przez morze / Ale tu przez powietrzne przybyłem przestworze…«[5]
składnia:
kolokacje:
synonimy:
(1.2) navis, navigium
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
związki frazeologiczne:
etymologia:
(1) etymologia niepewna, praindoeur.  pu-tył (stąd też nasza pupa) < praindoeur.  apo-z, od[6]
(1.1) źródłosłów dla: wł.  poppa, franc.  poupe, ang.  poop, hiszp.  popa, port.  popa, tur.  pupa
uwagi:
(1) typ odmiany jest samogłoskowy z -im w B.  lp  i -i w abl.  lp , choć rzadko pojawiają się także -em w B.  lp  i -e w abl.  lp  (zob. przykład do znaczenia 1.2)
źródła:
  1. 1,0 1,1 hasło puppis w: Mały słownik łacińsko-polski, praca zbiorowa pod red. Józefa Korpantego, s. 512, Warszawa, Wydawnictwo Szkolne PWN, 2001, ISBN 978-83-7195-844-1.
  2. hasło puppis w: Greek, Latin, Arabic, Old Norse Word Study Tool.
  3. Marcus Tullius Cicero: Epistulae Ad Atticum 13, 21
  4. Publius Ovidius Naso: Metamorphoseon, liber quintus, 652-654
  5. Owidiusz: Przemiany (Metamorfozy) ks. V, 654-657, s. 102, tłum. Brunon Kiciński, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1953
  6. Julius Pokorny: Indogermanisches etymologisches Wörterbuch