przestrzegać
Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
[edytuj] przestrzegać (język polski)
wymowa:
znaczenia:
czasownik przechodni
odmiana: (1.1) przestrzeg|ać, koniugacja I; aspekt dokonany przestrzec (odm. jak stare „przestrze|dz”), koniugacja XI z wymianami dz → g,ż: czas przyszły 1 os lp. i 3 os. lm, czas przeszły, tryb przypuszczający, imiesłów przysł. uprzedni dz → g (przestrzegę, przestrzegłeś, przestrzagłaby, przestrzegłszy itd.); czas przyszły pozostałe osoby, forma bezos. czasu przeszłego, tryb rozkazujący, imiesłowy przym. bierne dz → ż (przestrzeżesz, przestrzeżemy, przestrzeżono, przestrzeż, przestrzeżony itd.); (1.2) przestrzeg|ać, koniugacja I; bez aspektu dokonanego przykłady:
- (1.1) Matka przestrzegała dzieci przed przechodzeniem na czerwonym świetle.
- (1.2) Przepisów BHP należy bezwzględnie przestrzegać.
składnia: (1.1) przestrzegać +B., nie przestrzagać +D., przestrzegać przed +N.; (1.2) (nie) przestrzegać +D.
kolokacje: (1.1) przestrzegać dziecko/córkę/pracownika/... przed niebezpieczeństwem/skutkami/...; (1.2) przestrzegać przepisu/Dekalogu/instrukcji/...
synonimy: (1.1) ostrzegać (zob. uwagi); (1.2) stosować, wypełniać, zachowywać, respektować
antonimy: (1.2) łamać, naruszać
wyrazy pokrewne: (1.1-2) rzecz. przestrzeganie; zob. ostrzegać/ostrzec; (1.1) rzecz. przestroga
związki frazeologiczne:
etymologia:
uwagi: (1.1) różnica między „przestrzegać” a „ostrzegać”: „przestrzegać” zwykle dotyczy sytuacji, gdy podmiot mówi o skutkach, jakie mogą nastąpić, gdyby dana osoba zaczęła coś robić (ale jeszcze tego nie robi), zaś „ostrzegać” - gdy już zaczęła coś robić, co może grozić odpowiednimi skutkami; dawna forma „przestrzedz, stąd w odmianie wymiana c (dz) → g i c (dz) → ż; (1.2) częsty błąd gramatyczny to użycie biernika (jak w (1.1)); w tym znaczeniu czasownik zawsze rządzi dopełniaczem («przestrzegać przepisów» a nie «przestrzegać przepisy»!) tłumaczenia:
- angielski: (1.1) warn; (1.2) keep, follow, obey
- duński: (1.1) advare; (1.2) følge, overholde, respektere
- francuski: (1.1) avertir; (1.2) observer
- hiszpański: (1.1) observar
- holenderski: (1.1) waarschuwen; (1.2) gehoorzamen, in acht nemen
- interlingua: (1.2) obsequer
- islandzki: (1.1) vara (e-n við e-u); (1.2) hlíta (e-u)
- niemiecki: (1.1) warnen; (1.2) beachten, befolgen
- rosyjski: (1.1) соблюдать
