grunt

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika

[edytuj] grunt (język polski)

przekrój gruntu (1.1)
grunt (1.2) na Marsie
nurek płynący przy gruncie (1.4)
puszka białego gruntu (1.6)


wymowa:
znaczenia:
rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) warstwa gleby, która znajduje się przy powierzchni i można uprawiać
(1.2) powierzchnia Ziemi lub innej planety, teren[1]
(1.3) obszar stanowiący czyjąś własność (najczęściej występujące w liczbie mnogiej)[1]
(1.4) dno jakiegoś akwenu (rzeki, morza, stawu, strumienia)[1]
(1.5) rzad.  zasada, podstawa (najczęściej używane w frazeologizmach)[1]
(1.6) substancja silnie wiążąca się z podłożem, pełniąca funkcję podkładu przy tynkowaniu, malowaniu, politurowaniu itp., a także w malarstwie, jako podkład pod malowidło; także wyschnięta warstwa tej substancji[1]; zob.  też grunt malarski w Wikipedii

odmiana: lp  grunt, ~u[2], ~owi, ~, ~em, gruncie, gruncie; lm  grunt|y (przest.  grunta[2]), ~ów, ~om, ~y[2], ~ami, ~ach, ~y[2] przykłady:

(1.1) Grunt na pochyłościach gór był lichy. To też chłopi tamtejsi uprawiali rozmaite kunszta (=rzemiosła). (S. Żeromski: Syzyfowe prace)
(1.2) Osadnik […] po paru miesiącach pobytu zaczął mnie namawiać, abym na swoją rękę założył plantację. Grunt można było nabyć za bezcen i robotnik zbyt wiele nie kosztował. Dałem się namówić. (D. Defoe: Przypadki Robinsona Cruzoe)
(1.3) Do obszarnika należały wszystkie grunty w okolicy.
(1.4) Możesz dosięgnąć wiosłem gruntu?
(1.5) Grunt to rodzina!
(1.6) Nie wolno zbyt szybko po nałożeniu gruntu tynkować, ponieważ tynk może odpaść.
(1.6) Na gruncie rysowano lub przerysowywano z podręczników kontury obrazu, a następnie nakładano w określonej kolejności farbę i pozłotę. (Wikipedia)

składnia:
kolokacje: (1.1) grunty orne • ~ bagnisty/ciężki/gliniasty/lekki/lichy/piaszczysty/podmokły/pszeniczny/urodzajny; (1.2) gruntogryzarkagruntoszpachlówka; (1.3) ~ chłopski/gminny; (1.4) mieć/tracić/znaleźć ~ (w wodzie/morzu) • (nie) sięgać/nie mieć ~u; (1.6) kłaść ~ pod farbęmalować powierzchnię ~em
synonimy: (1.1) gleba, rola
antonimy:
wyrazy pokrewne: rzecz.  gruntowanie, gruntowność, gruntoznawstwo, gruntówka; zdrobn.  gruncik; czas.  gruntować, ugruntować; przym.  gruntowy, gruntowny; przysł.  gruntownie
związki frazeologiczne: (1.1) stworzyć/znaleźć/trafić na podatny grunt; (1.2) neutralny grunt, stać na pewnym/twardym gruncie (=czuć pewny/twardy grunt pod stopami), grunt się pali pod czyimiś stopami, tracić grunt pod stopami/nogami, komuś osuwa się grunt spod nóg; (1.4) do gruntu; (1.5) w gruncie rzeczy, z gruntu, stanąć/stać na gruncie czegoś, pot.  grunt to być szczęśliwym/bogatym itp., grunt to zdrowie/spokój/pieniądze/sława itp.
etymologia: niem.  Grund[1]
uwagi: tłumaczenia:

źródła:

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 hasło grunt w: Słownik języka polskiego, red. Mieczysław Szymczak, t. I, s. 703-704, Warszawa, PWN, 1982-3. ISBN 83-01-00281-6.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 hasło grunt w: Słownik poprawnej polszczyzny, red. Witold Doroszewski, s. 194, Polskie Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1980.