Wikisłownik:Zasady tworzenia haseł/Odmiana

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika

Spis treści 1 Zasady ogólne 1.1 rzeczowniki 1.2 przymiotniki 2 Język polski 2.1 czasowniki 2.2 rzeczowniki 2.3 zaimki 3 Język angielski 3.1 rzeczowniki 3.2 czasowniki 3.3 przymiotniki 3.4 zaimki 3.5 różnice pomiędzy dialektami 4 Języki duński, norweski, szwedzki 4.1 rzeczowniki 4.2 czasowniki 4.3 przymiotniki 4.4 zaimki osobowe 5 Język holenderski 5.1 rzeczownik 5.2 przymiotnik 5.3 czasownik 6 Język islandzki 6.1 rzeczowniki 6.2 czasowniki 6.3 przymiotniki 7 Język łaciński 7.1 rzeczowniki 7.2 przymiotniki 7.3 czasowniki 8 Język niemiecki 8.1 rzeczowniki 8.2 czasowniki 8.3 zaimki 8.4 przymiotniki 9 Język rosyjski 9.1 czasowniki 9.2 rzeczowniki 9.3 przymiotniki 10 Język słowacki 10.1 czasowniki 10.2 przymiotniki 10.3 rzeczowniki 10.4 zaimki

Krótko

lpliczba pojedyncza odmian|a, ~y, ~ie, ~ę, ~ą, ~ie, ~o; lmliczba mnoga ~y, ~, ~om, ~y, ~ami, ~ach, ~y

przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga mianownik odmiana odmiany dopełniacz odmiany odmian celownik odmianie odmianom biernik odmianę odmiany narzędnik odmianą odmianami miejscownik odmianie odmianach wołacz odmiano odmiany

Ta strona jest rozwinięciem strony Zasady tworzenia haseł i zawiera informacje, jak powinien wyglądać opis odmiany hasła.

[edytuj] Zasady ogólne

Staramy się nie wypisywać każdego wyrazu odmiany, a jedynie jego część nieodmienną. Część wyrazu, która się nie odmienia, od części odmiennej odzielamy znakiem |. Później część tę zastępujemy tyldą ~.

Sposób zapisu odmiany zależy zarówno od języka, jak i od części mowy.

[edytuj] rzeczowniki

Przy rzeczownikach wypisujemy najpierw formy liczby pojedynczej, a następnie mnogiej. W ramach liczby pojedynczej wypisujemy po kolei formy wszystkich przypadków (nazw przypadków nie zapisujemy), oddzielając je przecinkami. Następnie, po średniku wypisujemy po kolei formy liczby mnogiej. Nie wypisujemy rodzajników (wyjątek: rzeczowniki niemieckie), przedimków itp. Jeżeli odmiana jest w miarę regularna, wypisujemy tylko pełną formę mianownika liczby pojedynczej.

[edytuj] przymiotniki

Odmianę przymiotników zapisujemy przez podanie po kolei form wszystkich istniejących w danym języku rodzajów (o ile odmiana przymiotnika przez rodzaje wymaga zmiany jego formy) oraz - po średniku - formę stopnia wyższego rodzaju męskiego. Jeżeli przymiotnik odmienia się nieregularnie, podajemy również formy innych rodzajów. Jeżeli tworzenie stopnia najwyższego również jest nieregularne, dopisujemy i ten stopień. W razie potrzeby nie boimy się stosować słówek "bardziej", "najbardziej" i ich obcojęzycznych odpowiedników.

Przykłady:

(j. polski) prawdziw|y, ~a, ~e, ~i, ~e; stopień wyższy: ~szy

(j. polski) czerwon|y, ~a, ~e, ~i, ~e; stopień wyższy: czerwieńszy

(j. polski) kwadratow|y, ~a, ~e, ~i, ~e; stopień wyższy: nie tworzy

(j. polski) ubo|gi, ~ga, ~gie, ~dzy, ~gie; stopień wyższy: ~ższy, ~ższa, ~ższe, ~żsi, ~ższe

(j. angielski) good; stopień wyższy: better; stopień najwyższy: best

(j. angielski) cautious; stopień wyższy: more ~

Zobacz: prawdziwy, czerwony, kwadratowy, ubogi, ang: good, cautious

Zobacz też: informacje na temat przymiotników w języku polskim

[edytuj] Język polski

[edytuj] czasowniki

Przy czasownikach polskich podajemy formę bezokolicznika, w którym temat oddzielamy znakiem | od końcówki. Odmiany nie wypisujemy, ale tworzymy odnośnik do odpowiedniej koniugacji języka polskiego, według której dany czasownik się odmienia. Listę wszystkich koniugacji (z przykładami) można znaleźć w Aneksie. Link do koniugacji wygląda w następujący sposób:

{{KoniugacjaPL|IV}}

Co tworzy odnośnik:

koniugacja IV

Zmianie ulegają tylko rzymskie numery koniugacji (I, II, III, ..., XI); w niektórych przypadkach koniugacje mają swoje warianty (a, b, c, np.: {{KoniugacjaPL|VIa}}).

Po podaniu odmiany, należy wypisać ewentualne wyjątki od odmiany, a następnie – po średniku – formę bezokolicznika aspektu dokonanego lub niedokonanego czasownika. Przykłady:

czyt|ać, koniugacja I; aspekt dokonany: przeczytać

kus|ić, koniugacja VIa, wyjątki: tryb rozkazujący s→ś, czas teraźniejszy I os. lp., forma bezos. czasu przeszłego, imiesłowy, forma rzeczownika s→sz, aspekt dokonany: podkusić

[edytuj] rzeczowniki

Kolejność podawania przypadków: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik, wołacz.

[edytuj] zaimki

Polskich zaimków nie odmieniamy, a umieszczamy odnośnik do strony Aneks:Język polski - zaimki, gdzie są tabele odmian wszystkich zaimków.

[edytuj] Język angielski

Odmianę zapisujemy używając odnośników do znaczen (1.1), (1.2) itd.

Jeżeli taka sama odmiana odnosi się (1.1) i (1.2), wtedy piszemy (1.1-2).
Jeżeli taka sama odmiana odnosi się do (1.1) i (2.1), wtedy piszemy (1-2.1).
Jeśli ta sama odmiana odnosi się do (1.1) i (1.3), ale nie do (1.2), wtedy piszemy (1.1,3) i osobno (1.2)

[edytuj] rzeczowniki

W języku angielskim rzeczowniki nie mają rodzajów, więc w polu "znaczenia" wpisujemy tylko słowo "rzeczownik".

W polu "odmiana" podajemy tylko liczbę pojedynczą i mnogą rzeczownika:

odmiana: (1.1) lpliczba pojedyncza table; lmliczba mnoga tables (zapis w kodzie: {{lp}} table; {{lm}} tables)

Jeżeli rzeczownik nie posiada liczby mnogiej (np.patience), lub nie posiada liczby pojedynczej (np.pants), wtedy piszemy, że jest on nieodmienny:

odmiana: (1.1) nieodm.nieodmienny (zapis w kodzie: {{nieodm}})

[edytuj] czasowniki

Odmiana czasowników angielskich powinna zawierać kolejno: formę bezokolicznika, formę past, formę present; formę 3 osoby lp.; formę continuous, np.:

odmiana: (1.1) open, opened, opened, opens, opening

odmiana: (1.1) make, made, made, makes, making

odmiana: (1.1) go, went, gone, goes, going

[edytuj] przymiotniki

Odmianę przymiotników zapisujemy za pomocą szablonu {{stopn}} np.

odmiana: (1.1) st. wyższystopień wyższy older; st. najwyższystopień najwyższy oldest; (zapis w kodzie: {{stopn|older|oldest}})

Jeśli przymiotnik jest nieodmienny, piszemy:

odmiana: (1.1) nieodm.nieodmienny

[edytuj] zaimki

Zaimki osobowe mają odmianę: mianownik, celownik (objective case), zaimek zwrotny, np.:

he, him, himself; you, you, youself; she, her, herself

[edytuj] różnice pomiędzy dialektami

Niektóre słowa są specyficzne tylko dla Stanów Zjednoczonych lub tylko dla Wielkiej Brytanii. W takim wypadku używamy szablonów {{US}} i {{UK}}, np.:

znaczenie

rzeczownik

(1.1) USamerykański angielski color

lub

znaczenie

rzeczownik

(1.1) UKbrytyjski angielski colour

Ponieważ dialekty nowozelandzki, australijski, kanadyjski, irlandzki itd. są zazwyczaj identyczne do brytyjskiego, w przypadku słowa w jednych z tych dialektów piszemy tylko UKbrytyjski angielski. Nie piszemy ZN, IR, CA, Australia itd. Jeśli słowo jest tylko specyficzne dla np. Nowej Zelandii, (ale nie dla Wielkiej Brytanii), wtedy zapisujemy NZ.

[edytuj] Języki duński, norweski, szwedzki

W odróżnieniu od jęz. polskiego, języki nordyckie mają mniej form odmiany, w zw. z czym odmienione słowa można podawać w całości (tj. "hunden", a nie "~en"), co ułatwi użytkownikowi wyszukiwanie.

[edytuj] rzeczowniki

Podajemy cztery formy, pełne: formę z rodzajnikiem nieokreślonym i formę określoną, lm formy nieokreśloną i określoną, np:

odmiana: (1.1) en hund, hunden, hunde, hundene

odmiana: (1.1) en ordbok, ordboken, ordböcker, ordböckerna

[edytuj] czasowniki

Podajemy cztery formy, pełne: bezokolicznik, formy osobowe czasu teraźniejszego, przeszłego, imiesłów, np:

odmiana: (1.1) at spise, spiser, spiste, (have) spist

[edytuj] przymiotniki

Podajemy pełne formy dla wszystkich rodzajów i liczby mnogiej oraz stopnie wyższy i najwyższy, np:

odmiana: (1.1) fattig, fattigt, fattige; st. wyższy fattigere, st. najwyższy fattigst

[edytuj] zaimki osobowe

Podajemy formę podmiotu i dopełnienia, a w uwagach dajemy linka do omówienia zaimków w Aneksie, np:

uwagi: (1.1) zob. też: jag ~ han ~ hon ~ den ~ det ~ vi ~ ni ~ de → zaimki w języku szwedzkim
uwagi: (1.1) zob. też: du ~ han ~ hun ~ det ~ den ~ vi ~ I/De ~ de → zaimki w języku duńskim

[edytuj] Język holenderski

[edytuj] rzeczownik

Podajemy formę liczby mnogiej.

(1.1) lmliczba mnoga bonen

[edytuj] przymiotnik

Podajemy formy wyższą i najwyższą.

(1.1) st. wyższystopień wyższy beter; st. najwyższystopień najwyższy best

[edytuj] czasownik

Podajemy formę czasu przeszłego i imiesłów czasu przeszłego.

(1.1) eten, at, gegeten

[edytuj] Język islandzki

[edytuj] rzeczowniki

Podajemy wszystkie formy rzeczownika, także te określone. Posługujemy się islandzką kolejnością przypadków (mianownik, biernik, celownik, dopełniacz). Jeśli to tylko możliwe, temat zastępujemy tyldą:

(1.1) lpliczba pojedyncza rafmagnsverkfræðing|ur, ~, ~i, ~s (~urinn, ~inn, ~num, ~sins); lmliczba mnoga ~ar, ~a, ~um, ~a (~arnir, ~ana, ~unum, ~anna)

Jeżeli podczas odmiany temat rzeczownika ulega zmianie, zapisujemy całe słowo:

(1.1) þröst|ur, ~, þresti, þrastar (~urinn, ~inn, þrestinum, þrastarins); þrestir, þresti, ~um, þrasta (þrestirnir, þrestina, ~unum, þrastanna)

Jeżeli któraś z form rzeczownika posiada więcej warianty tej samej formy, podajemy je jeden po drugim, łącząc spójnikiem lub. Najpierw podajemy bardziej rozpowszechnione formy.

(1.1) sið|ur, ~, ~, ~ar lub ~s (~inn, ~inn, ~num lub ~inum, ~arins lub ~sins); ~ir, ~i, ~um, ~a (~irnir, ~ina, ~unum, ~anna)

[edytuj] czasowniki

W tym przypadku podajemy formy rozpoznawcze (kennimyndir) czasownika. W przypadku czasownika słabego będą to więc bezokolicznik, 1.os.lp czasu przeszłego oraz imiesłów czasu przeszłego, natomiast w przypadku czasownika mocnego - bezokolicznik, 1.os.lp czas przeszłego, 1.os.lm czasu przeszłego oraz imiesłów czasu przeszłego. W przypadku czasowników słabych dodatkowo wstawiamy szablon z linkiem do odpowiedniego wzoru odmiany w aneksie (szablony: {{is grupa I}}, {{is grupa II}}, {{is grupa III}}).

• czasownik mocny: að gefa, gaf, gáfum, gefið
• czasownik słaby: að heita, heitti, heitt (→ wzór odmiany)

[edytuj] przymiotniki

Podajemy kolejno formy: mianownika liczby pojedynczej rodzaju męskiego, żeńskiego i nijakiego oraz mianownika liczby mnogiej rodzajów w tej samej kolejności. Ponadto stopniowanie dla mianownika rodzaju męskiego liczby pojedynczej i mnogiej. Obie formy stopniowane wstawiamy w szablon {{stopn}}.
Tam, gdzie to możliwe, zastępujemy temat tyldą.

(1.1) lpliczba pojedyncza rauð|ur, ~, rautt; lmliczba mnoga ~ir, ~ar, ~; st. wyższystopień wyższy rauðari; st. najwyższystopień najwyższy rauðastur

kod:

{{lp}} rauð|ur, ~, rautt; {{lm}} ~ir, ~ar, ~; {{stopn|rauðari|rauðastur}}

[edytuj] Język łaciński

[edytuj] rzeczowniki

Tradycyjnie, rzeczowniki podajemy przez podanie jego mianownika i dopełniacza liczby pojedynczej. Temat rzeczownika można oddzielić za pomocą znaku |. Nie wypisujemy całej deklinacji, umieszczamy jedynie szablon do odpowiedniej strony w Aneksie ({{DeklinacjaLA|X}}, przy czym X=I, II, III, IV lub V). Przykład:

quadr|um, ~i (deklinacja II)

(kod: quadr|um, ~i {{DeklinacjaLA|II}}

[edytuj] przymiotniki

W przymiotnikach wydzielamy temat w rodzaju męskim i wypisujemy końcówki rodzaju żeńskiego i nijakiego, w mianowniku. Przykład:

clar|us, ~a, ~um

[edytuj] czasowniki

Przy czasownikach podajemy cztery formy, po kolei: pierwsza osoba liczby pojedynczej ("ja"), bezokolicznik, pierwsza osoba czasu przeszłego dokonanego, supinum, czyli formę wyrażającą cel. Numer koniugacji podajemy analogicznie do j. polskiego. Przykład (vincere):

vinco, vincere, vici, victum (koniugacja III)

Kod: vinco, vincere, vici, victum {{KoniugacjaLA|III}}

[edytuj] Język niemiecki

[edytuj] rzeczowniki

W języku niemieckim koniecznie trzeba podać rodzaj rzeczownika oraz upewnić się, że w nagłówku rzeczownik jest wpisany z wielkiej litery.

W polu "odmiana" podajemy odmianę jak dla języka polskiego z tym, że zamiast siedmiu przypadków wypisujemy cztery (tj. Nominativ, Genitiv, Dativ, Akkusativ). Dla łatwości zapamiętania, przy mianowniku liczby pojedynczej zapisujemy również odpowiedni rodzajnik.

Gdy forma w danym przypadku jest taka sama jak podstawowa, piszemy tyldę. Gdy różni się, wpisujemy ją pełną, aby można było ją znaleźć w wyszukiwarce. Można też użyć tyldy, gdy forma powtarza się:

lpliczba pojedyncza der Deckel, Deckels, ~, ~; lmliczba mnoga ~, ~, Deckeln, ~

lpliczba pojedyncza das Feld, Felds (Feldes), Feld (Felde), ~; lmliczba mnoga die Felder, ~er, Feldern, ~er

[edytuj] czasowniki

Odmiana czasowników niemieckich powinna zawierać kolejno: formę bezokolicznika, formę Imperfekt (inaczej Präteritum), formę Partizip Perfekt (inaczej Partizip II), z zaznaczeniem słówka pomocniczego (haben/sein). Dla wszystkich czasowników oznaczamy temat pionową kreseczką |, aby pokazać miejsce dodawania końcówek podczas odmiany przez osoby.

W przypadku niektórych czasowników może zajść potrzeba podania formy drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej, czynimy to w nawiasie po formie czasu teraźniejszego, podając tylko trzecią osobę np.:

geh|en, ging, (sein) gegangen

mach|en, machte, (haben) gemacht

schlaf|en (schläft), schlief, (haben) geschlafen

[edytuj] zaimki

Dla zaimków osobowych niemieckich wypisujemy tylko odmianę przez przypadki, np.:

du, deiner, dir, dich

W polu "odmiana" zaimków dzierżawczych nie wpisujemy nic (odmieniają się jak przymiotniki).

[edytuj] przymiotniki

Dla przymiotników podajemy po prostu trzy stopnie:

schnell; stopień wyższy: ~er; stopień najwyższy: am ~sten

teuer; stopień wyższy: teurer; stopień najwyższy: am ~sten

gut; stopień wyższy: besser; stopień najwyższy: am besten

[edytuj] Język rosyjski

[edytuj] czasowniki

W odmianie rosyjskich czasowników podajemy pełne formy w następującej kolejności: bezokolicznik, czas teraźniejszy lub przyszły (zależnie od aspektu), czas przeszły, tryb rozkazujący (tylko liczba pojedyncza), imiesłowy. W każdej formie należy postawić akcent. Brak danej formy sygnalizujemy długą kreską —. Rzadko spotykane formy bierzemy w nawias.

(1.1) чита́ть ter.czas teraźniejszy lpliczba pojedyncza чита́ю, чита́ешь, чита́ет; lmliczba mnoga чита́ем, чита́ете, чита́ют; przesz.czas przeszły lpliczba pojedyncza чита́л / чита́ла / чита́ло; lmliczba mnoga чита́ли; rozk.tryb rozkazujący lpliczba pojedyncza чита́й; ims.imiesłów чита́ющий; чита́емый; чита́я

(1.1) угоре́ть przysz.czas przyszły lpliczba pojedyncza угорю́, угори́шь, угори́т; lmliczba mnoga угори́м, угори́те, угоря́т; przesz.czas przeszły lpliczba pojedyncza угоре́л / угоре́ла / угоре́ло; lmliczba mnoga угоре́ли; rozk.tryb rozkazujący lpliczba pojedyncza —; ims.imiesłów угоре́вший; —; —; угоре́в

(1.1) висе́ть ter.czas teraźniejszy lpliczba pojedyncza вишу́, виси́шь, виси́т; lmliczba mnoga виси́м, виси́те, вися́т; przesz.czas przeszły lpliczba pojedyncza висе́л / висе́ла / висе́ло; lmliczba mnoga висе́ли; rozk.tryb rozkazujący lpliczba pojedyncza (виси́); ims.imiesłów

[edytuj] rzeczowniki

Podajemy pełną odmianę w skróconej wersji: w mianowniku liczby pojedynczej zaznaczamy granicę między tematem a końcówką pionową kreską |, a następnie dla pozostałych przypadków wypisujemy po tyldzie same końcówki. W mianowniku zaznaczamy akcent.

(1.1) lpliczba pojedyncza я́блок|о, ~а, ~у, ~о, ~ом, о ~е; lmliczba mnoga ~и, ~, ~ам, ~и, ~ами, о ~ах

Jeżeli forma mianownika ma zerową końcówkę nie stawiamy pionowej kreski:

(1.1) lpliczba pojedyncza сапо́г, ~а́, ~у́, ~, ~о́м, о ~е́; lmliczba mnoga ~и́, ~о́в, ~а́м, ~и́, ~а́ми, о ~а́х

Przy wystąpieniu ruchomej samogłoski w odmianie piszemy pełną formę wyrazu z zaznaczonym akcentem:

(1.1) lpliczba pojedyncza ло́жк|а, ~и, ~е, ~у, ~ой, о ~е; lmliczba mnoga ~и, ло́жек, ~ам, ~и, ~ами, о ~ах

Wszelkie zmiany akcentu sygnalizujemy podając pełną formę wyrazu:

(1.1) lpliczba pojedyncza слез|а́, ~ы́, ~е́, ~у́, ~о́й, о ~е́; lmliczba mnoga слёз|ы, ~, ~ам, ~ы, ~ами, о ~ах

W wyrazie nieodmiennym zaznaczamy akcent i wstawiamy po nim szablon {{nieodm}}:

(1.1) ма́нго nieodm.nieodmienny

[edytuj] przymiotniki

Pełną formę podajemy dla rodzaju męskiego liczby pojedynczej. Końcówkę od tematu oddzielamy pionową kreską |. Przymiotniki w formie krótkiej wszystkie podajemy pełne. Następnie syntetyczny (!) stopień wyższy i najwyższy. Brak którejś fromy sygnalizujemy długą kreską —.

(1.1) lpliczba pojedyncza гру́б|ый, ~ая, ~ое; lmliczba mnoga ~ые; krótka forma lpliczba pojedyncza груб, груба́, гру́бо; lmliczba mnoga гру́бы; st. wyższystopień wyższy грубе́е; st. najwyższystopień najwyższy грубе́йший

(1.1) lpliczba pojedyncza пря́н|ый, ~ая, ~ое; lmliczba mnoga ~ые; krótka forma lpliczba pojedyncza пря́н, пря́на, пря́но; lmliczba mnoga пря́ны; st. wyższystopień wyższy пря́нее; st. najwyższystopień najwyższy —

[edytuj] Język słowacki

Wszystkie typy koniugacyjne, deklinacyjne itd. na podst. "Krótkiej gramatyki języka słowackiego", Maryla Papierz, Warszawa 1994, WSiP, cena: ok. 5 zł.

[edytuj] czasowniki

Podajemy klasę i nr wzoru odmiany przyrostka tematycznego, końcówkę w 3 os. lm., pełną formę rozkaźnika. W przypadku czasowników nieregularnych odsyłamy do odpowiedniej tabeli umieszczonej tutaj ([[Aneks:Język słowacki - czasowniki nieregularne]]) Przykład:

robiť kl. VIII, wz. 12, 3 os. lm. -ia Rozk. rob

Czasowniki zwrotne podawane są w obrębie tego samego hasła jako osobne sekcje znaczeniowe, np. mať:

czasownik niedok.

...

~ sa czasownik niedok.

...

[edytuj] przymiotniki

Przymiotniki w słowniku dostępne są pod postaciami męskimi. W odmianie podajemy numer typu odmiany, przym. z zaznaczoną końcówką, a później końcówki dla form mianownika w rodzajach: żeńskim, nijakim, męskoosobowym, niemęskoosobowym. Na końcu podajemy stopień wyższy, o ile istnieje. Przykład:

pekný wg typu I (twardotematowy) pekn|ý ~á ~é ~í ~é Stopień wyższy: peknejší, krajší

[edytuj] rzeczowniki

Zobacz Aneks:Język słowacki - deklinacja

Podajemy numer typu deklinacyjnego, jego nazwę oraz ewentualne uzupełnienia. Następnie określamy formę liczby mnogiej w mianowniku, w przypadku rzeczowników żeńskich także formę dopełniacza liczby mnogiej. Jeżeli rzecz. posiada formę wołacza, zaznaczamy ją na końcu. Przykład:

Boh wg typu I (męskoosobowy) wzór 1; Lm: bohovia W: Bože

žena wg typu IV (żeński twardotematowy) wzór 1; Lm: ženy Dop. lm.: žien

[edytuj] zaimki

Odmiana zaimków w języku słowackim jest skomplikowana i w celu utrzymania czytelności została zebrana w osobnym dokumencie w formie tabelki. Do niej też odwołują się hasła zaimków w tym słowniku.