Wikisłownik:Zasady tworzenia haseł
Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
|
Wszystkie słowa w Wikisłowniku omówione są według tego samego wzoru. Zapewnia to nie tylko spójność graficzną w ramach projektu, ale również ułatwia użytkownikowi zapoznawanie się z zasobami słownika, tworzących nowe wpisy prowadzi po kolejnych wymagających omówienia aspektach słów, a uzupełniającym istniejące już wpisy wskazuje braki haseł i miejsca ich uzupełnienia.
Poniżej znajdziesz szczegółowe omówienie kolejnych punktów obowiązującego szablonu hasła. Jeśli tworząc hasło jesteś w stanie wypełnić tylko część punktów w danym haśle – zrób to! Ktoś dopisze resztę – tak działa wiki.
[edytuj] Jak dodać hasło?
Poniżej znajdują się szczegółowe instrukcje i zasady. Zacząć można od "lżejszego" obrazkowego kursu dodawania haseł.
[edytuj] Wybierz nazwę strony
Nazywając hasło użyj formy podstawowej omawianego słowa. Dla czasowników użyj bezokolicznika, dla rzeczowników użyj mianownika liczby pojedynczej, dla przymiotnika użyj mianownika liczby pojedynczej rodzaju męskiego, itd.
W nazwie strony nie używaj znaków specjalnych takich, jak np. akcent wyrazowy.
-
Szczegółowe wskazówki znajdziesz na stronie: reguły nazewnictwa
[edytuj] Sprawdź, czy hasło istnieje
Aby dodać nowe słowo do Wikisłownika zacznij od wpisania jego formy podstawowej do wyszukiwarki z boku ekranu i naciśnij OK. Są trzy możliwości:
- Szukane hasło istnieje. Możesz je uzupełnić według podanych niżej wskazówek.
- Strona nie istnieje – widzisz czerwony link – zaproszenie do "stworzenia tego hasła" → #Stwórz nową stronę
- Istnieje strona z omówieniem hasła, ale w innym języku, niż szukany. → #Dodaj nowy język do istniejącej strony
[edytuj] Stwórz nową stronę
Stworzenie nowej strony polega na skopiowaniu do okna edycji pustego szablonu hasła i wypełnieniu go zgodnie z podanymi na niniejszej stronie wskazówkami.
Nad polem edycji nowego hasła znajdziesz przycisk 
. Kliknij go, a szablon hasła zostanie wstawiony do pola edycji.
[edytuj] Dodaj nowy język do istniejącej strony
Nazwa strony zawsze jest identyczna z pisownią słowa. Nie rozbijamy na osobne strony słów, które pisze się tak samo - niezależnie od tego, że niektóre z nich różnią się znaczeniami, gramatyką, wymową, czy językiem.
Aby dodać do strony omówienie słowa w kolejnym języku kliknij na zakładkę [edytuj], ustaw kursor w miejscu, gdzie ma powstać nowy język i kliknij przycisk .
Jeśli na danej stronie opisane są słowa w więcej, niż jednym języku, to słowo w języku polskim omawiamy jako pierwsze, a następne języki dodajemy w kolejności alfabetycznej, na przykład:
- język polski
- język angielski
- esperanto
- język francuski
- interlingua
Jeśli na stronie opisane są słowa w kilku językach, nadal można stosować linki wewnętrzne pomiędzy językami i linki bezpośrednio do słowa w danym języku - więcej na ten temat w pomocy Tworzenie linków: Jak utworzyć link do hasła w konkretnym języku.
[edytuj] Hasła o podobnych nazwach
Jeśli istnieją wyrazy pisane tak samo, lecz raz małą a raz wielką literą (lew - Lew), lub używające innych akcentów przy literach (björn - bjørn), tworzymy między nimi linki. Linki takie są konieczne, by w Wikisłowniku mogły się odnaleźć osoby, które nie wiedzą, że rozróżniane są w nim wielkie i małe litery, oraz aby można było znaleźć hasła używające znaków, których nie ma na polskiej klawiaturze.
W tym celu w pierwszej linijce nad pierwszym nagłówkiem (poniżej linków interwiki) wstawiamy szablon {{zobteż}}:
[[de:björn]] [[el:björn]]
{{zobteż|bjørn|Björn}}
== björn ({{język islandzki}}) ==
Przed i pod szablonem nie powinno być żadnych pustych linii, bo w haśle zostaje wtedy zbyt duża biała przestrzeń.
[edytuj] Omówienie szablonu hasła
[edytuj] Sekcja 'transliteracja'
Transliteracja to zapis za pomocą alfabetu łacińskiego (tego, który właśnie czytasz) słów normalnie zapisywanych innymi alfabetami. Np. transliteracją rosyjskiego słowa сынок jest "synok", a िबल्ली hindi w transliteracji to "billī".
Sekcja 'transliteracja' nie jest potrzebna przy słowach angielskich, niemieckich, i innych zapisywanych alfabetem łacińskim. Nie umieszczaj jej w takich hasłach!
[edytuj] Sekcja 'wymowa'
Wymowę słów obcojęzycznych podajemy za pomocą znaków międzynarodowego alfabetu fonetycznego (zob. też Międzynarodowy alfabet fonetyczny w Wikipedii). Klucz do IPA znajdzie się na stronie Aneks:IPA, chwilowo prosimy korzystać z omówienia IPA na angielskiej Wikipedii.
Wymowę fonemiczną dodaje się do haseł za pomocą szablonów: {{IPA}} i {{IPA2}}, a fonetyczną za pomocą szablonów {{IPA3}} i {{IPA4}}. Więcej na stronie Wikisłownik:Szablony.
Po zapisie wymowy można dodać link do nagrania z wymową używając szablonu {{audio}}. Więcej na stronie Pomoc:Dźwięk w Wikisłowniku.
Jeśli wymowa ma kilka wariantów w zależności od kraju/regionu, piszemy: {{audio|plik.ogg|wymowa amerykańska}} (angielska/szwajcarska/krakowska itp.).
Wymowa w jednym haśle może dotyczyć nie tylko formy podstawowej, ale też form odmienionych. Zobacz wzór w eat.
[edytuj] Sekcja 'znaczenia'
Zdecydowana większość słów ma więcej niż jedno znaczenie. Przy wypisywaniu ich dokonujemy najpierw podziału na części mowy (rzeczownik, czasownik), a później na poszczególne znaczenia w ramach tych punktów.
Znaczenia należy opisywać definicjami, które można wstawić zamiast danego wyrazu, tak że zdanie nie traci znaczenia. Używamy równoważników zdań i ewentualnie zdań podrzędnych. Przykładowo, dla słowa "elektryk" poprawnymi definicjami mogą być "osoba, która zajmuje się urządzeniami elektrycznymi" lub "osoba zajmująca się urządzeniami elektrycznymi", zaś niepoprawną np. "Elektryk pracuje przy urządzeniach elektrycznych". Takie zdanie jest jednak dobre do umieszczenia w sekcji "Przykłady" (zob. niżej). W definicji każde z użytych słów powinno mieć odnośnik (być podlinkowane do swojej formy podstawowej).
Jeżeli zajdzie potrzeba wyjaśnienia czegoś, np. kontekstu, objaśnienie opisujemy kursywą i nie tworzymy odnośników do poszczególnych słów objaśnienia.
Znaczenia oznaczamy indeksem (x.y). X oznacza kolejny użyty numer części mowy, zaś y - kolejne znaczenie. Jest to przydatne w dalszych częściach, przy odwoływaniu się do tego znaczenia słowa. Przy podawaniu hasła można dodać link do jego omówienia w Wikipedii - ale tylko wtedy, gdy dane hasło rzeczywiście jest tam omówione.
Kolejne części mowy staramy się opisywać jak najdokładniej. Piszemy rzeczownik, rodzaj męski, a nie rzeczownik, chyba że dany wyraz nie ma rodzaju. Staramy się rozróżniać czasowniki przechodnie, nieprzechodnie, modalne i zwrotne - jeżeli słowo pełni funkcję kilku czasowników, to każdy powinien mieć osobne znaczenie.
Możliwe kategorie podziału znaczeń to: rzeczownik (jeśli rzeczownik ma kilka rodzajów, to podział na: nazwę własną, męski, żeński, nijaki, męskoosobowy, niemęskoosobowy), czasownik przechodni, czasownik nieprzechodni, zaimek, przymiotnik, przysłówek, spójnik, partykuła, wykrzyknik, morfem, skrót, akronim, związek wyrazów w funkcji rzeczownika, itd.
Skomplikowane? W praktyce nie tak bardzo. Jako przykład obejrzyj hasło bar.
[edytuj] Sekcja 'odmiana'
Odmianę podajemy ciągiem, nie tworzymy tabelek, podpunktów, itd. Szczegółowe wskazówki na temat zawartości i formatu tej sekcji (generalne oraz dla poszczególnych języków) znajdziesz na stronie Wikisłownik:Zasady tworzenia haseł - odmiana.
[edytuj] Sekcja 'przykłady'
Umieszczamy tylko proste przykłady, nieodwołujące się do znaczeń metaforycznych, tak by były zrozumiałe dla uczących się języka (np. dla obcokrajowców uczących się języka polskiego). Nie umieszczamy zatem w tej sekcji wyrażeń idiomatycznych, przysłów, itp. Używamy prostego języka, bez zdań podwójnie złożonych, skomplikowanego szyku zdania itp. Być może przykłady będzie czytał cudzoziemiec, który jeszcze niezbyt dobrze zna nasz język - nie obniżajmy więc czytelności Wikisłownika.
Przykład powinien być w miarę możliwości tak skonstruowany, aby wynikało z niego nie tylko znaczenie, ale i użycie słowa, np nie spóźniłem się a spóźniłem się na egzamin (widać tu od razu używany przyimek, przypadek i kontekst).
Można jako przykładów używać cytatów (np. zdania z prasy, literatury, forum internetowego, Wikinews albo Wikipedii) - jest to nawet zalecane, bo demonstruje prawdziwe użycie słowa w żywym języku. W przypadku zapożyczenia cytatu należy podać jego źródło (krótko w nawiasie po przykładzie).
Format przykładu w haśle obcojęzycznym to:
- (numer) Podlinkowane zdanie w jęz. obcym kursywą. → Tłumaczenie na polski.
Format przykładu w haśle polskim to:
- (numer) Podlinkowane zdanie w jęz. polskim kursywą.
W przykładzie pogrubiamy omawiane w danym haśle słowo oraz jego tłumaczenie.
Numery przy przykładach nie są zwiększane z każdym zdaniem przykładowym, ale odpowiadają znaczeniom. Może być więc kilka przykładów z tym samym numerem (dla tego samego znaczenia).
| znaczenia: rzeczownik, rodzaj męski
odmiana: |
|
| źle | dobrze |
|---|---|
Każdy przykład to osobna logiczna całość. Nie umieszczamy kilku niezwiązanych ze sobą zdań pod jednym numerem.
| źle | dobrze |
|---|---|
[edytuj] Sekcja 'składnia'
Podajemy, z jakim przyimkiem/przypadkiem łączy się dane słowo. Konstrukcje zapisujemy powtarzając dla jasności cały wyraz oraz dodając "+" wraz ze skrótem przypadka. Dobrze jest tak skonstruować przykłady, aby wystąpiła większość form. Przykład: jechać na/w +Ms, jechać do/od/z +D, czytać + B, wierzyć + C lub w + B.
[edytuj] Sekcje 'synonimy' i 'antonimy'
Synonimy są to wyrazy bliskoznaczne, np. synonimem słowa zimny jest słowo chłodny. Wypisujemy je oddzielając je przecinkami i starając się najbliższe znaczeniowo wyrazy dawać na początku listy. W tym miejscu podajemy też regionalizmy i slangowe wyrażenia o tym samym znaczeniu.
Antonimy są to wyrazy o znaczeniu przeciwnym do opisywanego; np. antonimem słowa ciepły jest słowo zimny. Postępujemy jak przy synonimach, ale najbardziej przeciwne wyrazy wypisujemy na początku.
Pamiętaj, że wszystkie synonimy w mniejszym lub większym stopniu różnią się odcieniem znaczeniowym. Jeśli różnią się za bardzo - nie wpisuj ich.
Pamiętaj o oznaczaniu cyframi, do którego znaczenia odnoszą się podawane synonimy i antonimy.
[edytuj] Sekcje 'kolokacje' i 'związki frazeologiczne'
| kolokacje | związki frazeologiczne |
|---|---|
| często używane zestawienia słów; znaczenie całości wynika ze znaczeń poszczególnych słów | słowa powiązane na stałe; znaczenie całości nie wynika ze znaczeń wchodzących w jego skład słów |
| przykłady | |
| obrać jabłko | jabłko Adama |
| Hundeschule | Hundeleben |
Kolokacje podajemy po to, żeby Anglik uczący się polskiego wiedział, że tęsknotę się odczuwa, a nie ma, a Polak uczący się angielskiego, że case można argue ~, back up ~, complete ~, expound ~.
Przykłady kolokacji:
Przykład: strona ze słownika kolokacji (do obejrzenia, nie do kopiowania!)
Uwaga na częsty błąd:
Słowa złożone (zrosty), występujące głównie w językach obcych, nie są słowami pokrewnymi w stosunku do swoich elementów. Np. wyraz "Hundeschule" nie jest słowem pokrewnym ani wyrazu "Hund" ani "Schule". Nie należy się sugerować tym, że słowa te pisze się razem - ich miejsce jest albo w "kolokacjach" albo w "związkach frazeologicznych".
[edytuj] Sekcja 'słowa pokrewne'
Słowa pokrewne, tworzące "rodzinę wyrazów", to słowa mające ten sam rdzeń. Wszystkie one pochodzą od siebie bezpośrednio (jak np. kotek od kot) bądź pośrednio (jak np. słownikowy i słowo, bo bezpośrednio słownikowy pochodzi od słownik).
Nie należy mylić wyrazów pokrewnych z synonimami. "Kartofel" i "ziemniak" nie są wyrazami pokrewnymi!
Najbliższy "stopień pokrewieństwa" dajemy na początek listy. Dla każdego wyrazu lub grupy wyrazów oznaczamy jego część mowy.
Przykłady:
Aby nie powtarzać tych samych list w kilku hasłach, można w wyrazach pochodnych skierować użytkownika do listy słów pokrewnych w haśle podstawowym. Przykład: w sekcji 'słowa pokrewne' hasła kotek wpisujemy "zob. → kot".
W tej sekcji nie podajemy numerów znaczeń.
Uwaga na częsty błąd:
Słowa złożone (zrosty), występujące głównie w językach obcych, nie są słowami pokrewnymi w stosunku do swoich elementów. Np. wyraz "Hundeschule" nie jest słowem pokrewnym ani wyrazu "Hund" ani "Schule". Nie należy się sugerować tym, że słowa te pisze się razem - ich miejsce jest albo w "kolokacjach" albo w "związkach frazeologicznych".
[edytuj] Sekcja 'etymologia'
Etymologia to pochodzenie wyrazu. Do jej zapisu używamy szablonu {{etym}}. Skróty języków do użycia w tym szablonie znajdziesz tutaj.
Przykładowo, polski wyraz "komputer" pochodzi od angielskiego "computer". W polu "etymologia" słowa "komputer" możemy zapisać np.:
Ponieważ słowo "computer" jest lub będzie w Słowniku (bo utworzyliśmy do niego odnośnik), przy etymologii hasła "komputer" nie trzeba oprócz "ang. computer" nic więcej pisać. Przy haśle "computer" napiszemy za to:
- od compute (poprzez wpisanie: od ''[[compute]]'')
Nie piszemy, że słowo "compute" pochodzi z języka angielskiego, bo słowo "computer" jest również angielskie. Słowo "compute" również nie jest rdzennie angielskie, a zatem w haśle "compute" napiszemy:
Itd.
Hasła niepolskie oznaczamy kursywą, a polskie - ujmujemy w cudzysłowy. W razie potrzeby, można wyjaśnić znaczenie wyrazu źródłowego, np. włoski wyraz banca - "bank" pochodzi z języka niemieckiego: Bank - "ławka". Jednak niemiecki wyraz Bank oznacza również "bank" i to znaczenie pochodzi z języka włoskiego. Warto wyjaśnić te zależności, a więc przy niemieckim haśle "Bank" zapiszemy:
Z kolei przy haśle "banca" napiszmy:
Dzięki temu jasne jest, że słowo trafiło do języka włoskiego, a następnie - w innym znaczeniu - wróciło do niemieckiego.
[edytuj] Sekcja 'uwagi'
Ta sekcja przeznaczona jest między innymi na informacje o poprawności językowej, przykłady najczęstszych błędów, wyjaśnienie typowych wątpliwości, ew. informacje techniczne typu 'kod Unikodu'.
Sekcja te może zawierać również odnośnik zobacz też (np. w haśle styczeń można dać tu linki do pozostałych miesięcy lub do strony Indeksu omawiającej wyrażenia czasowe w danym języku). Nie używamy tu szablonu {{zobteż}}, który ma zupełnie inne zastosowanie!
W tej części szablonu głównego tekstu nie piszemy kursywą (TAK: pisownia „pojedyńczy” jest nieprawidłowa NIE: pisownia „pojedyńczy” jest nieprawidłowa). Inaczej niż w definicjach i przykładach nie linkujemy każdego słowa; piszemy czystym tekstem.
[edytuj] Sekcja 'tłumaczenia'
Tłumaczymy na inne języki tylko z jęz. polskiego jako źródłowego. W przeciwnym przypadku trzeba by te same listy tłumaczeń powielać w nieskończoność. Praktyczny przykład:
- sekcja 'tłumaczenia' będzie
- sekcji tej nie będzie
Języki w sekcji "tłumaczenia" wpisujemy w formie uporządkowanej alfabetycznie listy:
- angielski
- duński
- niemiecki
- itd.
Nie dodajemy słowa "język", "jęz." ani "j." przed nazwą języka ani nie linkujemy nazw języków. Listę tłumaczeń podajemy ciągiem (nie w podpunktach) podając numer znaczenia. Jeśli dane znaczenia mają takie samo tłumaczenie, można je łączyć, np. "* język: (1.1,2) tłumaczenie".
Rodzaj gramatyczny podajemy na liście tłumaczeń za słowem, w postaci m, f, n, w, etc. Nie podajemy rodzajnika.
Przykład:
- dobrze: "niemiecki: (1.1) Hund m"
- źle:
"niemiecki: (1.1) der Hund"
Niektóre wyrazy, zwłaszcza gwarowe, nie mają tłumaczeń na inne języki. Wiele takich wyrazów ma jednak swoje odpowiedniki "polskie", czyli urzędowe. Przykładowo, wyraz "traf" tłumaczy się na inne języki tak samo, jak wyraz "przypadek". Dla takich haseł nie ma sensu powtarzać dwukrotnie tych samych list, dlatego w polu 'tłumaczenia' piszemy tylko {{zobtłum|przypadek}} (efekt: "zobacz listę tłumaczeń w haśle → przypadek"). Gdyby inny język odróżniał - jak j. polski - słowa "traf" i "przypadek", możemy go dopisać.
Przykład hipotetyczny:
tłumaczenia: (1.1) zobacz listę tłumaczeń w haśle → przypadek
- rurytański: (1.1) słowo w języku rurytańskim odpowiadające polskiemu wyrazowi 'traf'
W przypadku czasowników w aspekcie dokonanym również stosujemy podobny szablon {{zobtłum dok}}, ale dodatkowo możemy dodać tłumaczenia dla tych języków, które rozróżniają aspekty dokonany i niedokonany (jak w haśle dać):
tłumaczenia: dla języków nierozróżniających aspektów zobacz listę tłumaczeń w haśle → dawać
[edytuj] Przekierowania
Jedną z zasad jest, że na Wikisłowniku nie tworzymy przekierowań. W zasadzie jedynym zasadnym użyciem jest tworzenie czasowników zwrotnych.
Niedopuszczalna jest sytuacja, kiedy istnieje przekierowanie z błędnego zapisu słowa do prawidłowego zapisu. Dlatego jeśli stworzymy stronę o błędnej nazwie, to przy przenoszeniu jej pod prawidłową nazwę należy w opisie zmian dodać "błędna pisownia", "poprawa błędu ortograficznego" lub podobną wskazówkę. Administratorzy powinni regularnie przeglądać rejestr stron przeniesionych i usuwać wszelkie przekierowania z haseł z błędami.
Jeśli słowo ma (miało) dwa dopuszczalne zapisy, nie jest dobrym rozwiązaniem tworzenie przekierowania z jednego do drugiego – ponieważ czytelnik może nie zauważyć, że otrzymał opis innego słowa, niż te, które wpisał do wyszukiwarki. O wiele lepszym pomysłem jest stworzenie krótkiego hasła odnoszącego do drugiej pisowni, z wyjaśnieniem, jaka jest różnica.
Warto wypracować dla każdego języka spójny wygląd takich krótkich haseł. Przykłady: Fluß, wostaś.
[edytuj] Strzałka
Nie należy na Wikisłowniku nadużywać znaku strzałki. Zasadniczo ma on tylko dwa zastosowania:
- łączenie tekstu z jego tłumaczeniem (np. w przykładach albo w kolokacjach)
- wskazywanie czytelnikowi, że w danym miejscu nie ma żadnych informacji, ale są one umieszczone w innym miejscu
W drugim przypadku chodzi np. o hasła, których zawartość ogranicza się do wskazania nowszej pisowni (Fluß), hasła, które nie zawierają żadnych informacji (jest), hasła, które mają wspólną etymologię (filozoficzny).
Nieprawidłowy użyciem jest np. zobacz też: → Indeks:Portugalski - Kolory – strzałki nie może tu być, ponieważ link ten informuje o czymś dodatkowym, a nie o czymś celowo pominiętym w haśle.
[edytuj] Zobacz też
- nazywanie stron
- Zasady tworzenia haseł - ilustrowanie Wikisłownika
- Skróty używane w Wikisłowniku
- Pomoc
- szablony haseł używane na innych Wikisłownikach: DE ~ EN
