Indeks:Polski - Regionalizmy krakowskie

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika

Gwara krakowska to słownictwo charakterystyczne dla mieszkańców Krakowa i okolic. Wiele z podanych słów i wyrażeń spotyka się na Podhalu oraz na Podkarpaciu.

Indeks:

A B C D E F G H I J K L Ł M N O P R S Ś T U W Z Ż

[edytuj] A

• agar – chuligan
• akuratnie – porządnie np. cos zrobić
• ancel - więzienie
• andrus – łobuziak, psotnik
• andrut – wafel
• auto – samochód

[edytuj] B

• bajok – mitoman, pleciuga
• bandzioch – brzuch
• baniak – głowa
• bańka – bombka (na choinkę)
• borówka – czarna jagoda (owoc borówki czarnej, Vaccinium myrtillus)
• browar – piwo
• brusznica – borówka (czerwona)
• buc – wulgarnie: męski narząd rozrodczy, używane jako pejoratywne określenie kogoś złośliwego, nieprzyjemnego
• blichówka – metalowa packa do nakładania tynku
• (ja) był/(my) byli – używanie czasownika by w formie 3–cioosobowej do pierwszej osoby. Ja byłem/my byliśmy.
• bawarka - herbata z mlekiem

[edytuj] C

• chałat – fartuch
• chodzić do figury – chodzić bez płaszcza
• chmiel – piwo
• cholewa – gumiak
• chrust – faworki
• cumel, cumelek – smoczek
• cwaniaczki – buty od garnituru
• cwibak – keks
• cz – powszechna i konsekwentna wymowa grupy "trz": Pociąg do Czebini odjedzie z peronu czeciego o pietnastej czydzieści czy.
• czajnik – głowa
• chochla – łyżka wazowa

[edytuj] D

• ducka – koszyk; w ducke – dużo
• dupcyć - spółkować, uprawiać seks, także ogólnego zastosowania - "Chyba cię podupcyło"
• druszlak – durszlak, cedzak
• dziopa – dziewczyna
• dżis – jednostka wagowa różnych używek – 1 dżis = 1 gram
• dożarty - niegrzeczny, urwis, kłótliwy, złośliwy

[edytuj] F

• fajka – papieros
• ferszalung – kombinezon, ubranie robocze
• fiakra – dorożka,
• fiakier – dorożkarz,
• flakon – ogólnie o butelce wódki
• flaszka – butelka (częściej niż w innych regionach)
• fliza – kafelek
• fliziarz – glazurnik
• funt – 0,5 kg przy zakupach (zanikające)
• fandzla – paca

[edytuj] G

• grysik – kasza manna
• gajer – garnitur
• garniak - garnitur
• gnojówka – płynna część obornika
• git – jest dobrze, super
• grzbiet – prostak–osiłek

[edytuj] H

• halba - pół litra piwa, także kufel półlitrowy

[edytuj] I

• idźże, weźże (wym. także: idze, wejże) – daj spokój, nie gadaj głupot itp.
• iść na nogach – iść piechotą
• iść z buta – iść piechotą

[edytuj] J

• jadzić się – jątrzyć się (o ranie)
• jarzyć – rozumieć
• jarzyna – włoszczyzna
• jajcyć - żartować

[edytuj] K

• kaflarz – zdun
• kajzerka – rodzaj bułki z charakterystycznym pięcioramiennym naciętym (według podania pieczywo takie miał jadać na śniadanie Cesarz Franciszek Józef I)
• karta (np. tramwajowa) – bilet okresowy
• kiszona kapusta – kwaszona kapusta
• kiszone ogórki – kwaszone ogórki
• klarnet (bosy) – umiarkowanie obraźliwe określenie ogólnego zastosowania
• kremówka – napoleonka
• kutas – pompon
• kibel – klozet
• Kobierzyn – dom wariatów, od nazwy części Krakowa, gdzie znajduje się zakład psychiatryczny
• krowa – 0,75 litra wódki
• kiernoz – obraźliwie o mężczyźnie
• kuzyn – brat cioteczny
• krawatka – krawat
• kiszka – kaszanka
• krachla – butelka z zamknięciem pałąkowym (piwo, oranżada)

[edytuj] Ł

• łazior – włóczęga, menel
• łor – prostak

[edytuj] M

• majzel – przecinak
• małpka - butelka wódki o pojemności 0,1 litra
• maniurka – dziewczyna
• maska – twarz

[edytuj] N

• na – za (dot. ceny, np.: Na ile jest to ciasto?)
• nakastlik – szafka nocna
• -no – końcówka dodawana do czasowników stosowana w podobny sposób do partykuły wzmacniającej "–że", a także w prośbach mniej grzecznościowych (pomiędzy znajomymi), np. skoczno mi po precla.

[edytuj] O

• oglądnąć – obejrzeć
• ostrężnica – jeżyna
• ostrężyna – jeżyna
• otwarli – otworzyli
• obwarzanek – nazwa wyrobu piekarniczego, charakterystycznego dla okręgu krakowskiego, precel

[edytuj] P

• patrzałem itp. – patrzyłem itp.
• piana – piwo
• pole – dwór; wyjdźże na pole, jak jest na polu? [= jaka jest pogoda?] itd.
• pomóż – postać bezokolicznika czas. "pomóc": Chodźże, musimy mu pomóż
• popiołka – popielniczka
• parasolka – parasol
• pęcak – pęczak (kasza)
• pluskiewka – pinezka
• ptyś – ekler
• pularysek – portfel
• puszka – piwo
• pantofel – kapeć
• piszyngier – warstwy andruta (wafla) posmarowane słodką masą np. kakaową
• podomka – damskie długie okrycie do chodzenia po domu

[edytuj] R

• rajtki – rajtuzy, rajstopy
• ramka/raczka – paczka papierosów
• rodzynek – rodzynka
• rampa kolejowa – szlaban kolejowy
• rajbetka – paca do zacierania tynku
• rejbel – psotnik, urwis

[edytuj] S

• se – sobie (stosowane z większą częstotliwością niż w jęz. ogólnopolskim, np. weź se – weź, zjedz se – zjedz, dej se siana – daj spokój, zrezygnuj)
• sietniok – prostak, prymityw (od siec – ścinać zboże sierpem)
• skiepka – popielniczka
• spaźniać się – spóźniać się
• społka – popielniczka
• szabaśnik – piekarnik
• sznurówka – sznurowadło
• sznycel – kotlet mielony
• sztuka – dziewczyna
• ślichta/szlichta – zaprawa tynkarska
• strugaczka – temperówka
• szlug – papieros
• szlafrok – płaszcz kąpielowy
• szarlotka – jabłecznik
• sztreka - nasyp kolejowy
• szlic - rozcięcie, rozporek
• serowiec – sernik

[edytuj] T

• tramwajka - tramwaj
• troszku - trochę

[edytuj] W

• wagon – skrzynka lub zgrzewka piwa, także karton fajek
• weka – bułka wrocławska - gryzka
• włanczać/wyłanczać - włączać/wyłączać (litery "an" wymawiane jako jedna samogłoska nosowa)
• wyścigować się – ścigać się
• wafel – sługus
• wasserwaga – poziomnica
• wek – słoik na przetwory
• winkiel - róg ulicy

[edytuj] Z

• zamek – suwak
• zaświecić – zapalić gaz na kuchence

[edytuj] Ż

• -że – obficie stosowana końcówka trybu rozkazującego: chodźże, dajże [= daj], weźże się [wym. "weże sie", = odejdź, przestań]
• -ż – jak wyżej dla l.mn.: chodźcież, dajcież, weźcież się

Zobacz też:

• Gwara krakowska w Wikipedii
• uwagi na temat słowniczków gwar w Wikisłowniku