Indeks:Słownik języka śląskiego
Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
(Przekierowano z Indeks:Polski - Regionalizmy śląskie)
 |
To hasło wymaga dopracowania Należy w nim poprawić: scalić zakomentowane informacje, częściowo dublujące te pierwsze |
[edytuj] Słowniczek języka śląskiego
|
|
Skróty użyte w słowniku
- niem. – zwrot pochodzenia niemieckiego
- lp – liczba pojedyncza
- lm – liczba mnoga
- os. – osoba
- por. – porównaj
- m – rodzaj męski
- f – rodzaj żeński
- rzecz. – rzeczownik
- zob. – zobacz
- GŚ – Górny Śląsk *
- ŚC – Śląsk Cieszyński
- ŚO – Śląsk Opolski
- zbt – ziemia bytomsko-tarnogórska
- zkm – ziemia katowicko-mysłowicka
- ZL – ziemia lubliniecka
- zp – ziemia pszczyńska
- zrr – ziemia rybnicko-raciborska
- ztg – ziemia toszecko-gliwicka
[edytuj] A
- abcybilder, abcybinder, abcyjbilder – folia do naklejania na gładkich powierzchniach, naklejka
- abfal – odpad
- abo – albo
- abszicfajer – impreza pożegnalna
- absztyfikant – kawaler, zalotnik
- abzac – obcas
- achtelka, achtla, achtlik – 1/8 litra
- administracyjo – administracja
- adresa – adres
- adwynt – adwent
- afa – małpa, @
- agac – akacja
- agacowy – akacjowy
- ajlauf – lane ciasto, lane kluski
- ajmer – wiadro
- ajnbryna – zasmażka
- ajnfachowy (GŚ), ańfachowy (ZL) – byle jaki, zwykły
- ajnfart – brama wjazdowa
- ajnlasfarba – farba podkładowa
- ajnlauf (ajlauf (ZL)) – lane kluski (danie) (niem. der Einlauf)
- ajntopf – obiad jednodaniowy, pierwsze danie
- ajntryt – bilet wstępu
- ajzynbaniok – kolejarz
- ajzynblat – brzeszczot
- ajzynzyjga – piłka do metalu
- aktyntasza, aktentasza – aktówka
- akuratny – dokładny
- al – węgorz
- ale – uniwersalny wyraz kończący zdanie (zob.: zwroty śląskie)
- alkon – alkoholik
- Altrajch – teren Zagłębia Dąbrowskiego (pochodzi z czasu II wojny świat.)
- ała – miejsce bolesne (zob.: zwroty śląskie), mieć ała – być chorym na umyśle (ZL)
- aussztojer, ałsztojer – wyprawka ślubna
- amajza – mrówka
- amolet – pierścionek
- amolok – cukierek miętowy
- amtować – urzędować
- ancug – garnitur
- angrajfować – atakować
- angrif – atak
- ankrować (hankrować) – umacniać pękający budynek przy pomocy śrub i prętów (niem. der Anker)
- anszleger – nastawiacz przy windzie kopalnianej
- antryj – przedpokój
- apetitsznita – kanapki z jedną warstwą chleba podawane jako przystawka
- apliuzina, apluzina – pomarańcza
- aprymować się – dać zrobić sobie zdjęcie
- apryt – ubikacja, ustęp
- aptyka – apteka
- Araber – Arab
- arbajciok, arbajtancug – kombinezon roboczy
- arbaje, arbajty – ubranie robocze
- armijo – armia
- artikel – artykuł
- asić sie – imponować, przechwalać się
- asta – gałąź
- aszynbecher – popielniczka
- atoli – ale
- aufrygować – wykłócać się
- aus – aut (w sporcie)
- ausgus, ausgust – zlew
- ausgybikst – uciekł, wyrwał się
- auslynder – obcokrajowiec, cudzoziemiec
- auspuff – rura wydechowa (w samochodzie, motocyklu)
- ausztojer – wiano
- ausztojer – wiano, wyprawka ślubna
- auto – auto, samochód
- autobana – autostrada
[edytuj] B
- baba – kobieta, żona
- babówka – babka drożdżowa
- babrać się – brudzić się
- bachnońc – upaść
- bachraty – gruby
- badenduch – ręcznik kąpielowy
- badki, badyje – kąpielówki, zob.: batki
- badyhala, badehala – łaźnia, basen
- badywana, badewana – wanna
- baja – wagary
- Bajerok – Bawarczyk
- bajgel – jocker (karta)
- bajlaga – plaster wędliny
- bajonet – bagnet
- bajsnąć, bajsnouć, bajsnońć – ugryźć
- bajszpil – przykład
- bajtel – chłopak, dziecko
- bajtlik – portfel
- bajzel – bałagan
- bajzyga – wyrzynarka (piła do drewna)
- bakać – palić (odnośnie wyrobów tytoniowych)
- bal – piłka do gry/zabawy
- balek – 1. okrągły kawałek drzewa, stempel na kopalni 2. określenie na belę materiału, papieru, itp.
- balkan – kolej wąskotorowa łącząca Katowickie dzielnice: Giszowiec i Nikiszowiec
- baloniok – fura na oponach z samochodu (z powietrzem) (ZL)
- bałamoncić, bamoncić (ZL) – 1. zawracać głowę, 2. zwodzić
- bałplac – działka budowlana
- bamber – bogaty gospodarz, rolnik
- bambetel – łóżko
- bambetle – graty
- bamontny – półprzytomny
- bana – pociąg
- banhof – dworzec kolejowy
- bania – dynia
- baniok- zbiornik na wodę
- baniorz – kolejarz
- bank – ławka
- banka – tramwaj
- barchaty – z wydatnym brzuchem
- barzi, barzyj – bardziej
- bas – obfity brzuch
- basok – człowiek otyły, z dużym brzuchem (pogard.) (ZL)
- batki, badki – majtki, kąpielówki (badyje), spodenki
- baukunszt – architektura
- baumajster – architekt
- baumwola, bawołna – bawełna
- bażoły – teren podmokły, bagno, szuwary
- bebech – obfity brzuch
- bebechy – wnętrzności
- beblać – gadać głupoty
- bebok – potwór
- bebok, babok (ZL) – nie istniejący zły stwór, którym straszy się dzieci (zob.: zwroty śląskie)
- becyrk – obszar
- beczeć – płakać
- beker – podziemna kolej na kopalni
- bela – '1.' beczkowóz (ZL), '2.' srogi hasiok (duży kontener na śmieci) (zbt)
- bele kaj – byle gdzie
- belontać – mieszać (o płynach)
- belować – prasować (słomę, siano) w formę walca (ZL)
- belowanie – wzdęcie (ZL)
- beluwa, belówa – beczkowóz do opróżniania szamba, także zawartość szamba (zob.: zwroty śląskie)
- bera – anegdota, dowcip, bery – zmyślona opowieść,
- berać – opowiadać bajki lub wspomnienia (zob.: zwroty śląskie)
- Berbla – Barbara
- beremonty – głupoty np. mieć coś głupiego na myśli (ZL)
- berga – duży kamień (berga wonglo) duży kawał węgla
- bestyjo, berdyjo – bestia
- beszong – inaczej rant, rów
- beszong, beszung – nasyp kolejowy
- betka – grzyb (dotyczy niejadalnych z blaszkami u spodu)
- betlować – wyłudzać, sępić
- betlyjka – szopka, stajenka na święta
- bety – bagaż, ekwipunek
- bez – przez, w przyszłości (bez rok = w przyszłym roku)
- bezkurcyja – nicpoń, bestia (zwierzę, przynoszące tylko szkody)
- bezmała – ponoć
- bezto – przez to
- beztuż – przez to, dlatego
- bezuch – odwiedziny
- bier – bierz, weź, zabierz
- bifyj, bifej – zob.: byfyj
- bigel, bigiel – 1. wieszak, 2. pantograf
- bigifeld – deska do prasowania
- biglosko – żelazko
- biglować – prasować
- biksa – puszka, Syrena
- bina – pszczoła
- binda – bandaż
- binder – krawat
- bindować – bandażować
- bishalter – biustonosz
- biyr – piwo
- blaj, blajsztift, blajszifta – ołówek
- blajkuli – długopis
- blajzucht – anemia
- blank – całkiem, zupełnie, pusty, czysty
- blat – górna część stołu
- blaupałza – kalka
- blaza – pęcherz, odcisk
- blic – błyskawica
- blicablajter – piorunochron
- blomba – plomba
- blumkol – kalafior
- blumnwaza – wazon
- blumsztynder – kwietnik
- blyndować, blindować – świecić w oczy (po oczach)
- błecha – pchła
- błozen – błazen
- bobok – duch, potwór
- boczoń – bocian, ktoś obrażony ('boczy się')
- boga – arkusz
- bojki – bajki
- bojtel, bojtlik – worek, portfel
- bolok, bolawe – siniec, miejsce bolesne od uderzenia; zob.: ała
- bombel – pompon (ZL)
- bombon – cukierek
- bonclok – kamionkowe naczynie do kiszonej kapusty lub ogórków, zob.: bunclok
- bonda – kurtka (zrr)
- bonkawa – kawa parzona (napój) (ZL)
- bontek – rozporek (zrr)
- bormaszyna – wiertarka pneumatyczna
- borok – biedak, nieudacznik, nieborak
- borsztajn – krawężnik
- bozen – błazen, niy rób mje za bozna – nie nabieraj mnie, nie rób ze mnie głupiego
- branda – ognisko, zob.: fojera
- bratherinigi – śledzie opiekane, zazwyczaj w zalewie octowej
- bratkartofle – kartofle smażone na patelni
- bratruła, bratrura – piekarnik
- brauza – kwaśny napój gazowany, prysznic
- brecha – łom, gruba deska (decha)
- breweryjo – awantura
- breweryjok – awanturnik
- brifa – gołąb pocztowy
- brifkastla – skrzynka na listy
- briftasza – portfel (zbt, ztg), teczka na dokumenty (zp, ŚO) (ZL)
- briftreger, briftriger, briftryjger – listonosz
- brołtzupa, brułzupa, wodzionka – wodzionka – chleb zalany wrzątkiem
- brotbiksa – pojemnik na chleb
- bruch – przepuklina (zrr) (ZL)
- brunotny, bury – brązowy
- brusić – ostrzyć (noże, kosy itd.)
- bruzda – skiba (ZL)
- bryle, brele – okulary
- bryna – denaturat
- brynol, bryniol – 1. denaturat, spirytus 2. pijak
- buc – ktoś kto jest marudny
- buczeć – przezywać na kogoś
- buczek – 1. syrena do sygnalizacji dźwiękowej, 2. ktoś kto płacze lub zrzędzi
- budunek – zabezpieczenie stropu w kopalni
- bulić – 1. burzyć, 2. płacić, 3. przewracać(się)
- buła – opuchlizna
- bumela, bumelka – wagary, ucieczka (np. z pracy)
- bunclok – kamionkowe naczynie (np. do kiszenia kapusty). Nazwa pochodzi od miasta Bunzlau (dziś Bolesławiec), gdzie wynaleziono ten rodzaj (kwasoodpornej) kamionki.
- byamter – urzędnik
- byda – będę
- bydli – wołowy (produkt spożywczy) (ZL)
- byfyj (zrr) (ZL), bifej (ztg), bifyj, befyj – kredens
- byrna, birna – żarówka
- bysztek – sztućce
- Bytům,Bytůń (ZL) – Bytom
- byzuch – odwiedziny
- bżitfa – brzytwa
[edytuj] C
- cajtung – gazeta
- canbyszta - szczotka do zębów
- capać – dyszeć
- capić – śmierdzieć
- cechować – zaznaczać (w budownictwie np. miejsce na dziurę w ścianie)
- celta – namiot
- cepel – cysterna ((zl) etymologicznie od CPN)
- cepelin – sterowiec (zl)
- cera – córka
- ceski – moneta dziesięciogroszowa (zob.: zwroty śląskie)
- cesta – droga
- chabazie, chabezie – gałęzie, krzaki
- chabić – kraść
- chabnąć – ukraść, zwędzić
- chaby – iść na chaby – iść kraść
- chachar, chachor – 1. łobuz, chuligan 2. pijak (ZL)
- chachmęcić – prowadzić lewe interesy, kombinować
- chachnąć – uderzyć
- chadziaj – 1. śmieć, niechluj (ZL), 2. dziad
- chaja – zob.: haja
- chajtnąć się, chajtnyć sie – ożenić się, wyjść za mąż
- chałpa - dom
- cham – skąpiec
- chamera – chmura
- chamić się – być skąpym
- chapol - skąpiec
- charatać – 1. ciężko pracować; 2. pocharatać się – zranić się
- charboł – but (zwyczaj stary, ciężki lub zniszczony męski but)
- charczeć – chrapać
- charkać – smarkać, pluć
- charlać – kaszleć
- chasiok - śmietnik
- cherlok – słabeusz, osoba chorowita
- chichrać się – śmiać się
- chlać – pić (alkohol)
- chnet – za niedługo, niebawem
- chop – mężczyzna, mąż
- chrobok - robak, owad
- chropawka - kuropatwa
- chrostok - ropucha
- chycić, chytać – chwycić, chwytać
- chyrpa – brzydka kobieta
- chyży – szybki
- ciaciać – upiększać, zbyt delikatnie postępować z kimś lub czymś (ZL)
- ciamrać – zjadać
- ciapkapusta – ciapkapusta, kapusta z kartoflami (danie obiadowe)
- ciaplaty - błotnisty
- ciapnąć – upaść, energicznie siąść
- ciapryka, ciaplyta – błoto, wszelki mokry bród, zob.: maras
- ciarach – brudas (ZL)
- cichi! – w lewo! (przy powożeniu komenda dla konia) (ZL)
- cichtować - hodować
- cićki – zanieczyszczenia w formie kulki z włókien materiału lub nici (na ubraniach)
- cider – mieszkaniec Radzionkowa
- ciepać – rzucać
- cięgiem, ciygiem – nieustannie
- ciga – koza
- cigareta – papieros
- cima – ciemno, ciemność
- ciorać – brudzić (zob.: zwroty śląskie), szurać
- cipka – kura
- ciul, ciulik – 1. członek męski 2. obraźliwie niedołęga, niedorajda
- ciupać – rąbać
- ciyngiem – ciągle (ZL)
- ciynszko – trudno
- ciżba – tłok, ścisk
- cmandzić
- co – że
- coby – żeby, aby
- col - cło
- colsztok – miarka składana do mierzenia długości
- cołki – cały
- cufal (GŚ) , cuf (ZL) – fuks, przypadek
- cug – 1. pociąg → sznelcug – pociąg pospieszny, 2. ciąg powietrza (np. w kominie)
- culaga - 1. dodatek, 2. dopłata
- cupać – kucać (ZL)
- curig, curik – do tyłu! (przy powożeniu komenda dla konia) (ZL), z powrotem
- cuzamen – razem, wspólnie
- cwibla - cebula
- cwinger (GŚ), cwinga (ZL) – ściskacz, np. klucz używany do odkręcania rur u hydraulika
- cwist - przędza do cerowania, włóczka
- cwiter (ZL) – sweter
- cychalter – biustonosz, stanik
- cyckać – ssać
- cycha - poszwa
- cyferblat - tarcza zegara
- cyganić – kłamać
- cygareta – papieros
- cyjntla – 0,1 litra wódki
- cyjo – akordeon
- cylnonć, cylnońć (ZL) – trafić
- cyndra - lont
- cyntla – setka wódki
- cyplik - frędzel
- Cysarok – Austriak
- Cysarzoki – mieszkańcy byłego zaboru austriackiego
- czelodka - gromadka (dzieci, znajomych)
- cześnia – czereśnia (zrr)
- czorny abo zmaraszony – brudny, czarny
[edytuj] Ć
- ćma – ciemność
- ćmawomodry – granatowy
- ćmawy – ciemny
- ćmić się – ściemnia się
- ćmić – palić
- ćmiyl - trzmiel
- ćmok, cima, cimok, ćma – ciemno, ciemność. Ale z ciebie ćmiok – Ale z ciebie ciemnota.
- ćwierciok lub ćwiara – ćwiartka wódki lub naczynie o takiej pojemności
- ćwikła – buraki
- ćwok - przygłup, oferma
[edytuj] D
- dachdeker – dekarz
- dakel – ucho
- dakle – uszy
- dałerwela, dauerwela – trwała ondulacja (ZL)
- danga – tęcza
- darzić sie – szczęścić się, udawać się, wieść się
- dąbek – chryzantema
- deka – koc
- dekiel, dekel – pokrywka, nakrętka, wieczko
- dinks, dings – coś nienazwanego (słowo wytrych), zastępuje prawie wszystkie nazwy własne związane z przedmiotami
- dochtór – lekarz, doktor
- doczkej, doczkej se – poczekaj, zaczekaj
- dostony – dojrzały (ZL) – dotyczy przede wszyskim owoców i warzyw dojrzewających w sztucznych warunkach.
- dowka – podatek
- dóma – do domu !
- drabem – szybko
- drabiniok – wóz drabiniasty (ZL)
- drabko, drapko – szybko
- drabsik – rabuś
- drach – rozrabiaka zob.: lomp
- drak lub drach – latawiec
- drałować – maszerować, szybko iść
- drzewo – drewno
- drzymota – drzemka, senność, nieodparta chęć snu
- du dom – do domu (zrr)
- dudki – pieniądze
- duldać – pić, zwł. głośno
- dupny – wielki, duży, ogromny
- durdlać – mówić pod nosem, niezrozumiale
- durszlak – cedzak do makaronu (ZL)
- durś, durch (ZL) – wciąż, na wylot, por. fórt
- dwiesta – dwieście
- dychnąć, dychnąć se – odpocząć, odetchnąć
- dycki – zawsze
- dyć – owszem, rzeczywiście, przecież
- dykcjonorz – słownik
- dylówka – podłoga z desek
- dymfer - duży garnek
- dymbcok – dąb, klocek z drewna dębu (ZL)
- dyndel – suknia z dekoltem
- dynga – tęcza
- dyskietka – dyskietka komputerowa, płyta CD, karta pamięci, karta do bankomatu, karta kredytowa, itp.
- dziambel – wróbel
- dziecka – dzieci (lm) (ZP)
- dziesiyńć – dziesięć
- dziewiyńć – dziewięć
- dziod – żebrak, niedołęga (ZL)
- dziołcha – dziewczyna
- dzióbek – pocałunek (delikatny w usta)
- dźwiýże- drzwi
- dżistać – obgadywać, pleść głupstwa (zrr), pierdzieć, mieć biegunkę, rozwolnienie, zwymiotować, puścić bąka, palnąć głupstwo, mowić bez sensu, za dużo zob.: nadżistać się
- dżistnąć – upaść, palnąć głupstwo, zwymiotować, puścić bąka
[edytuj] E
- e – dobrze (ŚC)
- efyj – strzał zewnętrzną częścią stopy (w fusbalu)
- ek – zakręt, róg
- eka – poprzeczka
- eknąć się – pochylić się
- ekstra – specjalnie
- elefant – słoń
- eli – jeśli, jeżeli, czyli
- elwer – jedenastka (rzut karny), bezrobotny
- enta – szczupak (skok do wody), kaczka, upadek (np poślinznąć się: "wywalić enta")
- epa – torba platikowa, reklamówka
- epny – wielki
- erbnyć, erbnąć – zob.: chabnąć, odziedziczyć
- etla – motor, motorower,
[edytuj] F
- fach – półka lub talent zawodowy lub zawód np. mieć fach w ręku
- fachlować – szybko jeść, chełpliwie
- fachman – fachowiec (ZL)
- faflok – gaduła, piersiówka
- fajer, fajera – impreza
- fajfka – fajka
- fajla – pilnik
- fajlbank – stół warsztatowy
- fajlować, sfajlować – obrabiać pilnikiem
- fajować – owiewać zboże z plew (ZL)
- fajrować – świętować, obchodzić np. urodziny
- familio, familija – rodzina
- familok – budynek wielomieszkaniowy (blok ceglany)
- fana – flaga
- fandzolić, fanzolić – smęcić, mówić nie na temat
- fanga – uderzenie pięścią (zob.: zwroty śląskie)
- fanzola, fandzola – fasola
- fara – plebania, parafia
- farba – barwa, kolor
- farbić – barwić
- farcić się – opłacać się
- farfocel – zob.: chadziaj – 1. fusy 2. drobne śmieci (zob. flyje znaczenie drugie)
- farorz – proboszcz
- fas, faska – beczka różnej wielkości
- fater – ojciec (także łociec)
- faustlik – średni młotek, mniejszy od pyrlika zob.: pyrlik
- fazan – bażant
- fe – parzyć (ŚC)
- fecht – iść na fecht– iść żebrać
- fedra – sprężyna
- fedrować – urabiać np. węgiel przez górników
- fefermincka – mięta (herbata miętowa)
- feflać – mówić głupoty
- fejszter – leśniczy, myśliwy (ZL)
- ferszalung – zob.: arbajtancug
- fertich – gotowe (ZL)
- fest – silnie, pewnie, bardzo
- fet – smalec, tłuszcz
- ficować – cerować
- fiksowanie – ogranie przeciwnika (w fusbalu)
- filcok – kalosz z filcem
- filok – pióro wieczne, długopis
- filor – filar, słup
- filować – podglądać, napełniać np. pączek marmoladą
- filter – filtr
- fiśla – strych
- fiśnięty – pomylony
- flama – płomień
- flanca – rozsada (ZL)
- flaszka – butelka
- flek – plama
- fliga – mucha
- fliger – samolot
- flyja – nieporządna gospodyni, brudas
- flyje – 1. rozwielitki (czasem waserflyje) 2. fusy, zawiesina, pomyje
- fojera, fojerka – ognisko
- fojercojg – zapalniczka
- fojercok
- fojerman – strażak
- fojerwera – straż pożarna
- folguma – koło obciągnięte gumą (ZL)
- fomlowanie – indywidualna gra w fusbal
- forhang – zasłona (zob.: zwroty śląskie)
- fórt – ciągle (ŚC) precz, (być fórt) daleko
- Franc
- frasunek – zmartwienie
- frechowny – bezczelny (ZL)
- frela – panna, zdrobniale z sympatią
- frelka – panienka
- Frida
- frup, fróp – korek butelki
- fulać – kłamać, mówić niestworzone rzeczy
- funt – pół kilo
- furgać – fruwać, latać, łopotać (dot. np. flagi)
- furt – precz, (być furt) daleko (zob.: zwroty śląskie)
- fusbal – piłka nożna
- fusgruba – kanał piekarski
- fuslapa – onuca
- futer – jedzenie, pasza dla zwierząt
- futrować – karmić zwierzęta, żartobliwie w stosunku do człowieka
- fuzekle, fusekle – skarpetki
- fyjtla – 0,25 litra wódki
- fynsterbret – parapet
- fyrlok – mątewka
- fyrtniony – zwariowany
[edytuj] G
- gacić – ocieplać, izolować
- gadzina – zwierzęta
- galert, galyt (ZL) – galareta z nóżek wieprzowych
- galoty – spodnie
- ganc – całkiem, bardzo
- gangol – zob.: ancug
- gańba – wstyd
- gardina – zasłonka, firana
- gardinsztanga – karnisz
- gebis, gybis – proteza (zębowa)
- geburstag – urodziny
- geldtasza – portfel (zrr)
- gelender, gelynder – poręcz
- gelt – pieniądze
- geltag – dzień wypłaty, wypłata
- genau – 1. teraz 2. dokładnie
- gepel – kierat (ZL)
- gericht – sąd, budynek sądu
- gibać się – śpieszyć się
- gibem – szybko
- gibis, gybis – sztuczna szczęka
- gibki – szybki
- gichnońć – uderzyć
- gift – trucizna
- gilać – łaskotać
- gilgotki – łaskotki
- gipsdeka – sufit
- gira – noga
- gisd zob. gizd
- giskana, gizkana – konewka, polewaczka
- gitra – kraty
- giwera – karabin lub broń
- gizd, gizder – 1. zob. chachor 2. diabeł (zob.: zwroty śląskie)
- glaca – łysina,
- glacok – łysy
- glajza – szyna
- glajzy – Aparat na zeby (lub l.m. słowa szyna)
- glanc – połysk
- glancować – polerować
- glaska – szklanka
- glaskugle – bombki (ZL)
- glaskule – szklane kulki
- glyjta – emalia
- gładko – ślisko (ZL)
- głoskać – głaskać, pieścić
- gnojok – pryzma na obornik
- gnotek – pniak, klocek do rąbania drewna
- godać – mówić
- godka – mowa, język
- godny – głodny
- Gody – Boże Narodzenie
- gody – wesele (ŚO)
- gogoły – niedojrzale owoce (ZL)
- goloc – fryzjer
- gorać, goreć – palić się zob. też hajcować
- görka – poddasze, górka
- gorki – gorący
- gorol – nie Ślązak, góral (ŚC)
- gorszyć się – obrażać się
- gorzoła, gorzołka – wódka, alkohol
- gowa – głowa
- góra – strych
- górol – góral
- grabcok – grab (ZL)
- graca – łapa, motyka
- graca´c – powoli co´s robi´c
- gracić – zob. ciorać
- gramili´c sie – wydostawa´c sie
- grincojg – jarzyny
- griyniol – zielona ślina "z płuc"
- grotek – balia (ZL)
- gruba – kopalnia
- grubiorz – górnik
- grunta – fundamenty (ZL)
- gryfny – ładny
- grzych – grzech
- gulik – studzienka uliczna, odpływ ścieków
- gulnac – napić się łyka (ZL)
- gumolok, guminiok, gumiok – kalosz gumowy, (kalosze), gumowe buty
- gumowe dakle – gumowe uszy (podsłuchiwanie)
- gupi – głupi
- gupielok – głupiec (pobłażliwie)
- gutalin – pasta do butów
- gwjoździorz – astronom
- gymba – buzia, twarz
- gynsi pampek – stokrotka
- gynsty – gęsty
- gypehalter – bagażnik rowerowy
- gyrcać – bekać
- gyszichta - historia
- gyszynk – prezent
[edytuj] H
- habać, habić – nabrać czegoś ponad miarę, czasem też kraść – nahabiou żeh tego tyla co toruzki ni wiym co stym robić nabrałem tego tak dużo, że teraz nie wiem co z tym robić
- habeta/habety – rzecz która jest bez wartosci np. na grzyby habety (grzyb stary, podziurawiony) (ZL)
- habozie – śmieci
- haderlok – szmaciarz (handlarz makulaturą, zajęcie archaiczne)
- hadra – szmata
- haferfloki – płatki owsiane
- haja – awantura, kłótnia, bijatyka
- hajcować – palić, grzać, ogrzewać
- hajer – rębacz strzałowy, górnik strzałowy
- hakać – plewić
- hakenkrojc – swastyka
- halać – głaskać
- halba, halbciok – butelka wódki (półlitrówka), półlitrowy kufel piwa (niem. halb – pół)
- halbcajt – połowa meczu (niem. halb + die Zeit = pół + czas)
- halbki – lekkie buty (ZL)
- halnager – pomocnik budowlany (ZL)
- haltysztela – przystanek (autobusowy, tramwajowy) (niem. halten + die Stelle = zatrzymać się + miejsce).
- hampelman – pajac
- handgrif – uchwyt
- handszuły – rękawiczki
- Hanys – Ślązak (od Hansa)
- hapik, hapil – sknera
- harest, herest, hareszt – areszt, więzienie (zob.: zwroty śląskie)
- harkać – pluć
- hasauto – śmieciarka (zl)
- hasie – śmieci, popiół z pieca
- hasiok – śmietnik, popielnik, popielniczka
- haszpel – zwrotnica (w kopalni)
- hauskyjza – "półtopiony" ser z kminkiem o ostrym smaku; ser domowy
- hawerfloki – płatki owsiane
- haziel – ubikacja
- hazok – zając
- heft – zeszyt
- heftować – wymiotować
- hejbama – akuszerka
- heklować – szydełkować
- heksa – czarownica, zła kobieta
- heksenszus – nagły ból kręgosłupa, "postrzał" (zob.: zwroty śląskie)
- hepać – odbijać (odgłos po jedzeniu)
- hercklekoty – palpitacje serca
- hercowa – łopata do węgla
- hercszlag – zawał serca (niem. der Hẹrzschlag)
- hereszt – areszt
- heresztant – aresztant
- heresztować – aresztować
- heringi – śledzie, patrz bratheringi
- heta! – w prawo! (przy powożeniu komenda dla konia)
- hica, hyc – upał
- hintehaus – oficyna
- hoch glanc – wysoki połysk
- hołda – wysypisko w pobliżu kopalń, hut i zakładów przetwórczych
- honem – szybko (ŚC)
- huciorz – hutnik
- hunzytryjgi, hozyntregry, hozyntregi – szelki
- hyngiel, hynkiel – uchwyt
- hyrdoń – szyja
[edytuj] I
- inacyć, przeinacać – przekręcać, wywracać kota do góry nogami (ZL)
- inkszy, inakszy (ZL), inszy (ŚC) – inny
- ino – tylko, iny zob. jyny
- internec – internet
- izba – pokój
- ize – że (ZL)
[edytuj] J
- ja – tak
- jabol – wino jabłkowe
- jagódki, jogódki – porzeczki
- jakla – marynarka, żakiet, kurtka
- jamrać, jamrować – skarzyć się, lamentować
- jedyn – jeden
- jegła – igła
- jeronie, jezderyna (wyrażenie ekspresywne) – do pioruna
- jezderkusie ! – o rany !, okrzyk przestrachu, (zob.: zwroty śląskie)
- jo – ja (rzecz., lp, M.)
- jodać – jeść
- jodło – jedzenie
- juzaś – znowu
- jył – ił, pole iłowe (ZL)
- jyny – tylko (ŚC)
[edytuj] K
- kabza, kapsa – kieszeń
- kachla – kafelka
- kachlok – piec kaflowy
- kadubek – budka lęgowa dla ptaków, karmnik
- kaj tam – gdzie tam
- kaj? – gdzie?
- kalfas – pojemnik na zaprawę murarską
- kalić sie – opłacać się, np. To mi sie niy kali = To mi się nie opłaca, chmurzyć (Chmurzy się nad Mikołowem = Kali się nad Mikołowem)
- kalyka – kaleka
- kamel, kamela – wielbłąd
- kamelka – rumianek
- kamerlik – komórka
- kamrat – kolega, kompan, przyjaciel, towarzysz (zrr)
- kamrateczka – przyjaciółka, powierniczka
- kana, kanka – bańka (np. na mleko)
- kandy – gdzie, którędy, dokąd
- kanona – armata
- kapa – przód (nos) buta, narzutka na łóżko, narzuta betonowa na komin itp.
- kapelka – beret
- kapelonek – wikary
- kapoła – idiota (ZL)
- kapołka – serwatka (ZL)
- kara – taczka
- karasol, karyzol – karuzela (Górny Śląsk *)
- karlus – przystojny chłopak
- karminadel, karbinadel – kotlet mielony
- karnąć się – przejechać się
- karpyntel – potencjometr (regulator w radiu) (zob.: zwroty śląskie)
- karyta – kareta
- kasik, kajsik – gdzieś
- kastrol – sagan
- katung – karton, kartong (ZL)
- kaugumina, kauguma – guma do żucia
- kawalery – pajęczyny
- keciok – karuzela łańcuchowa
- kej – jak
- kejfer – stonka ziemniaczana
- kelnia – chochla
- kepa – strzał głową (w fusbalu), skok do wody "na głowę"
- kerchow, kirchow – cmentarz (ZL)
- kery – który
- kesik, kejsik – kiedyś
- keta, kieta – łańcuch, bransoletka
- kibel – wiadro
- kichol – nos (brzydki)
- kidać – plamić, kapać
- kidnac – nalać trochę wody (ZL)
- kiecka – spódnica, sukienka
- kiej – gdy, kiedy (zrr), kie (ŚC)
- kielnia – chochla
- kierhof – cmentarz
- kiero, kiery – która, który
- kieryndy – którędy, dokąd (zrr)
- kieuzać – slizgać się, kieuznouć – poślizgnąć
- kilać – łaskotać
- kimać – spać
- kiniol – nos (brzydki)
- kipować – strzepywać popiół z papierosa
- kista – skrzynka, np. kista piwa
- kiszka – kwaśne mleko (ZL)
- kizlok – kamień
- klachać – plotkować, por. teklać
- klachy – plotki
- klajd – suknia
- klang, klank – dźwiek
- klapaczka – łapka na muchy
- klapiczka- pułapka na ptaki
- klapiok – twarz
- klapsznita – podwójnie złożona kromka
- klara – słońce
- klejzy, klołzy – kluski (nie makaron!!!)
- klekot – grat
- klepoki – bilon
- klipa – fajtłapa, niezdara, niedołęga
- klojznońć, kielzać (zrr) – poślizgnąć się
- klopsztanga – trzepak
- klotka – klatka
- klouper – trzepaczka (do dywanów)
- klupać – pukać
- kłóotka – kłódka
- knefel, kneflik – guzik
- knif – sposób
- knobloszka – kiełbaska czosnkowa, parówka
- knyrps, knirps – parasolka
- kobiyta – kobieta
- kobuch – jastrząb (ZL), nieporęczne naczynie (Górny Śląsk *), kontroler (biletów)
- kocher – pojedyncza, elektryczna kuchenka.
- kofer – walizka
- kojtnąć – umrzeć
- kokosfloki – wiórki kokosowe
- kokot – kogut
- kokotek – kran
- kole – koło, niedaleko, obok, wokół
- kolybać – kołysać (zl, zrr)
- koło – rower
- kołocz – ciasto drożdżowe, placek
- kołoczek – drożdżówka
- koncek, konsek – kawałeczek
- Kongresówka – ludzie z K. – z byłego zaboru rosyjskiego
- kopacka – wykopki (ziemniaków) (ZL)
- koperfytle (ZL) – zob.: patrony
- kopidoł – grabarz (ZL)
- kopruch – komar
- kopyrta – koperta
- kopyrtka – salto, przewrót
- korcić – kusić
- korflasza – bania na wino
- kostyra – kość (ZL)
- koulkastla – węglarka
- kowol – kowal, pracownik torowy
- kozać – kazać
- kozatelnica – ambona
- Koziki – (przykro mi, ale zasłyszane) emigranci z płd-wsch. Polski
- kozok – koźlarz (grzyb) (ZL)
- kragel, kragiel – kołnierz
- krajzyga – piła tarczowa z blatem (ZL) zob.: blat
- krancek – plasterek → krancek wurztu – plaster kiełbasy
- kraśikůń – koniczyna
- krauza – słoik
- krepel – pączek
- kristbaum – drzewko świąteczne, choinka
- krojc – krzyż
- krojcok – mieszaniec (ras); osoba, której rodzice pochodzili z dwóch różnych grup etnicznych; mieszaniec polsko-śląski
- krojcung – skrzyżowanie
- krojzoter – żmija zygzakowata (ZL)
- kronflek – obcas, fleczek
- kronlojter – żyrandol
- krupniok – kaszanka
- krupy – 1. kasza; 2. drobny grad
- kryka, kryja – laska
- kryklać – mazać, bazgrać na papierze
- krzipop, krzikop (ZL) – rów
- krzok, kszok – krzak
- ksiónc – ksiądz
- kucać – kaszleć
- kudłać – czochrać (zrr)
- kudły, kudełki – brzydkie włosy
- kuglagry – łożyska samochodowe zrr
- kukać – zerkać
- kuklok – tzw. judasz, wizjer w drzwiach
- kulać – 1. toczyć; 2. wałkować (np. ciasto na makaron)
- kurbla – korba
- kurwizna – wietrzna pogoda
- kurzica – cynamon
- kurzok – palacz
- kurzyć, kurzić – palić papierosy
- kusik – buziak
- kust – wyżywienie
- kwaretka – 0,25 litra wódki
- kwaska – 1. kapusta kiszona; 2. sok z kiszonej kapusty
- kyjza – ser
[edytuj] L
- lachać sie – śmiać się (zrr)
- lacie – domowe obuwie
- laclik – śliniak
- laga – gruby kij
- lajbik – zob.: bishalter
- lajera – katarynka lub ciągłe powtarzanie tego samego
- lajerman – kataryniarz (zrr)
- lajsta – listwa
- lak – cerata
- lanzok – gruzlica
- larmo – hałas, krzyki
- lasia – metalowa poprzeczka przy słupku, do której przybija się przęsło płotu (ZL)
- lata – zob. eka
- latopjyrz – nietoperz (ZL)
- latosi – tegoroczny
- latoś – w tym roku
- lauba – 1. ganek 2. altana 3. wiatrołap (ŚO)
- laubzyga – cienka piłka metalowa do wycinania gł. w drewnie (włośnica)
- laufrowac – biegać
- launa – humor
- lazaryt – szpital
- leber – osoba niefrasobliwa, leser
- leberwuszt – pasztet (wątrobianka)
- lecieć – padać (deszcz), biec
- legitka – legitymacja
- lejty – lanie
- leko – łatwo
- leluja – ciamajda, mieczyk (bot.), lilia (bot.)
- leluń – jeleń
- lewajtkosz – mańkut
- lezie – idzie, wchodzi (zrr)
- lichy – słaby, mizerny
- ligysztul – leżak
- lilowy – fioletowy
- limo – podbite oko
- linkera – kierownica (ZL)
- lipsta – narzeczona, ukochana (zrr)
- lipścić – flirtować, chodzić ze sobą
- lipynsztift – szminka
- liwa – gęś (ŚC)
- lojfer – dywan, chodnik
- lojza – wesz
- lomp (ZL)– zob.: dziod, zob.: chachor
- loncetla – kwit z wypłaty
- lufciorz – turysta (ŚC)
- luft mysza - nietoperz
- luft – powietrze
- luftbiksa - wiatrówka (strzelba)
- luftnąć sie – nie trafić w coś, zaczerpnąć powietrza, (zob.: zwroty śląskie)
- luftować – przewietrzać, np. pomieszczenie
- lump – dziad
- lygnąć sie, legnąć (zrr) – położyć się
- lyjówa – brzydka fryzura, tluste, przepocone wlosy
- lykarstwo – lekarstwo
- lykować sie – leczyć się, opatrywać
- lynga – bagietka
- lynga – bułka francuska
- lyńcuch;leyńcuch (ZL) – zob. keta
- lyńdźwiny – nerki
- lyskowe – orzechy laskowe
[edytuj] Ł
- łach, łachy – ubranie
- łaska – łasica
- łaz – młody las (ZL)
- łazęga, łazynga – włóczykij
- łazić – chodzić
- łeb (rzecz., lp, f(!), M.) – łeb (rzecz., lp, m, M.)
- łobrus, uobrus – obrus zob. serwet, tisztuch
- łobślindrać się – ubrudzić się
- łociec, uociec – ojciec (także fater)
- łonaczyć sie – źle się prowadzić, uprawiać seks
- łonaczyć, załonaczyć – robić, załozyć, zmieniać, przekształcać (słowo wytrych, jak np. tegować)
- łoński – miniony (rok, tydzień)
- łosiym, łoziem – osiem
- łosprawiać – opowiadać
- łostuda – kłótnia
- łoszczymnie – ciemno i ponuro
- łoszkliwy, oszkliwy (zrr) – wstrętny, ohydny
- łoszkrabiny – obierzyny z ziemniaków
[edytuj] M
- macha – mina (zob.: zwroty śląskie)
- majs – kukurydza (ZL)
- majtać – robić ślad pędzlem lub malować drobnymi ruchami (ZL)
- majzel – przecinak (ZL)
- makówa – rękawica, rękawica bokserska
- makówki – potrawa – deser wigilijny z mielonego maku, słodkich sucharów lub bułki i mleka
- malckawa – kawa zbożowa
- malnůć - pomalować (ZL)
- malta – zaprawa murarska (zrr) (ZL)
- mamlać sie – całować się
- mamlać – żuć, lizać
- mamlas – niezdara
- mamrać – narzekać
- mandle – migdały
- mantel – płaszcz
- mara – smród
- maras – brud, błoto
- markotny – smutny, zasmucony lub nie w humorze
- masara – duża mucha (ZL)
- masny – tłusty, (ale jeżeś masny – ale jestes gruby)
- masorz – rzeźnik (zrr,)
- maszkiycić – jeść, wyjadać smakołyki (zob.: zwroty śląskie)
- maszkiytnik – łakomczuch, osoba łasa na słodycze
- maszkyty – słodycze
- maścić – psuć, zawalać sprawę
- maślnicka – maselniczka
- maznońć – uderzyć
- medalikorze – ludzie z Częstochowy (ZL)
- melać – mleć
- merta – mirt
- meter – metr
- miano – imię i nazwisko, nazwa
- miech – worek
- mierzić – denerwować (od zmierzły – nieznośny)
- miesioncek, miesionczek – Księżyc
- mieszek – portfel na drobniaki lub portfel (ZL)
- miglanc – cwaniak, łobuz
- mioł – miał
- misyjo – misja
- miszong, miszung misiung – zaprawa murarska (ZL) ; bałagan
- mita – środek boiska piłkarskiego
- miyjsce – miejsce
- miynsek – portmonetka (ŚO
- mjarkować – badać
- mlyc – mniszek lekarski
- mo – ma
- mobilniok – telefon komórkowy
- moczka – potrawa wigilijna
- modry – niebieski
- mody – młody
- mojik – podbiał
- mondry – mądry
- mono, możno – może
- moplik – motorower
- morzisko – biegunka
- morzyć – czuć bóle brzucha (zob.: zwroty śląskie)
- mosz – masz
- mota – ćma, mól
- motlać się – gmatwać się, plątać
- możno – możliwe
- mrankotny,mrancaty (ŚO) – zmierzły zob. markotny
- muldać – zob. cyckać
- mulorz – murarz
- municyjo – amunicja
- murcek – górnik (patrz tez ryl – obraźliwie)
- muskle – muskuły
- muter, mutra – matka
- muterka – nakrętka
- mycka – czapka
- myjtermas – metr krawiecki
- mylka – zupa mleczna z mąką (ZL)
[edytuj] N
- na! – masz!; (proszę) weź
- nachtop – nocnik
- nacyjo – naród
- naćkać się – najeść się, napchać żołądek
- nadżistać się – wypić za dużo, pijany zob.: dżistać
- nagaty – goły (ŚO)
- nagel – gwóźdź
- najduch – 1. znajda; 2. smyk (o dziecku)
- naloć komuś – pobić kogoś
- nańće – proszę wziąć
- napasztować – przedrzeźniać, dokuczać A uon mie napasztuje – on mi dokucza
- naprać sie – upić się (zob.: zwroty śląskie)
- naprany – pijany
- naroz – naraz
- naskfol – specjalnie (ZL)
- nasuć – nasypać
- nazad, nazod – z powrotem, (zob.: zwroty śląskie)
- nazdać – zwymyślać
- nec – siatka
- Neger, Nyjger – Murzyn
- nerwowac – denerwować (ZL)
- nie wert – nie warto
- nieskoro – późno
- nikaj – nigdzie
- niy? – nie?
- Niymiec – Niemiec
- niyusuchliwy – nieposłuszny
- nociastek – zakwas chlebowy (ZL)
- nocka – nocna zmiana
- nudelkula – wałek do ciasta
- nudelzupa – rosół (zupa) z makaronem
- nudle, nugle – makaron
- nulki – szpulki
- nupel, nuplik – smoczek
- nynać – spać (o dziecku), zob. kimać
[edytuj] O
- obacht! – uwaga !
- obalić, łobalić (ŚO) – przewrócić (zob.: zwroty śląskie)
- oberiba, ouberiba – kalarepa
- obiód, łobiód – obiad
- oblekać – ubierać
- oboczyć – zobaczyć, ujrzeć, dostrzec
- obstować – stać za czymś (dotyczy wyrażanych opinii, światopoglądu)
- obszkrobac – obdrapac (ZL)
- obsztalowac – zamowic
- obuć – założyć, ubrać
- ochlaptus – zob.: ożyrok
- oddychnąć se – odpocząć sobie, odetchnąć
- ofultać się (zrr) – popluć się, pobrudzić się jedzeniem
- ogacić – owinąć lub ocieplić
- ogonek – kolejka
- oklapnyć – opadnąć
- olik – niski gruby człowiek
- ołblat – podstawka pod piwo, okrągły wafel wyrabiany jak gofry
- oły, uły – krzywe nogi
- oma – babcia
- omparta – rzut sędziowski
- onaczyć, uonacyć – zob.: łonaczyć
- Oni, Łoni – Wy. Dawniej zwracano się do starszych osób zawsze z szacunkiem, w 3-ej osobie.
- onkel – wujek zob.: ujek
- opa – dziadek (zrr) zobacz też upa
- oplerka, oplerek – gruba parówka
- ordnung – porządek
- ostuda, łostuda, uostuda – wstyd, obciach, Niy rób mi uostudy – Nie przynoś mi wstydu,
- ouberiba, oberiba – kalarepa
- ożarty – zob.: naprany
- ożyrok – pijak
[edytuj] P
- padać – mówić, powiadać
- padze – pada (zrr)
- paker – muskularny mężczyzna
- pakerny – umięśniony, wielki
- palica – głowa
- pampoń, pampuń – rolnik, gospodarz np. srogi pampoń – bogaty gospodarz na wsi
- pana – przebita opona (zob.: zwroty śląskie)
- pantać – pętać, wiązać, przywiązywać (ZL)
- papać – jeść (używane w stosunku do dzieci)
- papagaj – papuga (ZL)
- papel – twarz (gruba) "taki papel"
- papendekel – tektura
- papiok (GŚ), papniok (ZL) – gwózdek (dokładnie gwóźdź wbijany do papy)
- paryzol – parasol (por. knyrps)
- pastwa – pastwisko (ZL)
- patrony – naboje → placpatrony – kapiszony
- patyntregel – bagażnik
- pedzieć – powiedzieć
- penzyja (ZL), pynzyja – w:emerytura
- perfum, parfium, parfin – w:perfumy
- petronelka – lampa naftowa
- pfyrzichy – brzoskwinie
- pic – blef
- piec – smażyć
- pierona kandego – zob. jeronie
- pieroński – cholerny
- pierwyj – dawniej (zob.: zwroty śląskie)
- pierzyński – zob. pieroński
- pikać – kłuć (zob.: zwroty śląskie)
- pila – tabletka, pile – tabletki
- pilować – iść/jechać szybciej
- piontka – pięćdziesiąt groszy (zob.: zwroty śląskie)
- piskać – gwizdać, grać na piszczałce
- pitfok – nóż do chleba, kozik, scyzoryk
- piyńć – pięć
- piyńść – pięść
- piznąć – uderzyć, np. Na banhofie pizło dwie – zegar dworcowy wybił drugą (godzinę)
- piździawica – ziąb, mróz
- piździeć, piździć – ziąbić, wiać
- piździk (ZL) – zob.: moplik
- plac – podwórko
- plafoniera – rodzaj oprawy oświetleniowej
- plała – brezentowy dach ciężarówki, dach namiotu
- plandeka – brezentowy dach ciężarówki
- planeciorz – astrolog
- plaskaty – płaski
- plompa – pompa
- płaczki, płacki – łzy (ZL) – (zob.: zwroty śląskie)
- płony – niesłony, jałowy (zrr)
- po bosoku – boso
- po leku (patrz leko) – powoli, łatwo
- po wiela? – za ile?
- pochać – broić, ruszać żarem w palącym się piecu
- pocwić – zauroczyć (tylko w stronie czynnej) (ZL)
- podciep – podrzutek
- podugowaty – podłużny (ZL)
- podwiela – póki, dopóki, dokąd, jak długo (zrr)
- podzim – przedzimie, późna jesień
- podziwać sie – przyglądać się (zrr)
- pogańskie krupy – kasza gryczana
- pojakymu – dlaczego (ZL)
- pole – podwórko (zp)
- Poloki – Polacy, emigranci z poza Śląska
- Polska – teren Polski poza Śląskiem
- polter – zwyczaj weselny w domu panny mlodej czaska sie szklo i halasuje (GŚ)
- pompać – pompować powietrze np. do koła (ZL)
- pomywać – zmywać naczynia
- Ponbóczek – Pan Bóg
- ponć – pielgrzymka
- pòńść – pójść
- popsznioł, popśnioł – narwaniec (zrr) nicpoń
- portmanyj – portfel, portmonetka
- porwać – ukraść
- posaŋknąć – rzucić urok, zaczarować (ZL)
- postrzedni – pośredni, średni, środkowy
- poślimtany – poplamiony
- pośmiwny – lubiący wyśmiewać innych
- pośtamfować – potłuc, rozgnieść ziemniaki (ZL)
- potek – ojciec chrzestny (ZL)
- potka – matka chrzestna (ZL)
- potrow – drugi pokos siana (ZL)
- powanz, powąz – drąg do mocowania siana i słomy na wozie (ZL)
- powązić – mocować snopy lub siano na wozie (ZL)
- pozór – uwaga (zob.: zwroty śląskie)
- póć – chodź (idziemy)
- pódź (nó) sam – chodź (no) tu
- półrzitek, półźitek – pośladek
- pra? (zwrot retoryczny) – prawda?
- prać się – bić się
- prawok – prawdziwek (grzyb)
- preswuszt – salceson
- prezwoszt – salceson
- procesyjo – procesja
- prontki – druty (dziewiarstwo)
- przać komuś (a. pszać) – kochać kogoś, schlebiać komuś (zob.: zwroty śląskie)
- przeca – przecież
- przeciepować – wypominać (ZL), przerzucać
- przedsia – samodzielnie, na własną rękę
- przekludzać się – przeprowadzać się
- przeńście – przejście
- przepadzity – zachłanny
- przifanzolić – uderzyć, przypieprzyć
- prziporek – rozporek
- przychlast, przichlast – pupil, maminsynek
- przykopa, przikopa – rów, strumyczek
- przyrychtować – przygotować
- psikać – kichać
- psinco, psińco – nic, (zob.: zwroty śląskie)
- pszoć – kochać
- puki (robić) – pierdzić
- pukiel, pukel – garb; plecy
- pukieltasia, pukieltasza, pukieltaśka – plecak, tornister
- puklaty – garbaty
- pulać – sikać
- pulać się – śmiać się, naśmiewać się
- pulok – penis
- pultok, putek (ZL) – indyk
- půń, půnki – jabłoń, jabłonki
- purtnońć sie – puścić bąka
- pychol – pysk
- pykać kogoś – kiwać kogoś (ZL)
- pympek – pępek
- pyndala – pedał (ZL)
- pyrlik – duży młot
- pyrsk – na zdrowie, cześć (na pożegnanie)
- pyrtek – malec
- pytlik – zob. bojtlik
- pytok – żebrak
[edytuj] R
- rabarber – rabarbar
- radijok, radyjo – radio
- radiska – rzodkiewka
- raja – 1. grządka, 2. wers, 3. rząd (w drugyij raji – w drugim rzędzie), 4. kolejka (po zakpu czegoś) boua srogo raja była duża kolejka
- rajbetka – packa murarska
- Rajch – Niemcy (jako kraj, ale głównie RFN)
- rajcować – 1. dyskutować, 2. podniecać, 3. →
- rajtować – ujeżdżać, jeździć na czymś (na koniu, ośle, świni)
- rajza – podróż
- rajzować – podróżować
- rajzyfiber, rajzefiber – lęk (radość, podniecenie) przed podróżą
- rant – zob.: przykopa, skraj
- recht – racja (zwykle w wyrażeniu "mosz recht" – "masz rację")
- rechtor, rechtór, rechtorka, rechtórka – nauczyciel, nauczycielka
- reklamtasza, reklamtasia – reklamówka (torba foliowa)
- richtig – prawda, służy do zaakcentowania, podniesienia rangi słowa następującego, tłumaczone również jako bardzo, czy też zaprawdę; przykład: Tyś je richtig gryfno frela, czyli Ty jesteś zaprawdę ładną dziewczyną
- robić – pracować
- robotny – pracowity
- rod, rody/-a – zadowolony/-na
- rogolka – mątewka
- rojber – zob.: chachor, zbój
- rojbrować – rozrabiać, awanturować się
- rolwaga – wózek transportowy
- roma – rama, fenster roma rama okienna (zob.: zwroty śląskie)
- romplować – hałasować
- routkapa – koźlarz czerwony (ZL)
- rouza – róża
- roz, ros – raz
- roztomaity – różnorodny (ZL)
- roztomiły – bardzo miły
- ruby – gruby
- rugzag – plecak
- ruła – 1. rura, 2. tempo (wolne), 3. cisza, spokój
- rumpel – rozbójnik, rozbrykane dziecko
- rus – karaluch
- rychtować – przygotować,
- rychtować do pjeca – ładować węgiel do pieca
- rychtyk, rychtig, richtig – 1. całkiem, zupełnie, bardzo, naprawdę, 2. w porządku (zob.: zwroty śląskie)
- ryczka, ryczla – stołeczek
- Rydułtowik – mieszkaniec Rydułtów
- ryl, rylka – szpadel
- ryma – katar
- ryszawy – rudy
- ryzok – rudzielec (ZL)
- rzadny, rzodny – brzydki
- rzegotać – mówić bez ustanku
- rzondzić – mówić chopy se rzondziouy we szynku
- rzyć, rzić – dupa
- rzykać – modlić się
- rzympolić – grać na instrumencie (nieporadnie na instrumencie smyczkowym lub gitarze)
[edytuj] S
- (być) stela – stąd, być Cieszyniokiem, Cesarokiem (ŚC)
- sagość – nagość (ŚC)
- sakry – (iść do) diabła, 'iść w sakry – spieprzać (ŚC)
- sałot – sałata (ŚC)
- sam – tu, tutaj
- sandale – sandały
- sapieron – Górnoślązak (hanys) (ŚC)
- scyzoryki – mieszkańcy Gór Świętokrzyskich, Kielc
- se – sobie
- seblekać się, seblykać się, seblyc się (ZL) – rozbierać się
- sebuć się, sebuj się – zdjąć buty/ zdejmij buty
- sebuwac – przyrząd do zdejmowania butów
- sejmować – zdejmować
- sekutnik – komornik
- seminać – zdejmować
- serwet – obrus
- si – gorące (ŚC)
- siąpić, siąpą – mżawka (ZL)
- siedlok – rolnik, który ma dużo pola (ŚC)
- siedym – siedem
- sielok – pług dwuskibowy
- siksa – pogardliwie na młode kobiety (ŚC)
- sioci – sianie zboża (ŚC)
- siodać, siednyć – siadać, usiąść
- sipi – mży
- siupa, sipa, szipa (ZL) – łopatka na śmieci
- siupnońć (se) – kucnąć (sobie)
- siyc – kosić zboże (ŚC)
- siymiyniotka – zupa wigilijna z siemienia lnianego
- skopiec, skopek – wiadro do dojenia krów
- skorzica – cynamon
- skóndsi – skądś
- skóra – człowiek skąpy (ŚC)
- skrobaka – miotła z gałęzi brzozy
- skrobek – krochmal (ZL)
- skrynt – zakręt (ŚC)
- skubaczki – kobiety skubiące pierze
- skukać – schować (ŚC)
- skuli – z powodu, z tej przyczyny
- skyrsł (czego) – dlaczego (ŚC)
- slypia – oczy
- słepać, słeptać – zob. chlać
- Słowiok – Słowak (ŚC)
- słożyć (w piecu) – zapalić (w piecu) (ŚC)
- smarkoc, smarkocz, smark – młody, niedoświadczony chłopak, smarkacz
- smykać, smyczyć – iść gdzieś leniwie, bez chęci, spacerować bez celu (ŚC), włóczyc się
- snadnie – prosto, łatwo (ŚC)
- snopel – smark wystający z nosa
- somsiek – miejsce na słomę w stodole
- sopnąć – zareagować agresją (dot. zwierząt, ale nie tylko)
- sorõń – ktoś obrażony, obrażalski (zrr)
- soroń – ktoś źle wychowany, cham
- spodni – dolny (ŚC)
- spodnica – halka
- spodnioki – kalesony
- spolegliwy – godny zaufania
- spotrzebować – wykorzystać (gdy czegoś zabraknie)
- spórny – niegrzeczny (ŚC)
- sprać – zbić (dziecko) (ŚC)
- spynd – skup żywca (ŚC)
- spyrka – słonina (ZL)
- sranda – dowcip, sensacja (ŚC)
- srandowny, srandownik – dowcipny, żartobliwy, żartowniś (ŚC)
- srogi – wielki, ogromny
- sroła – gówniarz, smarkacz
- stalkapa, sztalkapa – stalowy nosek buta (np. glana)
- starka, starzyk, starzik – babka, dziadek
- stofka, stowka – pobór rekrutów
- stow – staw
- stracić – zgubić
- strom – drzewo
- strzibny – srebrny
- strzoda – środa (ŚC)
- styknie – wystarczy
- suchać – spowiadać
- suchatelnica – konfesjonał (ZL)
- suć – sypać, puszczać gazy (ŚC)
- swaczyna – podwieczorek
- šwandrotać, šwandrać – mówić
- swobodno, swobodny – panna, kawaler (ŚC)
- sym-tam – czasami, od czasu do czasu (ŚC)
- synek – chłopak, młody mężczyzna
- syr – ser
- szaberplac – targ
- szac – kawaler, zalotnik
- szajbka - podkładka pod nakrętkę lub krótka firanka
- szajs – dziadostwo, badziewie (ZL)
- szaket – marynarka zob. taż jakla
- szałot – sałata, sałatka ziemniaczana
- szandara – żandarm, policjant
- szaufynster – wystawa, okno wystawowe
- szauszpiler – aktor
- szauszpilerka – aktorka
- szczewa – jelita, flaki
- szczewiki – buty
- szcziga, szcziżka – nieposłuszna dziewczyn(k)a
- szczyrkówka, szczyrkófka, szczyrkawka – grzechotka
- szelontać – wstrząsać
- szery, szyry – nożyce (zrr)
- szezlog, szezlong – tapczan
- szkarboły – buty (zazwyczaj stare, ciężke lub zniszczone męske buty)
- szklok – landrynka
- szkolorz – uczeń
- szkryflać – pisać
- szkudzi´c – potajemnie czego´s szuka´c
- szkuty – włosy (zrr)
- szkyrta´c – drapa´c
- szlag – uderzenie
- szlajfka – wstążka, sznurówka
- szlajmaszyna – szlifierka
- szlanga – żmija, wąż
- szlaubyncjer – śrubokręt
- szlauch – wąż (np. strażacki), gumiszlauch – wąż gumowy
- szlojder – proca
- szlug – papieros, końcówka papierosa
- szluk – łyk
- szlus – koniec, amen, kropka
- szłapa – 1. klapa, wejście na strych (ZL), 2. noga
- szłob – zob. rus
- szłopiec – pomieszczenie nad chlewem, oborą, gdzie magazynuje się siano lub słomę (zrr)
- szmary, smary – lanie
- szmaterlok – motyl
- szmergielpapiůr, szmergiel – papier ścierny (GŚ)
- szmira – smar (GŚ)
- sznaps – kieliszek wódki, wódka
- sznita, sznitka – 1. kromka chleba (por. klapsznita) 2. cięcie, blizna po cięciu na ciele
- sznupa – 1. pysk zwierzęcia 2. nos
- sznupać – szukać, wąchać, grzebać w nieswoich rzeczach, np: zwroty śląskie?
- sznupy – tabaka
- szolka – filiżanka, kubek
- szoł – szedł
- szpajza – deser, słodka przekąska
- szpanga – spinka do włosów (metalowa)
- szpanować – prostować np. szpanować gardiny, usztywniać (np. linę).
- szpas – przyjemność, zadowolenie
- szpek – słonina (zrr)
- szpil – gra, zabawa, mecz, rozgrywka (np. w kartach)
- szpiler – gracz, zawodnik (zob.: zwroty śląskie)
- szpilplac – boisko piłkarskie
- szpind – szafka na ubrania robocze
- szplint, śplint – bolec (ZL)
- szpliter – ostry, drobny kawałek kości lub szkła, odłamek
- szporobliwy – oszczędny (zaleta)
- szporować – oszczędzać, gromadzić pieniądze
- szpotlać się – potykać się (o własne nogi)
- szpyndlik – szpilka
- szpyndlikosz, szpyndlikorz – skąpiec, człowiek drobnostkowy
- szpyrka – skwarka, kawałek smażonej słoniny, (zrr), słonina
- szrank – szafa
- szrauber – wkrętarka (ZL)
- szraubsztok – imadło
- szrot – używane części samochodowe (ZL)
- sztachlok – agrest
- sztachnońć się – zaciągnąć się (papierosem)
- sztajger – sztygar
- sztajgnońć – awansować
- sztama – porozumienie
- sztamajza – dłuto
- sztand – stoisko np. na targu
- sztechówka (ŚO), sztychówa – szpadel
- szteker – gniazdko elektyczne. przełącznik
- sztela – miejsce
- sztelung – pozycja
- szterować – 1. popychać, szturchać, ale też wywierać presję psychiczną, 2. przeszkadzać
- sztof – materiał (np. na sukienkę)
- sztok – piętro (zob.: zwroty śląskie)
- sztolc – duma, dumny
- sztole – buty piłkarskie (korki)
- sztople – drewniane podpory
- sztora – zasłona
- sztrachycle – zapałki (ZL)
- sztraf – kara
- sztrajchować – malować
- sztrasebanka, sztrasenbana – tramwaj (zbt) zob. bana
- sztreka – droga, chodnik, wał ziemny
- sztrofa – zwrotka
- sztrom, śtrom (ZL) – prąd
- sztrykować – robić na drutach
- sztuba – areszt domowy
- sztuce – getry piłkarskie
- sztucha´c – popycha´c
- sztyglować się – stroić się, malować się (makijaż), poprawiać swój wizerunek
- sztyjc – ciągle
- sztyl – kij
- sztyrdziści, śtyrdziści – czterdzieści
- sztyrnoście, śtyrnoście – czternaście
- sztyrować – przeszkadzać
- sztyry, śtyry – cztery
- szumina – piana
- szupy – skorupy z jaj (zrr)
- szus – postrzeleniec
- szusblech, szucblech – zderzak, błotnik rowerowy
- szwaja – zob. gira
- szwajsować – spawać
- szwarny – elegancki, przystojny
- szwestera – siostra
- szwigerfater – teść
- szwigermuter – teściowa
- szwong, szwung – pęd, rozpęd, zamach
- szychta – dniówka
- szynk - bar, knajpa, pub
[edytuj] Ś
- ściebać – drapować, plisować, np. drobno ściebany klajd drobna plisowana suknia
- ściyl – ściółka (ZL)
- ściyrnie – ściernisko
- śćepnůńć – zrzucić
- śekane – mięso mielone
- śkryftnąć – wyłączyć (np. światło) (ZL)
- śleper – ładowacz
- ślepok – bąk (ZL)
- ślimok – mazgaj
- ślimtać – płakać, ślinić
- Ślónzok, Ślojnzok (zrr) – Ślązak
- ślyndzuchy – łyżwy
- ślyzyk – zob. krancek (ZL)
- śmiéra, śmiyra, szmiera – smar
- śmiérkosz, śmiyrkorz – brudas
- śmiertka – kostucha, śmierć
- śmiotek – miotełka
- śmjatek – szczotka do zamiatania na šipa – łopatkę do kurzu
- śniodać – jeść śniadanie
- śniołek – podgrzybek (ZL)
- śpanga, szpanga – spinka, klamerka
- śpik, śpiki, śpikol – smark, smarki, smarkacz
- śrobśtok – imadło
- śteker – przełącznik (ZL)
- śtopować – cerować (ZL)
- śtora – zasłona (ZL)
- śtrykować – sztrykować
- śtyryrogaty – czworokątny, kwadratowy (ZL)
- świdraty, świrzaty (ZL) – zezowaty
- świtnůc – przewrócic sie, spaśc (ZL)
- świynte jonki – czerwona porzeczka (ZL)
- świynty – święty
- świyrcok – świerk (ZL)
[edytuj] T
- tablyt – taca (ZL)
- tabula – tablica szkolna (ŚC)
- tachać – dźwigać, przenosić ciężkie przedmioty
- tajla – część
- tajojki, tajuźki – Lwowiacy (ŚC) też ogólnie polscy emigranci z byłego ZSRR.
- takutki, takućki – taki sam (ŚC)
- tanksztela – stacja benzynowa
- tańcować, tańcowaczka – tańczyć, zabawa taneczna (ŚC)^
- targa´c – rwa´c, wyrywa´c
- tarło – tarka (ŚC)
- taskać – nosić (ŚC)
- tasza (Górny Śląsk *), tasia, taśka (ZL) – torba
- taszyntuch – chusteczka do nosa
- taślampa (ZL), taszlampa, taszenlampa – latarka
- tej – herbata (napój) (przeważnie dotyczy mocno zaparzonej (ZL))
- tekla – plotkara (ŚC)
- tela – tyle
- telki – tak duży (ŚC)
- terozki – teraz
- tinta – atrament
- tintać – pić
- tisztuch – obrus zob. serwet, łobrus, uobrus
- titać – trąbić klaksonem
- titek – klakson
- titrać – zob. ciorać
- toczka (ZL) - taczka
- toć – oczywiście
- tomata – pomidor
- tonkać – moczyć
- topek – nocnik
- topla´c – moczy´c
- tor – bramka na boisku; gol,
- torman – bramkarz
- torta – tort, tortensztik – porcja, kawałek tortu
- tóż – w takim razie
- tragac – taczka drewniana (ZL)
- treger – szyna (w konstrukcji stropu)
- trep – niezdara, nieudacznik, głupek (zrr)
- trepy – chodaki, ogólnie buty
- trichter – lejek
- trit – wycieraczka do butów
- tropić (się) – męczyć (się) (ŚC)
- trowa – trawa
- trómpka – trąbka
- trówła, truhła – ozdobna skrzynka na ozdobności (ŚC)
- trufać – przypuszczać (ŚC)
- trujok – grzyb trujący
- tryjtki – buty piłkarskie
- trza, trzeja – trzeba
- trześnia – czereśnia (ŚC)
- trzewiki – buty
- trzi, trzij – trzy
- trzyśńa - czereśnia
- tubera – gruźlica
- tuberok – gruźlik
- tukej, tukyj – zob. sam
- tunki – tenisówki, trampki
- tuplikować – tłumaczyć
- tuplok – duży kufel piwa (ŚC), (karty) podwójna karta
- tuste – zob.: fet
- tusty – otyły, tłusty lub smalec
- tuśki – kredki do makijażu
- tutej! – pij! (do małego dziecka)
- tyj – zob.: tej
- tyjater – teatr (ŚC)
- tyrać – zasuwać
- tyrckać, tyrtkać – biegać truchtem
- tyta – róg obfitości (torba ze słodyczami dla pierwszoklasistów) także pupa
- tytka – torebka papierowa
[edytuj] U
- uberiba – kalarepa
- uciupać – narabać drzewa na rozpalke (ZL)
- udawać – wydawać (pieniądze)
- ufajdać się – zob. ciorać
- ufifrać się – zob. ciorać
- ujek – wuj, ujec (ŚC) zob.: onkel
- ukaranie – zmartwienie, kara
- unfal – błąd, wypadek,zwroty śląskie
- uniyskorzić (się) – spóźnić (się)
- unterhouzy – kalesony
- urlaub – urlop, czas wolny
- uślimtany – zapłakany
- utopiec, utoplec – baśniowy potwór, wciągał swoje ofiary do wody i topił je
- utropa – zmartwienie (ZL)
[edytuj] W
- wachować – stróżować, pilnować
- wachtyrz – stróż (ZL)
- wadzić się – kłócić się
- wajać – płakać, skarżyć się
- wajcha – zwrotnica lub uchwyt, np. dźwigni
- waleska – karetka pogotowia
- wander – spacer, wędrówka
- wandzka – pchła/pluskwa
- wanielicki – ewangelicki (ZL)
- wartki, wartko – szybki, szybko
- warzecha, warzycha – warząchiew
- warzkuchnia – pomieszczenie gospodarcze, w którym się przygotowuje paszę dla zwierząt
- warzyć – gotować
- waserwoga – poziomica
- waszberet, waszbret – tara do prania
- waszkorb – kosz na pranie
- waszpek – miednica (miska)
- wawa – sprawiać ból (ŚC)
- wądół – jar (ZL)
- wąty, wonty – 1. protest (zob.: zwroty śląskie), 2. wątpliwości
- wciry – zob. szmary
- wedle – zob. kole
- wela – fryzura, grzywka (ciepnąć welą – zarzucić grzywką)
- wele – obok ,nieopodal
- wercić się – opłacać się
- werk – zakład przemysłowy
- werkcojg – narzędzia
- werksztela – warsztat
- wertikol – szafka na bieliznę
- westa – kamizelka
- wetnąć się (o coś) – założyć się (o coś)
- węgiel – Wungiel, wongiel, WUngeil
- wic – żart, anegdota
- wieczerzać – jeść kolację
- wieczerzo – kolacja
- wiela – dużo, ile (w pytaniach) (Wiela je godzin = Która godzina?)
- wieprzki – agrest
- wierch, wiyrch – góra (czegoś), wierzch
- wiertać – wiercić, borować zęby
- wierza – chyba
- wihajster – zob.: dinks (niem. w wolnym tłumaczeniu co to jest?)
- wija – bijatyka, awantura
- wilijo – wigilia
- winkiel – zob.: ek
- winszować – składać życzenia noworoczne
- wlazł – wszedł
- włazić – wchodzić
- włócyć pole – bronować pole (ZL)
- woniać – wąchać, pachnieć
- wor – upał
- wrazić – włożyć, wtrącać się
- wrazitek – osoba która się wtrąca w nie swoje sprawy
- wszandy, wszyndy – wszędzie
- wuszt – kiełbasa
- wusztzupa – zupa z produktów świniobicia
- wycug – dożywocie (ZL)
- wydować sie – wyjść za mąż (zrr)
- wyglebić się – zob. obalić
- wygnąć – wygiąć
- wylyś, wylyść – wyjść
- wynokwiać, wynokfiać – wydziwiać, grymasić przy jedzeniu
- wyntka, wyndka – wędka
- wypity – pijany
- wytorbić się – zob. obalić
- wzióńść, wziyńść – wziąć, odebrać
[edytuj] Y
- Yjzel – osioł
- Yncyklopedyjo - encyklopedia
- Ynglynder – Anglik
- yno – tylko
- Ynta – przewrót, upadek, skok do wody
[edytuj] Z
- zaciągaczki – zasłony
- zaciongnońć się – zachmurzyć się (o niebie)
- zadatek – zaliczka
- zadek – tył, tyłek, także rzyć
- zafrópować – zakorkować, zakręcić
- zajechać się – zamęczyć się
- zajta – strona internetowa
- zakludzić – zaprowadzić
- załośniczki – kolczyki
- zamt – aksamit
- zamtowy – aksamitny
- zand – piasek (niem. der Sand – piasek)
- zand gruba – kopalnia piasku
- zapucować – otynkować mur
- zarozki – zaraz
- zastawiać – zatrzymywać (kogoś) (zob.: zwroty śląskie) (ZL)
- zaś – znowu
- zausznice – kolczyki
- zawarte – zamknięte
- zawiyrać – zamykać
- zawrzyć – zamknąć
- zbajslować – zorganizować np. zbajslować tref – zorganizować spotkanie
- zbereźny – nieskromny, erotyczny
- zbobcyć – zepsuć (ZL)
- zdechlok – chuchro, zmęczona osoba
- zeblec się – rozebrać się
- zejgeblat – brzeszczot, także piłka do metalu
- zelter (Górny Śląsk *), zeltra (ZL) – woda mineralna
- zerknyć, zerknońć – zaglądnąć, spojrzeć
- zic – siedzienie, siodełko, taboret
- zicać – siadać
- zicherka – agrafka
- ziele – chwasty (ZL)
- ziemnioki, ziemioki – l.mn. ziemniaki (ŚC), por. kartofle
- ziherung – bezpiecznik
- zipać, zipieć – sapać, rzęzić (zob.: zwroty śląskie) (ZL)
- zista – babka piaskowa
- zmierzły – nieznośny, naprzykrzający się, marudny,(dziecko)nie wyspany (czytać rz nie ř)
- znojść, znolyźć – znaleźć (zrr)
- zofórt – za chwilę
- zogówek – poduszka pod głowę
- zogówek – poduszka pod głowę
- zokel, zokiel – lamperia
- zoki – zob.: fuzekle
- zokle – skarpetki (ŚC)
- zol – podłoga (rzecz., lp, f, M.)
- zola – podeszwa buta, podbite oko
- zolicić, zolycić – zalecać się od zolejty, zolyty (zrr, ŚC) – zaloty, umizgi
- zolyty – zaloty
- zołza – sos
- zomek – zamek
- zońść – zajść
- zowita – panna z dzieckiem (ZL)
- zrykowiny – zaręczyny (ZL)
- zwyrtać sie – obracać się
- zymft – musztarda
- zyrtka – żerdź (ZL)
[edytuj] Ź,Ż
- ździwoczóny – wyprowadzony z równowagi
- żadło, źradło, zdrzadło – lustro
- żadnik – sprośnik
- żałośnice – kolczyki
- żber – balin
- żdorać – zaczepiać (ŚC)
- żduchać – trącać (kogoś) (ŚC)
- żeleźniok – piec żelazny, wóz żelazny
- żić – tyłek
- żymlok – bułczanka
- żymła – bułka
- żymła z karminadlem, ... z karbinadlem – bułka z kotletem mielonym (to nie hamburger)!!
- żyniaczka – ślub (ZL, ŚC)
- żynóć – pędzić (bardzo szybko biec)
- żyszka – skąpiec
- żywobyci – życie
- żyżyń – pragnienie (ŚC)
[edytuj] Imiona
- Achim, Chimek – Joachim
- Alojz, Lojzek, Lojzik – Alojzy
- Ana – Anna
- Barbora, Berbla – Barbara
- Baścik – Sebastian
- Bercik – Norbert, Albert, Engelbert, Robert
- Bynek – Benon
- Cila, Cilka – Cecylia
- Deta – Bernadetta, Bernadeta
- Dora, Dorka – Dorota
- Ecik – Edward
- Eli – Eleonora
- Elza – Elżbieta
- Etmunt – Edmund
- Franc, Francik, Francka – Franciszek, Franciszka
- Fric, Fridek – Fryderyk
- Frida – Elfryda
- Gerat, Gert – Gerard
- Gielo – Grzegorz
- Gita – Brygida
- Gryjta – Małgorzata
- Gustlik, Gustek, Gustla – Augustyn, Gustaw, Augustyna
- Gyjla, Angyjla – Aniela
- Gynek – Eugeniusz
- Hajdla, Hyjdla – Jadwiga, Adela, także od niemieckiego Adelheid
- Hajna, Hajnel – Henryk
- Hana – Joanna
- Hanik, Hanys, Hanzlik – Jan
- Holdek – Reinhold
- Ira – Irena
- Jorg, Jorga, Jorguś – Jerzy
- Justa – Justyna
- Karlik – Karol
- Krista – Krystyna
- Luca – Łucja
- Lucek – Łucjan
- Lyjo – Leon
- Lyna, Lynka, Hela – Helena
- Manek – Emanuel
- Maryjka – Maria
- Matla – Marta
- Micia – Emilia
- Mija, Mijka – Maria
- Munda, Mundek – Edmunda, Edmund, Rajmunda, Rajmund,
- Nyśka – Agnieszka
- Ojgen, Ojga – Eugeniusz
- Paulek – Paweł
- Pyjter, Pioter, Pietrek, Pieter' (ŚC) – Piotr
- Richard, Richat (ZL) – Ryszard
- Rołza, Rołska – Róża
- Rudi – Rudolf
- Ryjza, Rejza, Rynia – Teresa
- Stanik – Stanisław
- Stazyja – Anastazja
- Sztefa – Stefania
- Tejdor, Tyjuś – Teodor
- Tila – Otylia
- Tilda – Matylda
- Trauda – Edeltrauda
- Truda – Gertruda
- Usia – Urszula
- Wera – Weronika
- Wichta – Wiktoria
- Wilik, Wilem, Wilym, – (ZL), Wiluś (Górny Śląsk) – Wilhelm
- Yjduś – Edward
- Yma – Emma
- Ynst – Ernest
- Yrma – Erna
- Ywald – Ewald
- Zeflik, Zefel, Zefla – Józef, Józefa
- Zelma, Zala – Salomea
- Ziga, Zyga – Zygmunt, Zygfryd
[edytuj] nazwy geograficzne
- Afrikaner – Afrykanin
- Altrajch – Zagłębie Dąbrowskie (iron.)
- Amerykón – Amerykanin
- Anaberg – Góra św. Anny
- Anglijo – Anglia
- Angliki – Anglicy
- Bajerok – Bawarczyk
- Bierafko, Biyrafka – Bierafka
- Boguszic – Boguszowice
- Byndzin – Będzin
- Bytóń,Bytůń – Bytom
- Cidry - Radzionków
- Czynstochowa – Częstochowa
- Czyrwionka – Czerwionka
- Domb – Dąb
- Dymbiensko – Dębieńsko
- Fryna – Nowy Bytom
- Fryc, Fryce - Niemiec, Niemcy
- Gisz – Giszowiec
- Glajwic – Gliwice
- Góry – Tarnowskie Góry
- Halymba – Halemba
- Hindenburg – Zabrze
- Idawajcha – Ligota
- Indianer – Indianin
- Italijo – Włochy
- Italok, Italoczka, Italijoki – Włoch, Włoszka, Włosi
- Jaszczymbio – Jastrzębie Zdrój
- Kalyty – Kalety
- Kandrzin – Kędzierzyn
- Katowicy – Katowice
- Kochlowicy – Kochłowice
- Laband – Gliwice-Łabędy
- Leszczin – Leszczyny
- Loslau – Wodzisław Śląski
- Lyndziny – Lędziny
- Łazisk – Łaziska Grn.
- Malapana – Mała Panew
- Malynie – Malenie
- Mechtal – Miechowice
- Morawiok, Morawioki – Morawianin, Morawianie
- Nikisz – Nikiszowiec
- Niymiec, Niymce – Niemiec, Niemcy
- Nokło – Nakło Śl.
- Ojropa – Europa
- Opołle – Opole
- Orzysze, Orzysz – Orzesze
- Panewnik – Panewniki
- Pepik, Pepiczka, Pepiki – Czech, Czeszka, Czesi
- Piekar, Piekory, Piekory Slůnskie – Piekary Śl.
- Piosek – Piasek
- Polok, Poloczka, Poloki – Polak, Polka, Polacy
- Przymszo – rzeka Przemsza
- Rajch, Ef – RFN
- Rosyjo, Russlandy – Rosja
- Rus, Ruska, Rusy – Rosjanin, Rosjanka, Rosjanie
- Schwarzwald – Czarny Las
- Siywierz – Siewierz
- Ślónsk, Ślónzek – Śląsk
- Ślónzok, Ślónzoczka, Ślónzoki – Ślązak, Ślązaczka, Ślązacy
- Świyntochlowic, Szwiyntochlowic, Świony – Świętochłowice
- Uher, Uherka, Uhry – Węgier, Węgierka, Węgrzy
- Woźnik – Woźniki Śl.
- Ymieliń – Imielin
- Zdziszowic – Zdzieszowice
- Zobrze – Zabrze
- Zołynże – Załęże
[edytuj] miary czasu
- ćwierć na jedno / świerć na jedno – piętnaście po dwunastej
- pół czwortej – wpół do czwartej
- punkt dwanosto – południe
- trzi ćwierci na siódmo / ...świerci... – za piętnaście siódma
[edytuj] karty
Na Śląsku bardzo popularną grą karcianą jest Skat wywodzący się z Niemiec. Stąd właśnie (ze Skata), wzięły się śląskie nazwy kolorów i figur w kartach.
[edytuj] kolory
[edytuj] figury
[edytuj] inne terminy karciane
- angezagt – gra "zapowiedziana"
- hand – gra "z ręki"
- rajcowanie – licytowanie
- sztych – lewa
[edytuj] określenia z żargonu górników i techniczne
[edytuj] A
- ajzynblat – brzeszczot do metalu
- ajzynzyga – piła (do metalu)
- anszleger – nastawiacz przy windzie kopalnianej
[edytuj] B
- bajzyga – wyrzynarka (piła do drewna)
- bormaszyna – wiertarka pneumatyczna
- budunek – zabezpieczenie stropu w kopalni
[edytuj] C
- cechować – znaczyć, zaznaczać (np. miejsce na dziurę w ścianie)
- chodnik – główny korytarz
- colsztok – miarka składana, calówka
- cwinger, cwinga (ZL) – ściskacz
[edytuj] F
- fajla – pilnik
- fajlbank – falbank – stół warsztatowy
- faustlik – średni młotek, mniejszy od pyrlika
- fedra – sprężyna
- fedrować – urabiać
- fela – deska
- fusgruba – kanał piekarski
[edytuj] G
[edytuj] H
[edytuj] K
- kalfas – pojemnik do mieszania zaprawy
- karbidka – górnicza lampa karbidowa
- krajzyga – 1) stół z piłą używany do cięcia drewna na opał, ale nie tylko; 2) piła tarczowa
- kurbla – korba
[edytuj] L
- lajsta – listwa
- lasia – metalowa poprzeczka przy słupku, do której przybija się przęsło płotu
- laubzega – cienka piłka metalowa do wycinania gł. w drewnie (włośnica)
[edytuj] M
[edytuj] N
- nagel – gwódźdź (Górny Śląsk *)
[edytuj] P
- papniok (ZL), papiok (Górny Śląsk *) – rodzaj gwoździka wbijanego do papy. Krótki z szerokim łebkiem.
- przekop – główny chodnik na dole kopalni; jest ich zazwyczaj pare z przeznaczeniem na transport
- pyrlik – młotek (duży – używany w kopalni)
[edytuj] R
- rajbetka – packa murarska
- raszpla – duży pilnik
- ryl, sztychowka – szpadel
[edytuj] S
- szishajer – górnik strzałowy
- szlajfmaszyna – szlifierka
- szloga – "brama" przed parą młodą
- szmergielpapiur, szmergiel – papier ścierny (Górny Śląsk *)
- szmira, szmyra – smar (Górny Śląsk *)
- szraubsztok – imadło (Górny Śląsk *)
- sztajger – sztygar
- sztamajza – dłuto (Górny Śląsk *)
- sztechówka (ŚO), sztychówa – szpadel
- sztople, sztomple – drewniane podpory, stemple
- sztrom – prąd (elektryczny)
- szwajsować – spawać (Górny Śląsk *)
- szwela – drewniany podkład kolejowy
- szychta – dniówka
[edytuj] Ś
[edytuj] W
- wajcha – uchwyt, np. dźwigni, zwrotnica kolejowa/tramwajowa
- wapyn – herb
- waserwoga – poziomica
- wajzel/wajcha - przełącznik
- wurszt - kiełbasa
[edytuj] Z
- zapucować – otynkować mur (niem. der Putz=tynk)
- zejgeblat – brzeszczot, także piłka do metalu (niem. das Sägeblatt)
- zicherung – bezpiecznik (niem. die Sicherung)
[edytuj] Charakterystyczne zwroty i powiedzenia
- dej Boże – odpowiedź na Szczynść Boże
- dej ptokowi wody, bo ci zdechnie! – j.w.
- jerona! – cholera!
- mos ptoka – Jesteś szalony!
- mosz aua i dwa boloki – j.w.
- mosz aua – j.w.
- po ptokach – za późno
- szczyńść Boże – dzień dobry
- utopiou śe w maślonce – nie wiadomo gdzie (ktoś) jest
- z Panym Bogiem – do widzenia
[edytuj] *
Górny Śląsk: tu rejon miast Bytom, Chorzów, Gliwice, Katowice, Knurów, Miasteczko Śląskie, Mikołów, Mysłowice, Piekary Śląskie, Pszczyna, Radzionków, Ruda Śląska, Rybnik, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice, Tarnowskie Góry, Tychy, Zabrze
