Indeks:Polski - Gwara sądecka
Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Słownictwo nie jest jednolite. Niniejszy słowniczek jest zbiorem słówek, używanych w rejonie Nowego Sącza, Limanowej, Gorlic, Łącka, Krynicy, Krakowa, Jaślisk, Bukowska, Krosna, Jasła oraz Sanoka.
Indeks:
[edytuj] A
ady - przecież
agoce - akacje
am, alem - skrót od ale jestem
aś - skr. od ale jsteś
ancykrys - urwis, antychryst
ancymon - gagatek
ano - tak
(wróć do indeksu)
[edytuj] B
babka - małe, kwadratowe kowadło
baciarka - randka
baciarzyć - jeździć do dziewczyny
badziewie - dziadostwo
bajzel - nieporządek, rozgardiasz
bambuch - brzuch, zwłaszcza duży
balia - miednica
bania - głębia rzeczna, także balia, wanna
bardzi - bardziej
bazarowy - tandetny, kiepskiej jakości
bazia - stonoga pospolita
bejdok - głupiec
bety - prześcieradła, pidżamy
bez - przez
blacha - piec kaflowy, w zn. piec pod blachą
blasok - sklep gospodarczy
bluj - grzyb trujący
borscyk - barszcz
bojcyć - mówić głupoty, plotkować
bojki - plotki, pomówienia
bratrura - elektryczny piekarnik, prodiż, pierwotnie komora w piecu kaflowym do wyrastania ciasta na chleb, na Kaszubach jest bratnik, (z niem. braten + Ruhre)
brusić - mleć w żarnach
Bryjów - Stary Sącz
buc - cham,
buceć - płakać
bydloncie - cielak
bzdura - kłamstwo, fałsz
(wróć do indeksu)
[edytuj] C
chać - dom, mieszkanie
charmider - bałagan w domu
chichrać sie - śmiać się
chlyw - bałagan
chłodocek, chodocek - chłopczyk
chłodok, chodok - chłopak
chłopek - pion szachowy
chłopy - Meżczyźni
chołpa - dom
chrobol - owad
chrust - faworki
chryja - brzydka twarz, gęba, w zn. "ale chryja" - ale awantura
chyrlok - chorowity człowiek
chyroć, chyrloć - kaszleć
choć co - byle co
ciaparajda - nieudacznik
ciskać - rzucać
ciugnik - traktor
ciupać - rąbać, pot. szybko dokądś jechać
ciutki - troszkę
ckliwić - łaskotać
ckliwki - łaskotki
coby - żeby
corny - czarny
cosik - coś, co nieco
cudok - dziwak
cudować - robić głupie rzeczy
cumelek - smoczek dla dziecka
cwortek - czwartek
cy - trzy
cycok - młode prosię
cygon - kłamca
cygonica - kłamczucha
cygonić - kłamać
cyiści - trzydzieści
cyngiel - przycisk
cynoście - trzynaście
cyrkulotka - piła do drewna
cyrnice, czernice - jeżyny
cyrpok - podbierak na ryby
cyrwa - kier, czerwień
cza - trzeba
cześnie - czereśnie
(wróć do indeksu)
[edytuj] D
dej ze - daj!
dojonty - złośliwy
doktor - lekarz
druślok - cedzak
drynda - motorower
durnowaty - durny
durok - dureń, idiota
dutki - pieniądze
dygłotki - wstrząsy, dreszcze
dwajścia - dwadzieścia
dwo - dwa
Dziawes - obraźliwie o Cyganie
dzie - gdzie
dziecka - dzieci
dziesik - gdzieś
dziewiońć - dziewięć
dzioł - szczyt, wierzchołek wzniesienia
dziopa - dziewczyna
dziurgać - plątać
dzwonek - karo w kartach
dźwiyze - drzwi
(wróć do indeksu)
[edytuj] E
e ta! - jak to
eno - ale dlaczego nie?
(wróć do indeksu)
[edytuj] F
fajrant - przerwa po pracy
felerny - nieudany
ferszalunek - roboczy strój
fertki - widełki do miksera
filcoki - buty na deszcz
flasia - dziecięca butelka
fojka - papieros
folia - szklarnia
fyrtoć - szybko mieszać, miksować
(wróć do indeksu)
[edytuj] G
galasić - gnieść, miażdżyć, mieszać
galasiorka - prosta młockarnia nie oddzielająca słomy i plew od ziarna
gira - stopa
glizda - dżdżownica
godać - mówić
godoć - mówić (gmina Bukowsko)
godejcie - mówcie (gmina Bukowsko)
gnot - noga
god - wąż, żmija
gorunc, goronc - upał
gościeniec - droga
grajok - adapter, magnetofon
groń - góra
grot - stara maszyna
grule - ziemniaki niem grund lehne
grzebyk - grzebień, szczotka do włosów
gudzia - świnia, brudas
gumjoki - buty na deszcz
gumofilce - buty na deszcz
guzdrolić sie - robić coś powoli
(wróć do indeksu)
[edytuj] H
hajnok, hań - tam
hajzer - bałagan
halastra - banda
Hanes - Ślązak
hara - wódka z ziemniaków
harować - ciężko pracować
hawok, haw - tu
Hawrana - Skoda
Hawranki - Słowacy
hebel - strug
hetki - daleko
hloć - pić alkohol
ho? - co?
haśtuk - łańcuszek, obroża
hulać - szaleć, tańczyć
hulacka - zabawa
(wróć do indeksu)
[edytuj] I
idny - inny, drugi
ino - tylko
inocy - inaczej
ino-ino - niewiele
isceć - sikać
(wróć do indeksu)
[edytuj] J
jabcok - nalewka jabłkowa
jajeśnicka - jajecznica
jaźwiec - borsuk
jażwić się - drzeć się
jedon - jeden
jedynoście - jedenaście
jeżyny - włoszczyzna
jo - ja
jojcorz - żartownik
jojcyć - narzekać
jojkło - jajko
jozgłot - huk
jazgot - hałas
jazgotać - drzeć się
jupa - kurtka dżinsowa
juchcić - palić, palić się intensywnie
jupek - walet
(wróć do indeksu)
[edytuj] K
kabaryna - furgonetka, samochód policji
kajdzioch - duży brzuch
kajzerka - bułka (w poznańskiem jest Keizer Franz Butterbrödchen)
kalapatka - packa na muchy
kamrat - przyjaciel
kamyrdol - kamień
kanciok - Fiat 125p
kara - element wozu drabinniastego, składała się z osi, dwóch kół i dyszle, dwie kary związane ze sobą tworzyły podwozie
kartofel - ziemniak
kasoć - podwijać
kaslik - szafka nocna
kaszlok - Fiat 126p
kawolerka - młodzi mężczyźni
kice - gęste włosy
kiela - ile
kiele, kielce - zęby
kielić się - szczerzyć zęby
kierbce - buty
kifor - nos
kijok - patyk
klamoty - sprzęt domowy
klapyta - packa na muchy
klepać - prostować ostrze kosy na babce przy pomocy młotka
klopsy/klops - (=sznycel)/kotlet mielony, gotowany
kłociuba - pogrzebacz
kłolucha - kolczyki
knys - bat, kij
koconki - ogonki truskawek
koj - gdzie
koloska - wózek
kłopoce - stare buty
kopocka - kopaczka
kopiaty - pełny (gmina Bukowsko)
korpjyl - brukiew, burak
korzec - stonoga
krajc - trefl (w kartach)
krucafuks - przekleństwo w rodzaju: cholera, lub kurde, także nazwa odwróconego krzyża u satanistów
krzesna - chrzestna
krzesny - chrzestny
krypy - ciężkie buty
którysik - któryś
kudły - włosy
kufajka - kamizelka
kukoć - podglądać
kum - teść (gmina Bukowsko)
kunic - koniczyna
kurze łapki - pierwiosnki
kusa - twarz
(wróć do indeksu)
[edytuj] L
lace - biegnie, (gmina Bukowsko)
lebiodka - korba
legutko - lekko
letko - lekko (gmina Bukowsko)
lewus - krętacz, oszust
leźć - iść
lica - lejce (gmina Bukowsko)
lon, lonik - zawleczka
lura - słabo zaparzona kawa, herbata
luśnia - element wozu drabinniastego, podpórka drabiny przymocowana do kary lub kołowrotu
luwa - ulewa, gradobicie
lytra - element wozu drabinniastego, podpórka drabiny przymocowywana do osi koła
(wróć do indeksu)
[edytuj] Ł
łajza - włóczęga
łepetyna - głowa
łokulory - okulary
Łonckówka - wódka z Łącka
łong - las nad rzeką
łostrewka - stojak na siano
łosimdziesiut - osiemdziesiąt
łosimnoście - osiemnaście
łosiem - osiem
łyskoć - błyskać - "Sie łysko, idzie burzo"
(wróć do indeksu)
[edytuj] M
maciupinka - odrobina
macher - krętacz, kombinator
machlojki - oszustwo
maciupko - maleńko
magistrat - budynek rady miejskiej
maje - mniszek lekarski
mara - wstyd
marać się - robić sobie wstyd
maślany (rynek) - targ spożywczy
matko krzesna - zwrot grzecznościowy dziecka np. do sąsiadki
miodunki - przebiśniegi
miśkorz - weterynarz specjalizujący się w kastracji trzody chlewnej
miśkorzkie płortki - spodnie sztruksowe
mjetła - miotła
mjosto - miasto
Mjosto - Nowy Sącz
mlycorz - mleczarz
mlykło - mleko
młotur - motocykl
młucka - mielenie
młódka - młoda dziewczyna
mńyj - mniej
Moja - żona, narzeczona, dziewczyna
Mores - Cygan sądecki
moronie - kluski z tartych ziemniaków odciskanych przez płótno
Mój - mąż, narzeczony, chłopak
myjok - ściereczka
mysza - mysz
myśliwka - polowanie
(wróć do indeksu)
[edytuj] N
nacharatać - dużo zrobić, (gmina Bukowsko)
na sermater, na serfajku - źle wykonana praca, okolicznościowy "przerywnik", w powieści Przygody Dobrego Wojaka Szwejka, główny bohater nuci sobie pod nosem „od Krakova vieje viater všicko idě na sermater”.
na glanc - na błysk
na obkoło - na około
na polu, na pole - na dworze, na dwór, na zewnątrz
nakastlik - szafka pokojowa
naroz - nagle
nimo - nie ma
niek- niech
no dy - no przecież
(wróć do indeksu)
[edytuj] O
obwarzanek - precel
oglądnąć - obejrzeć, ocenić
omasta - polewa z tłuszczu
onegdaj - przedwczoraj (gmina Bukowsko)
onuce - skarpetki
oselnik - gniazdo os
osełka - ostrzałka do kosy
osiedle - podwórze
(wróć do indeksu)
[edytuj] P
paciara - tanie wino
paka - więzienie, rodzaj wozu konnego do przewozu sypkich materiałów, ziemniaków etc.
pagłorek - niewielka góra
papir - kartka
paryja - dolina strumienia, wąwóz
pastyrka - karabińczyk, także msza o północy w Boże Narodzenie
pekaesiok - kierowca autobusu
piejok - śpiewak o kiepskim głosie
piersze - najpierw (gmina Bukowsko)
pierun - spryciarz
pinć - pięć (liczebnik), (gmina Bukowsko)
piosek - piach
pirścioń - pierścionek
pisoć sie - nazywać się
pitolić - kłamać
pjyrwy - najpierw
płopiuła - popielniczka
płortki - spodnie
płotok - strumień
płowrózek - lina
podła - słaba (gmina Bukowsko)
pokozoć - zrobić coś głupiego
pole - podwórko
pomału - wolno
pondzić - spieszyć się
popiółka - popielniczka
popod - pod
popuscoć - luzować
pastuch - drut z przeplywającym małym prądem (zazwyczaj ogradza się pastwiska)
późni - później
pukanka - zabawa w chowanego
pumagier - robotnik, pomocnik
prasnąć - uderzyć
prasulec - deska do prasowania
pront - stalowy słupek
przezucie - obuwie na zmianę (gmina Bukowsko)
przeż - ale przecież
przody - przedtem (przysłówek), (gmina Bukowsko)
przyzelić - przypalić, zwłaszcza ubranie
psik - grzyb niejadalny
psikać - kichać
putnia - nos (rubasznie)
(wróć do indeksu)
[edytuj] R
racuchy - placki na cieście naleśnikowym, z pokrajanymi jabłkami
rapa - dłoń
rajoki - polne jabłka
ronta - renta, też emerytura
roz - raz
rożen - zajazd, bar
równia - dolina rzeki
ruta - niedojrzały owoc
Ruś - wsie i osady łemkowskie (rusińskie)
rychtować - przygotowywać
ryktować - naprawiać
rynek - centum miasta
(wróć do indeksu)
[edytuj] S
sagon - czajnik
se - sobie
sekator - przecinak
siekać - kopać
sioń - przedpokój
skiała - piesek
skiałceć - piszczeć jak mały piesek
sklypłowa - ekspedientka
skrabaka - podwórkowa miotła
skuceć - żalić się, narzekać
skurzok - piłka
smaki - ochota na picie alkoholu
smerk - świerk
Sonc - Nowy Sącz
spindrać - wspinać się
spłoziroć - przyglądać się
spodzień - eleganckie spodnie
sporzy - szybciej
spyra - słonina
stonkać - jęczeć
straśnie - bardzo
struzyk - nożyk do obierania
styrmać - wspinać się, robić nieporządek, rozrzucać
suma - gł. msza w niedzielę
suśnia - sosna
syr - ser
syry - śmierdzące stopy
syrwotka - kwaśne mleko
Swoja - żona, narzeczona
Swój - mąż, narzeczony
szaflik - pudło na zborze
szajs - zbędne przedmioty
szczypica - skorek
szczypka - drewno opałowe
szkut - brzdąc
szlif - przejażdżka samochodem
sznycel - kotlet mielony, smażony
Szwab - Niemiec (narodowość)
(wróć do indeksu)
[edytuj] Ś
ślałf - wąż ogrodowy
ślamazora - flegmatyk, niezguła
ślamowanie - czyszczenie jelit na kiełbasy
ślimocyć się - płakać
ślizgawica - gołoledź
ślypja - oczy
śnycelka - kotlet mielony
śoflik - misa
śpiki - dzieci, smarkacze
śpitol - szpital
śtańgla - palik, rodzaj łomu do wybijania dziur w ziemi, np. w celu okopania ostrwy
śtychówka - szpadel
śtyrdziści - czterdzieści
śtyrnoście - czternaście
śtyry - cztery
śufla - łopatka
śyc - kosić
śyckornia - kosiarka, dawniej urządzenie do robienia sieczki na paszę
śwarny - sprytny, zwinny
świynconka - wielkanocny żurek z kiełbasą, chrzanem i jajkiem na syrwotce
śwogier - szwagier
(wróć do indeksu)
[edytuj] T
tagi - tak czy inaczej
tamłok - tam
tarełko - tarka
teros - teraz
toki - taczki
tragoc - wózek
troski - troche
tryp - stare auto
tutok - tutaj
tyka - palik
tys - też
tyźniy - tygodnie (gmina Bukowsko)
(wróć do indeksu)
[edytuj] U
ujek - wujek (gmina Bukowsko)
umrzyk - zmarły
uwidzieć - zobaczyć
uwondzić - przypalić
uzryć, użreć - ugryźć
(wróć do indeksu)
[edytuj] W
w cas - wcześnie
waserwaga - poziomica
warce - jest wart, (gmina Bukowsko)
wartować - być wart czegoś, (gmina Bukowsko)
warśtot - zakład usługowy, firma
wartki - szybki
warzycha - drewniana łyżka
werdepy - nierówna powierzchnia
weka - długa bułka pszenna,
weznuńć - wziąć
wiela - ile
wihajster - uchwyt
winkiel - róg
wino - pik (w kartach)
winowaty - winny
wiracha - cwaniak
wjoncy - więcej
wjyrch - szczyt góry
wnetki - niedługo (gmina Bukowsko)
Woldzwagen - samochód marki Volkswagen
wongiel - węgiel
wonglorka - węglarka
wontka - wędka
wycyrklowoć - wywrócić się
wycyrklować - wyrównać (gmina Bukowsko)
wyganiocka - packa na muchy
wypucoć - wypłukać
wypucowony - czysty
wyrzęda - rozrabiaka
wyrzondy - rozróby
wyzymoć - wykręcić
wyzonić - ożenić się
(wróć do indeksu)
[edytuj] Z
zaciurka - kluski z mlekiem, również z kwaśnym
zadziorny - butny, porywczy
zadziurgać - zaplątać
zajęcza kapusta - szczaw
zapartek - nieświeże jajko
zapasywać - wkładać za pas
zapaść - wąwóz
zasinać - zasypiać
zastępować - przeszkadzać
zastrugaczka - temperówka
zawjyroć - zamykać
zdymiońć - zdjąć
zelić - źle się czuć
Zielone Świontki - św. MB Zielnej
zimjoki - ziemniaki
ziorać - patrzeć się
zryć - jeść
zur - żurek
zygoć - drażnić
zyndyca - niegrzeczna dziewczynka
zyrtka - trzepak
zyrny - łakomy
źrały - dojrzały (gmina Bukowsko)
(wróć do indeksu)
[edytuj] Charakterystyczne zwroty
A mie zeli - Ale mnie suszy (chce mi sie pić)
A sie zaniesło - Zbiera się na deszcz
Ale zacino - Ale ulewa
Ani nie godej! - Nawet mi nie mów!
Ani się zakabaciło, ślątwa idzie! - Zachmurzyło się, idzie deszcz.
Bedzie! - Może być. Wystarczy.
Chołpa spoć! - Do domu! Do spania!
Co to to to takie - No i co to ma być?
Cosik sie mi zdo... - Wydaje mi się, że...
Dawać (puszczać) cynka - dawać sygnał na telefon komórkowy
Dzie bedzies sed (jechoł) jak leje? - Czemu tak wcześnie idziesz (jedziesz)?
E! Dzie ta! - Ależ skąd!
Eno! - Ale dlaczego?
Galicyjskie dziecko - o brudnym, zaniedbanym dziecku
Idze idze - Daj spokój!
Jak cie prasno, to ino roz! - upomnienie, groźba j.np. Bo zobaczysz!
Jaka mara! - Ale głupio wyszło
Jechać do Mjosta - jechać do Nowego Sącza
Jechać na szlifa - jeździć samochodem, bez określonego celu
Kijem wortos - Zasługujesz na karę (w odniesienu do dziecka)
Kisz ta pierun (dziod, dziadzi) - przekleństo, wyrażające zdziwienie
Kto inszy! - Ktoś inny.
Który tam kolejorz? - Kto trzyma kieliszek z wódką? (Na Sądecczyźnie wódkę pije się z jednego kieliszka)
Łazić po chołpach na bojki - włuczyć się i plotkować
Mi sie widzi... - Uważam, że...
Mom smaki - Mam ochotę się napić wódki
Na pole - na dwór
No dyć ci mówię - przzecież ci już powiedziałem
Pierunem! - Szybko! Raz dwa!
Po kjego corta! - zwrot, w rodzaju Po jaką cholerę itp.
Pódźno haw - Chodź tutaj
Pójde het! - Pójdę sobie.
Sypi śniegjom - Ale śnieżyca
To jo juz leco - To ja już jadę (idę)do domu
Tom (Toś) pokozoł - zwrot, używany w sytuacjach, gdy nie odzniesiono oczekiwanych skutków
W dyrdy... - w pośpiechu, od dyrdać - potrząsać częścią ciała
Wjechoć w buroki - wypaść z drogi
W kuso? - Chcesz dostać?
Wej że... - zwrot, rozpoczynający prośbę lub polecenie
Wy - zwrot grzecznościowy do osób starszych, szanowanych, gości itp.
Za wcasu - Za wcześnie, Za szybko itp.
Zajechała kawalerka - określenie, odnoszące się do młodych chłopaków, odwiedzających dziewczyny
Żem sech chcioł! - Tak chciałem.
(wróć do indeksu)
Zobacz też: Gwara sądecka w Wikipedii.
