Indeks:Polski - Regionalizmy białostockie
Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
(Przekierowano z Indeks:Hasła w języku polskim - regionalizmy białostockie)
Indeks:
[edytuj] A
- a nu jego (jeho) – do diabła z nim
- abalasa – gruba żerdka od płotu
- aligancki – elegancki
- akuratnie – zrobione dokładnie tak jak trzeba
- apiać – znowu
- apałonik – łyżka wazowa
[edytuj] B
- baćko – ojciec, ale też dziadek
- badziewie, badziew – coś bez wartości
- bajstruk,bastruk – nieślubne dziecko
- baleja – balia
- bakies – nieświeże mięso lub wędlina, marnej jakości posiłek
- bambaryła – grubas, głupek, ciężki umysł
- bambetle – łachy
- bambosz – ranny pantofel uszyty z resztek tkanin
- banaluki – głupoty, gadasz banaluki – mówisz głupoty
- bandzie – wystarczy
- banerka – puszka, konserwa
- barabanić – łomotać, stukać, dobijać się
- barabolec – wino owocowe – ale też ciasto z zakalcem
- barachło – coś bezwartościowego
- batarejka – latarka
- bełtać – mieszać
- berbelucha – tanie wino, zacier
- besztać – wymawiać komuś
- bez – przez
- biedy sobie naputać – ściągnąć na siebie kłopoty
- bladź – pani lekkich obyczajów
- błancza – guz
- błotka – płotka
- bokówka – spiżarnia, schowanko, schowek
- bołoto – pole
- borgować – kredytować, zborgować, wziąć na borg – skredytować, wziąć na kredyt
- borowik – cwaniak
- bożyć się – przysięgać, a zabóz się – przysięgnij
- bradziaga – ktoś nieprzyzwoity
- brechać – kłamać, szczekać; niektórzy jednak używają tego zwrotu jako – śmiać się
- browar – piwo
- bryle – okulary
- brynzel – idiota, głupek, ty brynzlu – ty idioto, baranie
- buby – kuleczki, jagódki, itp.
- buc – głupek
- bułka chleba – bochenek chleba
- bulwa – ziemniak
- burchel – pęcherz
- buza – napój ze sfermentowanej kaszy jaglanej
- by – jakby np. by król
- bździć – puszczać bąki
[edytuj] C
- chustałka – chustka
- chutko – źle, "chutko mnie" - niedobrze mi
- ciapki – kapcie
- cipier – teraz
- chabor – rodzaj łapówki lub prezentu – chaborem może być np. butelka dobrego koniaku dla lekarza w podziękowaniu za opiekę
- chaman – cham
- chaziaj – gospodarz pełną gębą
- chazior – pewny siebie, butny
- certolić się – wzajemnie ustępować
- chiebra – gromada, banda
- chwiluńka – moment, chwileczkę
- chwost – ogon
- chyższy – szybszy, kto chyższy? – kto szybszy?
- cierlica – narzędzie do międlenia lnu
- ciśniem, bo skiśniem - chodźmy już
- ciurma – więzienie
- chlapcążki – obcęgi, kombinerki
- chodzić do magazynu – chodzić do sklepu
- chodzić w arende – kraść owoce z sadu
- chomtolić – psuć, coś zacząć i zostawić nie gotowe
- cupać – skubać, trącać przynętę
- cypek – mycka
- czemergies – samogon, ruska wódka
- czepić sie jak rzep psiego ogona – ktoś się kogoś bardzo "uczepił", przeszkadza
- czuczeło – dziwadło, straszydło
- czugunny – garnek odlewany, żeliwny garnek
- czuwać – słuchać
- czy ja jemu w garki patrze się? – nie interesuję się jego sprawami
- czyhunka – kolej, tor kolejowy,lokomotywa,pociąg
- czyżyk – mały chłopczyk
[edytuj] D
- daje dzisiaj mróz – zimno dziś
- darem, na darem, daremno, nadaremno – bez efektu, bezproduktywnie
- drenny – kiepski
- dziengi – pieniądze
- dętka – bombka choinkowa
- dla – daj dla cioci – daj cioci, boli dla mnie głowa – boli mnie głowa, dał dla psa - dał psu
- dochodzić tołku – racjonalizować, porządkować argumenty
- durak – dziwny, niespotykany
- durniacha – naiwniak, łatwowierny
- durnowaty – głupkowaty
- durszlak, durślak – cedzak
- drzewnianny – drewniany
- dwiuch – dwóch
- dynksić – bać się
- działgać – pies działga – pies ujada
- dziamdziak – fajtłapa
- dziażka – pasek
- dziażyć – (o zespole muzycznym) grać ostro
- dzierżyć – trzymać
- dzień czasu; coś trwa dzień czasu – dzień, coś trwa cały dzień
- dzieżka – dzbanek
- dźwi – drzwi
[edytuj] E
- ekologiczna – bimber, nielegalnie pędzony alkohol
[edytuj] F
- fajerka – jedno z kółek żeliwnych zakrywające otwór w płycie kuchennej
- fanar – siniak pod okiem
- fanga – ślad po uderzeniu
- faradyny – spodnie
- farfocel – strzęp
- fest zrobione – dobrze zrobione
- flafcążki – obcęgi, kombinerki
- fleja – brudas, brudaska
- fluk – wydzielina z nosa, smark
- fifraczek – żakiet
- fifrak – lekkie, byle jakie ubranie
- fizyczny piec – piec opalany węglem, drewnem
- fufajka – waciak
- furt – znowu, jeszcze raz, ponownie
[edytuj] G
- gała – nieudacznik , gapa, ciapa
- garki – garnki
- gąsewka – skórzany łącznik bijaka z trzymakiem w cepach
- gieroj – człowiek pweny siebie, cwaniak
- gira, syra – noga
- glaca – łysina
- glut – wydzielina z nosa
- gnić – śmiać się
- godzina czasu; coś trwa godzinę czasu – godzina; coś trwa godzinę
- gołodupiec – biedaczyna , wczasowicz
- graba – ręka
- grać w kaczanego – wielkanocna zabawa polegająca na toczeniu jajek po pochyłości
- gumno – inaczej "podwórko",czyli ogrodzony teren przed chatą
- góruje – ból nie do wytrzymania
- gra w "dwa tereny" – gra "w dwa ognie"
- gra w "piegi" – ułańska zabawa
[edytuj] H
- habal – kochanek
- hajtać się – brać ślub
- hadki – ohydny, obrzydliwy
- hadztwo – ohyda, obrzydliwa istota, nieprzyjemne uczucie
- handryczyć się – sprzeczać się, złościć, pokrzykiwać
- hetudy – tędy
- halopa - duża stopa
- holopa – (cholopa?) o wysokiej kobiecie
- hołoble – dyszle boczne w wozie konnym
- hulać – pić alkohol
- hulanka – popijawka
[edytuj] I
- ich – trzeba ich podnieść – trzeba je podnieść (np. jabłka)
- ichny,ichni – ich
- idę/jadę na miasto – idę/jadę do miasta
- idę do jego – idę do niego
- idz ty w żopu – odczep się, odwal się
- idzi w pizdu - spierdalaj
- idziem – idziemy
- iść pieszkom – iść pieszo
- iść z buta – iść pieszo
[edytuj] J
- jadaczka – gęba
- jajka w śniadku – jajka na miękko ledwo ścięte
- jełop – głupiec
- jobów nasadzić – nawymyślać, skląć
- jucha – krew
- juszka – wywietrznik piecowy
[edytuj] K
- kaban – wieprz, świnia
- kabanina – wieprzowina
- kabanos - kiełbasa
- kabat – kolega
- kabona, kabonka – pieniądze
- kaczan – głąb, rdzeń kapusty
- kaliejka – rząd ludzi czekających na coś
- kanka – konewka
- kartacze – pyzy z mięsem
- knypeć – niedorostek, smarkacz
- karakan – karaluch, albo ktoś niski
- karman – portfel
- kasza hreczana – kasza gryczana
- kawalerczak – niedorostek, smarkacz
- każdą razą bądź – w każdym przypadku
- kicha – wstyd, lub coś kiepskiego, jaka kicha – jaki wstyd, to jest kiszkawe – to jest kiepskie
- kiedyści - kiedyś
- kiego – czego, po co, kiego licha tam jedziesz?! – poco tam (do cholery) jedziesz?!
- kiendy – którędy
- kiendziuk – flaki
- kiepeła – głowa
- kinol – nos
- kipiatok – wrzątek
- kisa – kot
- kitrać – chować
- kiziak – fluk, koza, gil, śluz, (wydzielina z nosa)
- klatencja – klatka schodowa
- klekotun – bocian
- kleić durnia – udawać, ukrywać coś
- kocik – mały kotek
- kokrzysko, kukrzysko – stare siedlisko
- kołdoby – wyboje
- kołduny – pierogi z mięsem
- kondon – kondom
- kopańka – dłubanka, naczynie wykonane z jednego kawałka drewna
- kordła – kołdra
- korp – gołębnik
- koza – piecyk żeliwny
- kozyr – w kartach – atu
- kozytkać – łaskotać
- kozyrek – daszek od czapki
- krec – gra jak berek, grać w kreca – grać w berka
- kruczek – pogrzebacz
- krupa – kasza
- któren – który
- kucia, kutia – potrawa świąteczna – ryż z makiem i bakaliami, a właściwie nie ryż tylko pęczak
- kumać – rozumieć, nie kumaty – człowiek mający trudności w zrozumieniu czegoś
- kupywać – kupować
- kurzyć – palić papierosy
[edytuj] L
- latoś – tego roku
- leci jakby jemu soli na ogon nasypał – biegnie prędko, spieszy się
- lelak- głupek, bnaiwniak "ot lelak jeden"
- letko – lekko
- lias – las
- limo – siniec
- liszni – zbędny
[edytuj] Ł
- ładyszka – dzbanek
- łajza – wredny człowiek
- łepetyna, łbicho – głowa
- łoj – oj, łoj boże – oj boże
- łoncki dziadzio – staromodny człowiek
- łoni – ubiegłego roku
- łypa – warga, twarz
- łypać okiem – spoglądać ukradkiem
[edytuj] M
- machorka – lichy tytoń
- masłobojka – maselnica, przyrząd do ubijania masła
- mata – macie
- mamona, mamonka – pieniądze
- mazojen – majonez
- menel – pijak
- ment – wulg. policjant
- meszty – kapcie
- mieć kołtun – fryzura w nieładzie, siano na głowie
- mleko uciekło – mleko wykipiało
- mielim – mielimy, mielta – mielcie
- międlnica – narzędzie do międlenia lnu
- mlon – nielubiany mężczyzna
- modzel, mozol – odcisk
- mogiłki – cmentarz
- mordownia – kiepska knajpa
- możno – można
- musi – pewnie, prawdopodobnie, częste jest powiedzenie: musi tak...
- mużyk – mężczyzna
- myszorec – pomocnik woźnicy towarowej konnej platformy, ładowacz
- myszygene – zwariowany, stuknięty
[edytuj] N
- na zad – do tyłu
- na zaś – na później, na zapas
- nadajeli – dali popalić
- nahula – natrętny, upierdliwy
- namolny – natrętny, upierdliwy
- napchać kałdun – napełnić brzuch
- nastojka – nalewka
- nawarzyć – ugotować
- nie bądź warszafka/warszawka – wyluzuj, nie narzekaj, nie marudź
- nie durz głowy – nie zawracaj mi głowy
- nie zdzierżyłem – nie wytrzymałem
- nie zniese – nie zniosę
- nie zawracaj gitary – daj mi spokój, nie nudź
- niehadliwy – nie brzydzący się
- nos – pijak
- nyje mnię – mdli mnie
[edytuj] O
- o tak o! – Jak to się stało? - O tak o! – po prostu,bez powodu
- obrzyn – broń zazwyczaj kłusownicza, karabin z obciętą lufą
- obuwaj się – nakładaj buty
- ocipiał? – zwariowałeś?
- odczmuchać sie – otrząsnąć się
- odkazać – odmówić
- odracha – niechluja
- odziać się – ubrać się, opatulić
- oładki, ołatki – placki ziemniaczane
- ot – ot jaki ty głupi – (oj) jaki ty głupi
- otawa – drugi pokos trawy
[edytuj] P
- pacan – smarkacz, pędrak
- padaka – coś bardzo śmiesznego, ale padaka – ale śmieszne
- pajucina – pajęczyna
- pała – głowa
- pampuchy – pączki dla ubogich
- paniał?' – zrozumiał(eś)?
- papcie – obuwie domowe
- patrzaj – patrz
- parszuk – świnia lub brzydka kobieta
- paszcza – buzia, usta
- patałach – ktoś niezadbany, poniżenie
- peniać – bać się, nie peniaj - nie bój się
- peniak – tchórz
- pepegi – tenisówki
- perelina – peleryna
- pet, kip – niedopałek, papieros
- pieczka – legowisko na piecu do spania
- pietuch – kogut
- piewnia – piwnica
- pinda – organ płciowy kobiety, również używane jako obelga
- piterka – portfelik
- piston – smarkacz
- plita – płyta kuchenna
- placforma – platforma np. konna do przewożenia dużych ładunków
- plajster – plaster
- płastynki – blaszki z owalnym otworem przybijane do obcasa, służące do mocowania łyżew
- płaszczadka – drewniany podest do tańca
- płow – pilaw
- po pociemku – po ciemku, siedzę po pociemku – siedzę po ciemku
- po poslednim – jeszcze jednym, kolejnym, to jak, po poslednim? – to jak, zapalimy jeszcze?
- pocelować – trafić
- pociopać – posiekać
- pochlopka – cienka zupa
- pochłodnieje – ochłodzi się
- podpierdalanka – rodzaj biednej zupki z ziemniaków
- podprowadził pod durnego chate – zrobił ze mnie głupca
- podwórek – chodź na podwórek – chodź na dwór
- poka – (czyt. paka z akcentem na drugiej sylabie) cześć
- pokinunć – zgubić
- poklikać – zawołać
- pomalej – pomału
- popelina – wstyd, jaka popelina – jaki wstyd
- potoknąć – wypłukać
- porwał – podarł, uszkodził, rozerwał
- pośpieszaj – szybciej
- poszed w kibini macier, paszoł kibini-macier – wypchaj się, idź do diabła
- poszła ty w buraki – przekleństwo typu idź do diabła, won
- poszedł w bołoto – przekleństwo typu idź do diabła, won
- poszła w czortu – przekleństwo typu idź do diabła, won
- powiestka – wezwanie
- pójdziem – pójdziemy
- pójść w odwiedki – odwiedzić rodzinę, w której niedawno urodziło się dziecko; nie należy przychodzić z pustymi rękami
- półpierdun – wierzchnie okrycie długości 3/4
- pripał - sytuacja trudna, niewygodna, przykra dla kogoś
- pristan – przystanek autobusowy
- prukwa – obelżywie kobieta "rozlazła"
- prynuka – namawianie
- przebrać się – przeprowadzić się
- przylepka – kromka chleba
- przylimonić – walnąć, stuknąć
- prymak – mężczyzna, który po ślubie wprowadza się do rodziców żony
- psiuk – mały pies
[edytuj] R
- raby – plamisty (stąd często łaciata krowa nazywana jest: Raba)
- radziuszka – kapa, narzuta
- ramka – paczka papierosów
- raszpla – kobieta bardzo lekkiego prowadzenia
- razdziawa – gapa, niezdara
- redźka – rzodkiewka
- rezać – ciąć, rżnąć, piłować
- rodyska – rzodkiewka
- rogatka – proca
- rozczoska - grzebień
- rozdziewaj się – zdejm odzienie
- rozgawenia – osoba roztargniona
- rozkołupać – powiększyć otwór
- rozpuszczanie – rozpuścić dzieci – rozpieścić dzieci, rozpuszczony jak bisurmański bicz – rozpieszczone dziecko
- roztropa – osoba roztargniona
- roździawa – łamaga, gapa
- rubaszka – koszula męska
- rugać się – przeklinać
- rychtyk – akurat, właśnie, samo rychtyk – w samą porę, o czasie
- ryło – twarz
- rypać się – tłuc/bić się
- ryży – rudy
[edytuj] S
- saczek – bluzka
- samogon – bimber, nielegalnie pędzony alkohol
- sałata – taksówka
- sałaciarz – taksówkarz
- saławiej – słowik
- słychować – 'co słychować? – co słychać?
- sarafan – sukienka bez rękawów
- se – sobię – weź se kup – weź sobie kup
- siaszka – kosa /być może spokrewnione z 'żaga'(z Poj. Chełmińskiego) – piła, niem Säge; wtedy poprawna pisownia – siażka, jak żażka/
- sieno - siano
- sień – weranda
- sinka – niebieski barwnik używany do krochmalenia
- siurek – smarkacz, "mały interesik" u chłopczyka
- skakina – ty skakino jedna, ty bydlaku /ros. skotina-bydlę, por. Skotniki/
- skibki – kanapki
- skołowacieć – stracić orientację, zgłupieć
- skowroda – patelnia
- skrobać marchewki – deptać komuś po piętach
- sfadźba - ślub
- smalić rurę – suszenie po libacji alkoholowej
- smark – niedorostek, smarkacz
- słychać – czuć, słychać spaleniznę – czuć spaleniznę
- sobaka – pies
- sraka - tyłek
- stilczyk - mały stołeczek
- stił - stół
- stojali – stały
- stojało – stało
- stuk – karta stuk – w grze w karty, karta nie do wycofania
- suchna – owca
- suszniak – kac
- swołocz – łobuz, drań
- szantrapa – osoba roztargniona
- szałaputa – człowiek bezmyślny
- szaszok – tchórz
- szlauch – rura gumowa
- szparko – szybciej, poganianie
- szpuk – gołąb pospolity, nierasowy
- szpurc – niedorostek, smarkacz
- sztany – spodnie
- szajbus, szajbnięty – wariat
- sztafirować – stroić się
- szczun – smarkacz
- szkodowiery, szkodowieki – skąpca
- szmaja,lewszun – leworęczny, mańkut
- szpilorek – szydło
- szprechać – mówić
- szpurt – szybki bieg
- sztafirować – stroić się
- szuba – sałatka kartoflano-śledziowo-warzywna
- szulak – jastrząb
- szurganiec – łobuziak
- szulaki – ptaki drapieżne, polujące na gołębie
- szwendać się – spacerować bezmyślnie
[edytuj] Ś
- ślozy – łzy (częste powiedzenie: i po co tak lejesz ślozy?)
- środki do baterejki – baterie do latarki
- śrubstag – imadło
- świato – święto
- świeżynka – świeża pieczeń wykonana zaraz po uboju prosiaka
[edytuj] T
- tabaka – tytoń
- taborek – taboret
- tamój – tam
- tak o – w ten sposób
- taksówka - samochód osobowy
- tarkować – zetrzeć, utrzeć na tarce
- taskać – nieść
- ten – ten pomarańcz – ta pomarańcz, ten winogron – ta winogron
- terperda, torpeda – mały pociąg osobowy złożony z dwóch jednostek
- telepać się – trząść się, ale dziś telepejszen – ale dziś zimno
- toczka – głośnik zakładowego radia
- tok – bateria
- tołkować – tłumaczyć, bez tołku – bez sensu, bez pomyślunku, bez tołku i miary - bez sensu, nietołkowny – nie dający sobie wytłumaczyć
- torówka – kolejka wąskotorowa (np. leśna)
- tutaj babcia koszyk nosiła – "gest kozakiewicza", tu się zgina...
- trafić na chanajki – przed wojną dzielnica znana z pośledniejszych pań lekkiego prowadzenia
- trimać – trzymać
- turza (czyt. tur-za) – boli
[edytuj] U
- uchażor – starający się o rękę panny
- uczycielka – nauczycielka
- ukatrupić, zakatrupić – zabić
- unaj, undzi – tam
- ulnik – babka ziemniaczana
- upioką – upieką
[edytuj] W
- wajcha – dźwignia
- walonki – obuwie z filcu na mróz i śnieg
- wała – takiego wała – "gest kozakiewicza", tu się zgina...
- wałoczyć sie - wałęsać sie
- wataha, watażka – grupa, gromada
- wchodziny – parapetówka
- wcinać – jeść
- wentroba – wątroba
- wieczera – kolacja
- wiszczeć – piszczeć, krzyczeć
- wiuga – zawieja
- włanczać, wyłanczać – włączyć, wyłączyć
- wołać się – ĸłócić się
- wołoczebne – prezent od matki chrzestnej
- wrzaskun – awanturnik, pieniacz, także głośno krzyczące dziecko
- wsio ryba – wszystko jedno
- wycierucha – kobieta bez zasad
- wycug – dożywotnie, utrzymanie
- wyczmuchać – przewietrzyć
- wygrużać – wywalać, usuwać
- wykipiło – wykipiało
- wyrko – lóżko
- wzion – zabrał /por. ciąn u Jana Chryzostoma Paska; ogólnie częste w gwarach/
[edytuj] Z
- za biezdurno – za nic, za darmo
- za frajer – za nic, za darmo
- za im – za nim
- zaciągnąć się – zagłodzić, brak apetytu
- zadawać – dać
- zaidrosny – zazdrosny
- zajedno – wszystko jedno, to samo
- zajzajer – kwas, coś bardzo kwaśnego /niem. Salzsäuer – kwas solny/
- zakolegować – zaprzyjaźnić
- zalatywać do kogoś – wejść do kogoś na chwilkę
- zamaniło – zachciało się
- zapalić – włączyć (np. światło, telewizor)
- zapluszczyć oczęta – zamknąć oczy
- zapojka – napój do popijania alkoholu
- zasynać – zasypiać
- zaszpilić – zapiąć na guziki
- zawtrakać – jeść /ros. завтракать – śniadać\jeść śniadanie/
- zbuk – zepsute jajko
- zduć się – wypalić za dużo
- zdurniał, czy co? – czyżby człowiek ogłupiał, dziwnie się zachowuje
- zdym – zdejmij
- zgliwiały ser – psujący się twaróg
- zeksa – stać na zeksie – stać na czatach, okrzyk "zeksa" służy również jako ostrzeżenie alarmowe
- zezwać – wyzwać, nakrzyczeć na kogoś
- zieziulka – kukułka
- ziomal – rodak, kuzyn również przyjaciel
- zjechać do domu – wrócić do domu
- zołza – wredota
- zrobić rezultat – policzyć się z kimś, zrobić z kimś lub z czymś porządek
- zrobim – zrobimy
[edytuj] Ż
Zobacz też:
