Indeks:Polski - Gwara lwowska
Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
(Przekierowano z Indeks:Hasła w języku polskim - gwara lwowska)
Gwara lwowska – gwara regionalna języka polskiego używana przez mieszkańców Lwowa. Współcześnie często mylona z tzw. bałakiem lwowskich baciarów, czyli gwarą uliczną, bardzo jednak do niej zbliżoną.
[edytuj] A
- absztyfikant – adorator
- ajnbruch – włamanie (niem. Einbruch)
- akademus – akademik, dom studencki
- aliwo – ale gdzie? (niem. wo – gdzie)
- ancug – ubiór (niem. Anzug – garnitur)
- aus – koniec (niem. Aus)
[edytuj] B
- baciar – łobuz
- bałak – rozmowa, gadka
- badyl – chwast
- bajbus – niemowlę, osesek
- bajer – kłamstwo
- bajgiel – obwarzanek lub bułka (sic!) (jid.)
- bajrysz – lok
- bajstruk – bękart
- bajtlować – okłamywać
- bajtoła – leń
- bajura – kałuża, błoto
- balikać – mówić (zwłaszcza gwarą) – por. bałakać
- balon – piłka gumowa
- bałabuch – ciastko drożdżowe
- bałagula – furman
- bałakać – mówić (zwłaszcza gwarą) – por. balikać
- bałamkać się – chwiać się
- bałwatuńcio – bałwan (pieszczotliwie)
- bandzioch – duży brzuch
- baniaczek – kapelusz, melonik
- bańka – bombka choinkowa
- barabola – ziemniak, kartofel
- batiarnia – por. baciar
- batiarówka – czapka batiara, cyklistówka lub pedałówka
- bebechi – wnętrzności
- belbas – grubas
- bełtać – mącić, mieszać
- beretka – beret
- besztać – wymawiać komu
- biedołach – biedak
- binia – dziewczyna
- bisowaty – narwany
- blatować – załagodzić (ros.) ?
- blatrura – por. bratrura
- bongu – spirytus
- bratrura albo blatrura, w skrócie rura – piekarnik, piec (niem. regionalne Bratröhre lub jid.)
- brechnia – brednia
- browar – piwo
- brusowaty – nieokrzesany
- buchacz – złodziej
- buchnąć – ukraść
- budny – zwykły
- bulba – ziemniak (biał.)
- bulka – bańka mydlana, pęcherzyk powietrza
- buńdziurzyć się – dąsać się
- burmyło – nieokrzesaniec
- buśko – bocian
- być blat – milczeć (ros.) ?
[edytuj] C
- cent – pieniądz
- cepaka – cham
- chabal – adorator
- chabanina – mięso
- chabazie – kwiaty, bukiet
- chabaż – zielsko, chwasty
- chablina – flaczaste mięso
- chajder – cheder
- chałupa – (w znaczeniu: mieszkanie, dom)
- chamać, szamać – jeść
- chapnąć – chwycić
- charkać się – kłócić się
- chatrak – konfident
- chatranka – obława policyjna
- chira – wódka
- chirny – pijany
- chirus – pijak
- chirzyć – pić wódkę
- chyćkać – kołysać
- chyra – kołtun
- ciuchrać – grać na instrumencie
- ciumać – całować się
- cwajer – dwója (ocena szkolna)
- cwajkiepełe – mądry człowiek (jid. kiepełe – głowa)
- cwancyger – moneta dwudziestohalerzowa
- cwikier – okulary
- cyferblat – twarz (niem Zifferblatt)
- cymbergaj – gra szkolna
- cymes – coś bardzo dobrego lub smacznego (jid.)
- cyngiel – dwója (ocena szkolna)
- czerepacha – mętny typ
- czuchrać się – czochrać się
- czuć – słyszeć
[edytuj] Ć
[edytuj] D
- debra – wertepy (jid.?)
- dętek – melonik
- doobkoła – dookoła
- drancie – stara odzież
- dranciny – lichy, zły
- drapak – zmywak do naczyń
- drymbajło – stary grat
- drypcia – stara kobieta
- duć – dmuchać
- durch, durś – na wylot
- durszlak – cedzak
- dziakować – dawać pieniądze
- dziamdziać – jeść powoli
- dziaukać – pyskować
- dziunia – dziewczyna
[edytuj] F
- facka – uderzenie, zwłaszcza w nos
- fafrać – bełkotać
- fafulasty – podtuczony
- fafuły – pełne policzki
- falować – iść
- famuła – rodzina
- fana – chorągiew
- farfocle – strzępy, drobiny
- fasować – dostać coś, załatwić coś sobie
- fecy – onuce, skarpety
- fertig – gotowe (niem.)
- fifak – człowiek sprytny
- fisy – nogi (niem. Fuess)
- folga – odwilż
- forant – na wszelki wypadek
- forikować – atakować
- forteklapa – fortepian
- front – pierwsze miejsce
- frygać – jeść
- funiasty – nadęty
- funio – zarozumialec
- furdygarnia – więzienie
- furkać – dmuchać
- furt – wciąż
- fyrniak – perkaty nos
[edytuj] G
- galanty – elegancki
- garkotłuk – gosposia
- gibirować się – należeć się
- gielajza – kufel (niem.)
- gieltować się – wynosić się ponad innych
- glans – połysk
- głuchman – głuchy
- gnieciuch – ciasto drożdżowe
- gnot – dziecko
- gnypek – tępy nóż (niem.)
- gongil – katar, wydzielina z nosa
- graba – ręka
- grajcar – pieniądz (aus.)
- grajfnąć – ukraść (niem.)
- gudz – węzeł sznurowadła
- gufrować – marszczyć
- gwer – karabin (niem. Gewehr – broń)
[edytuj] H
- haczyk – pogrzebacz
- hadiuga – złośliwiec
- hadra – kłótliwa baba
- hajcer – palacz (pomocnik maszynisty)
- hajcować – szybko jechać
- hajcownia – parowóz
- hajda – wynocha! won!
- hajdać się – kołysać się
- hajtać się – brać ślub
- hajtu – spacer (ukr.)
- halaburda, hałaburda – awantura, mieszanina
- halastra, hałastra – zbieranina
- halba, halbka – kufel (niem.)
- haltować – zatrzymać (niem. halt! – stój!)
- halukać – krzyczeć na kogoś
- Haman – brutal (hebr.)
- handełes – handlarz (jid., pogardliwie)
- handryczyć się – sprzeczać się, przekomarzać
- hara – wódka
- harap – pas
- haratać się – bić się
- harbuz – dynia
- hardyga – stary dom
- harmadla – szpilka do włosów
- harmider – zgiełk
- hawira – dom, mieszkanie
- hebes – głupiec (jid.)
- hebra – zbieranina
- hepać – karcić
- hołodryga – oberwaniec
- horpyna – ogromna kobieta
- hreczka – gryka, kasza gryczana (ukr.)
- hrunio – gbur
- hryć – głupiec
- hrymać – mocno uderzać
- hulać – chodzić, łazić
- hurgotać – stukać
- hyckać – skakać
[edytuj] J
- jadaczka – gęba
- jojkać, jojczyć – narzekać (ros.)
- juchcić – kraść
- juszka – rzadka zupa (staropol.)
[edytuj] K
- kutia – pszenica z makiem i bakaliami (lit.)
- kaban – wieprz
- kacap – głupiec
- kacaraba – kot
- kaczać się – toczyć się
- kaczan – głąb kapusty (rum.)
- kalamacja – zamieszanie
- kalapitra – głowa
- kałabania – kałuża
- kałakunio – tępak
- kałapućkać – mieszać
- kaparzyć – źle robić
- kapcan – człowiek do niczego
- kapcylinder – kapelusz
- kapeluch – kapelusz
- karaba – kot
- karmenadel – kotlet
- katulać – toczyć coś okrągłego
- kawuncia - kawa
- kibelek – garnuszek (niem.)
- kidać – rzucać
- kiel – kapusta włoska (wł.)
- kiepełe – głowa (jid.)
- kikać – patrzeć
- kimać – spać
- kindrus – łobuziak, urwis (niem.)
- kinol – nos
- kireja – płaszcz
- kirzyć – pić
- kitka – kotek
- klapać – trzepać
- klempa – zła kobieta
- kłapaczka – usta
- kławaki – zęby
- knajać – jechać, biec, łazić
- kociuba – szufla, przyrząd do wygarniania węgla z pieca
- kociurbaty – małego wzrostu
- kocmołuch – brudas
- kojdym – odważny (jid.)
- kolegówna– koleżanka
- kolędować – wydziwiać
- kołotuszka – urządzenie kuchenne do mieszania, mątewka
- kołtunić się – żenić się
- kopystka, kopyść – drewniana łyżka
- koromesło – nosidło na wodę (ukr.)
- kostorbaty – o nierównej powierzchni
- kostumacha – wielka kość
- krawczyni – krawcowa
- kręcić gitarę – fantazjować
- krys – kapelusz lub inne nakrycie głowy (ros. [krysa:] – dach)
- krzyżbanty – krzyże
- kucza – mały ciemny pokój
- kuczki – żydowskie święto
- kula – noga
- kumać – rozumieć
- kustumachi – kości
- kutać – zwijać
- kwargiel – serek wiejski
[edytuj] L
- leberka – wątróbka (niem.)
- lichtarnia – latarnia
- linewka – cienka linka
- litosierdzie – miłosierdzie (cze.)
- lola – dziewczyna
- luftować – wietrzyć (niem.)
[edytuj] Ł
- łaba – łapa
- łabaty – niezgrabny
- łabudać się – krzątać się
- łachować się – wyśmiewać kogoś
- łandyga – wysoka dziewczyna
- łepeta, łepetyna – głowa
- łukawy – chciwy
- łyska – błyska
- łyta – człowiek bogaty
[edytuj] M
- maćkać – babrać się
- maćko – brzuch
- magulać – bić
- magulanka – bójka
- makagigi – słodycze (pers.)
- makitra – makutra (ukr.) lub głowa
- makohon – makutra (ukr.)
- makówka – głowa
- małanka – młoda dziewczyna
- małpiszon – małpa (także w przenośni)
- mamcia – miła starsza pani
- manele – drobiazgi (jid.)
- mantel – płaszcz
- mantyłepa – wstrętna małpa
- masny – tłusty (cze.)
- maścić – bić
- mazak – twarz
- mazepa – brzydka kobieta
- mecyje – specjał (jid.)
- megać – uciekać
- mentykaptus – pomyleniec (łac.)
- meszty – półbuty damskie, kapcie (ros.)
- miglanc – spryciarz
- mikrus – malec
- miszkulancja – mieszanina
- miszunk – bójka (niem.)
- mogiłki – cmentarz
- moniak – drobny pieniądz, moneta
- mordownia – knajpa
- motorowy – motorniczy
- mudio – mruk
- mulik – murarz
- murga – cham
- murmyło – ponurak
- mykiecić – mylić
- myszygine, myszigene – wariat (jid.)
- mytka – szmata, plotkara (jid.)
[edytuj] N
- na blank – bez płaszcza
- na chal pal – w pośpiechu
- na links – na gapę (niem. Links – lewo)
- nachapać – nagromadzić
- nadać się – przydać się
- najsampierw – najsamprzód
- nakaslik, nakastlik – szafka nocna
- naobkoło – na około
- narandza – pomarancza
- niezdały – do niczego
- niuńka – bezradny
- nykać – szukać
[edytuj] O
- oberchabka – łapówka
- odfastrygować się – odczepić się
- odknajać się – odczepić się
- oględnoć – obejrzeć
[edytuj] P
- pacałycha – zabawa
- pacan – głupiec (ros.)
- pachniarz – nos
- pacię – prosiak
- paciuk – świnia
- packa – uderzenie
- pała – głowa
- pampuch – pączek
- panowla! – zawołanie na kolegów, odpowiednik panowie!
- papendekiel – tektura
- parkan – kołnierzyk
- paszcza – usta
- paszczękować – dużo mówić
- pedały – nogi
- pełechaty – długowłosy
- pełechy – długie włosy
- perekicki – wywracanie koziołka (ukr.)
- perekińczyk – zdrajca(ukr.)
- perepałki – utarczki (ukr.)
- pieszki – pieszo
- pikuleta – buty
- pinda – niedorosła dziewczyna (hebr.)
- pipczyć – naciskać
- pitolko – mało poważny
- pluskwa – zwada
- pod chajrem – pod słowem honoru
- podfruwajka – podlotek
- podlizajło – lizus
- pokiwany – oszukany
- poligutko – powolutku
- polikier – policjant
- pomieszkanie – mieszkanie
- potyrajko – ten, którego się poniewiera
- potyrcze – pamietło
- prażyć – gotować
- proch – kurz
- prynuka – zachęta (ukr.)
- przerastały – przerośnięty
- przyjaciółka – agrafka
- przyklajstrować – przylepić
- przylipka – kromka chleba
- przyszpilić – przypiąć
- przywabliwy – atrakcyjny, przystojny
- putnia – wiadro
- pyćkać – źle pracować
- pyłychi – włosy
- pypka – smoczek
[edytuj] R
- raderka – gumka do wycierania (od nazwy firmy)
- ragóżka – wycieraczka
- rajdać – długo rozmawiać
- rańsze – wcześniej
- rapaty – szorstki
- rączka – pióro (ros. [ruchka] – pióro
- recht – racja (niem.)
- rejwach – rozgardiasz
- rikcug – odwrót (niem.)
- rozduć – rozdmuchać
- rukzak – plecak
- rura – piekarnik, piec, zob. bratrura
- rychać – kaszleć
- rychtować – przygotować (niem. Richtung – porządek, ułożenie, kierunek)
- ryćkać – kopać
- ryło – twarz
- rymunda – zła kobieta
- rynka – płaski lub niski garnek
- rynwa – rynna
- rypać się – tłuc się
[edytuj] S
- sałamacha – mieszanina
- serdeczny – potężny
- setny – duży
- sicz – sitwa, grupa
- sinka – niebieska farba
- skałka – drobne drewienko, drzazga
- skikać – skakać (ukr.)
- skiła – pies
- skisły – skwaśniały
- słychać – czuć zapachy
- smarowóz – brudas
- smytrać – kraść
- sobaczyć – wyzywać
- specyfinder – spryciarz
- spuchlak – grubas
- stopka – bezpiecznik
- strachoput – wystraszony
- studzinina – galareta z nóżek
- sumer – chleb
- syromudry – przemądrzały (ukr.)
- szac – piękny (jid.)
- szałaputa – bezmyślny
- szantrapa – niechlujna kobieta
- szapoklak – kapelusz (fr.)
- szczeznąć – zgubić się
- szczypka – drewno na rozpałki
- szepetlawy – sepleniący
- szkira – dziewczyna
- szkut – malec
- szkwarki – skwarki
- szlaban – ława do spania
- szmara – kobieta dostępna
- szmondzia – niechlujna kobieta
- szmulać – chodzić
- szmulać – chodzić, łazić
- sznadaławy – zabiedzony
- szóstak – 10 groszy
- szpacirgang – spacer
- szpanegla – pinezki
- szpanegli – pinezki
- szpanować – naciągać
- szparować – oszczędzać (niem. sparen)
- szperka – słonina
- szpilać – grać (niem. spielen)
- szponder – boczek
- szportać – grzebać
- szprechać – mówić (niem.)
- szpicyfinder – spryciarz (o dziecku)
- szpurnąć – rzucić
- szpurt – szybki bieg
- szragi, szaragi – wieszak
- szrajbować – pisać (niem. schreiben)
- sztajfować – krochmalić
- sztajgować – biegać (niem. Steigen)
- sztajgować – iść szybko (niem.)
- sztajuwany – krochmalony
- sztangil, sztangiel – rodzaj ciasta, zakąski
- sztaniety – spodnie (ukr.)
- sztany – spodnie (ros.)
- sztraflik – pasek, rzemień
- szturkać – trącać
- szturpak – niedorozwinięty
- sztyblet, sztybulet – półbut na gumkę
- sztylać – kuleć
- sztymować – zgadzać się
- szuber – zasuwa do komina
- szwarc – pasta do butów
- szwendać się – chodzić tu i tam
- szwicować – ciężko pracować
- szwimki – kąpielówki (niem. schwimmen)
- szwydryga – szewc
- szypytlawy – sepleniący
[edytuj] Ś
- ścierka – ladacznica
- śledź – krawat
- ślipundyr – niespostrzegawczy
- śloza – łezka
- śmierdziuch – smarkacz
- świcić – bić
- świrk, świrek – chory umysłowo
- świrkować – wariować
[edytuj] T
- takoj – jednak (ukr.)
- tałapać się – pluskać się
- tamowaty – małomówny
- tarabanić się – iść ciężko
- tarko – tarka
- taskać – nieść
- tatko – tato
- telepać się – trząść się
- tłuk – służąca
- tłumić się – tłuc się
- troczek – tasiemka
- trymbulka – szczypiorek
- trymudka – komoda
- trymutka – szafa trzydrzwiowa z lustrem
- tryndać się – przenosić się
- tryngeld – napiwek (niem. trinken – pić i geld – pieniądze))
- tumanić – okłamywać
- turbować się – martwić się
- turgać, targać – dźwigać
- tycować – żartować
- tyrpać – potrząsać
[edytuj] U
- uncy – onuce
[edytuj] W
- wacha – warta
- wander – wędrówka
- wańtuch – brzuch
- waserwaga – poziomnica (niem.)
- waserycia – woda
- wazonek – doniczka
- wciągle – wciąż, ciągle
- wcinać – jeść
- wensa – wąsy
- wereta – płótno
- winkiel, winkil – narożnik, róg
- wprzódy – naprzód
- wszystka – zaszewka
- wtrajać – jeść dużo
- w te i we wte – tam i z powrotem
- wtryniać komu co – zmuszać kogoś do przyjęcia czegoś
- wyginiasty – zgrabny
- wyrywać – uciekać
[edytuj] Z
- za drągiem – za rogatką, szlabanem
- za frajer – za darmo
- za pod kolki – pod rękę
- za pod paszki – pod pachę
- zabezdurno – za darmo (ros.)
- zabudźko – zapominalski
- zachamanić – ukraść
- zadekować – skryć się
- zagudzać – zaplątać
- zahałom – razem (ukr.)
- zahumenie – przedmieście
- zaiwaniać – kraść
- zakim – za nim
- zakryszka – włoszczyzna
- zalewajko – kłamczuch
- zamalować – uderzyć
- zaprażka – zasmażka
- zapychać – iść, jechać
- zarękawek – mufka
- zaszpilić – zapiąć
- zaszportnąć – potknąć
- zawałoka – przybłęda
- zawdy – zawsze (staropol.)
- zaziapać – zarzucić urok
- zdybać kogo – znaleźć
- zdybać się – spotkać się
- zelepuchy – niedojrzałe owoce
- zerkało – lustro (ukr.)
- zicher – na pewno (niem.)
- ziorać – patrzeć
- zirkowaty – zezowaty
- znać – widzieć
- zolić – bić
- zwurdzić się – skwaśnieć
Na podstawie:
- Zofia Kurzowa, Polszczyzna Lwowa i Kresów Południowo–Wschodnich do 1939 roku
- Ryszard Ruszel, Wesoła gwara lwowska
Zobacz też:
