Aneks:Tabela IPA dla języka niemieckiego

Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Znaki transkrypcji fonetycznej (b, d, f , j , k , l , m , n , p) nie różnią się od znaków i ich kombinacji występujących w ortografii polskiej i określają dźwięki nie różniące się od istniejących w języku polskim.

Samogłoski[edytuj]

Samogłoski nie występujące w języku polskim zostały pogrubione.

IPA Przykłady Wymowa Uwagi
[a] iDach [dax], w Austrii: iKamm [kʰam] jak polskie krótkie „a” w wyrazie idach[dax] otwarta przednia niezaokrąglona, tylko w otwartych sylabach nieakcentowanych
i [ɑː] iAmeise maɪ̯zə], Jahr [jɐ̯], Raesfeld [ˈrsˌfɛlt][1], Saal [zl] długie „a” jak w polskim wyrazie iAaron[aˈːrɔ̃n] otwarta przednia niezaokrąglona, tylnojęzykowe. Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach i przed „r”, „n” i „l”.
[ɑˑ] Anna [ˈanɑˑ] krótsze „a” (nie występuje w języku polskim) krótsze niż [aː]
[ã] orange [oˈʀãʃ], a w dialekcie szwabskim: oroasch nosowe „a” w polskim wyrazie „kamienica[ˌkãmʲjɛ̇̃ˈɲiʦ̑a] Przymiotnika tego się nie odmienia (w mowie potocznej często się to jednak robi), ale jeśli występuje jako przydawka, to stosuje się wymowę [oˈʀãʒə] np. Das Kleid ist orange [oˈʀãʃ], ale Das ist ein orange [oˈʀãʒə] Kleid. Występuje w wyrazach obcego pochodzenia.
[ɐ] iWasser [ˈvasɐ],w Austrii: iLehrer [ˈleːʀɐ] i iMutter ['mʊtɐ] jak krótkie „a” z wargami ułożonymi do „e” (nie występuje w języku polskim), w niektórych regionach, krótkie [a], a w odmianach [r̩] lub [ər] prawie otwarta centralna, zwokalizowane „r”[2] w nieakcentowanej końcówce -er, która brzmi prawie jak ea, między „e” a „a”, przytłumione „a”. Występuje na końcu wyrazu.
[ɐ̯] i der [deːɐ̯], leer [leːɐ̯], i r [bɛːɐ̯], iwir [viːɐ̯], Moor [moːɐ̯], Gehör [gəˈhøːɐ̯], iUhr [uːɐ̯], ir [fyːɐ̯], iFahrt [faːɐ̯t], iPaar [paːɐ̯] nie występuje w języku polskim Szczególnie po długich samogłoskach np. (e,ɛ,i,o, ø, u, y) „r” wymawia się jako [ɐ̯], dodatkowo długie samogłoski ulegają wydłużeniu o dodatkową spółgłoskę nie oznaczaną w piśmie w sposób zbliżony do polskiego „j” np. ider [deːɐ̯], iwir w języku polskim klient [klʲjɛ̃nt], po długiej samogłosce (a) [ɐ̯] wymawia się w zupełnie inny sposób niż opisany powyżej przykłady to iFahrt [faːɐ̯t] i iPaar. Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach i przed „r”, „n” i „l”.
[e] iegal [eˈgaːl] zbliżone do polskiego krótkiego „e” (występującego między spółgłoskami miękkimi) np. w wyrazie i miejsce [ˈmʲjɛ̇jsʦ̑ɛ] półprzymknięta przednia niezaokrąglona, występuje w otwartych sylabach nieakcentowanych, w słowach obcojęzycznych, w przedrostkach be- i ge-
i [eː] iWeg [vk],Beet [bt], Lady ['ldɪ], E-Mail [ˈʔiːmeːl], Café [kaˈf], gehen [gən][3], spät [[ʃpt]]) długie „e” zbliżone do polskiego „ej”(występującego między spółgłoskami miękkimi) np. w wyrazie i miejsce [ˈmʲjɛ̇jsʦ̑ɛ] półprzymknięta przednia niezaokrąglona, ścieśnione. Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach i przed „r”, „n” i „l”. Litera ä jest zastępowana najczęściej przez głoskę [eː], a przy braku odpowiedniej czcionki stosuje się ae np. w nazwiskach Matti Ensio NykänenMatti Ensio Nykaenen
[eˑ] W austrii: iTelefon [tlˈfoːn] krótsze „e” zbliżone do polskiego wyrazu „siekieraɛ̇ˈcɛra] krótsze niż [eː]
[ɛ] iEnde ɛndə], Ärmel standardowo ['ɛrməl] lub potocznie [ˈ'ɛ'ʁml̩]̩, übersétzen standardowo [ˌyːbɐˈzɛʦən]̩ lub potocznie [ˌyːbɐˈzɛʦn̩]̩ jak polskie nienapięte „e” w wyrazie ijeden[ˈjɛdɛn] półotwarta przednia niezaokrąglona, „e” krótkie przednie szerokie, zbliżone do polskiego krótkiego „e”, tylko w otwartych sylabach nieakcentowanych
i [ɛː] iKäse [ˈkɛːzə], Mähne [ˈmɛːnə] długie „e” zbliżone do polskiego „ej”(występującego między spółgłoskami miękkimi) np. w wyrazie i miejsce [ˈmʲjɛ̇jsʦ̑ɛ] półotwarta przednia niezaokrąglona lub półprzymknięta przednia niezaokrąglona. Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach i przed „n”.
[ɛ̃:] i Cousin [kuˈzɛ̃:] lub [kuˈzɛŋ] Długie „ę” (nie występuje w języku polskim)
[ə] iheute [ˈhɔɪ̯tə], iläuten standardowo [ˈlɔɪ̯tən] lub potocznie [ˈlɔɪ̯tn̩], Zahlungsmittel standardowo ['ʦaːlʊŋsmɪttəl] lub potocznie ['ʦaːlʊŋsmɪttl̩], beenden [bə'ʔɛndən][4] przytłumione zamknięte „e” (nie występujące w języku polskim) brzące pośrednio między polskim a i y średnia centralna, e zredukowane, [ə] występuję przed st, ns, el, em, en i w wygłosie, oprócz wyrazów obcojęzycznych np. Hotel [hoˈtɛl], tylko w otwartych sylabach nieakcentowanych, Standardowe końcówki [ən], [əl] są zastępowane przez potoczne [n̩], [ŋ̍], [m̩], [ɱ̍], [l̩] przykłady: leben [ˈleːbən], [ˈleːb], [ˈleːb], Ofen [ˈoːfən], [ˈoːfɱ̍] Augen [ˈaʊ̯gən], [ˈaʊ̯ɡ], [ˈaʊ̯gŋ̩] , Ärmel ['ɛrməl] i [ˈ'ɛ'ʁm
[i] i Party [ˈpaːɐ̯ti] lub [ˈpaːti], motiviert [motiˈviːɐ̯t] jak polskie krótkie „i” w wyrazie „igłaiɡwa] przymknięta przednia niezaokrąglona, tylko w słowach obcojęzycznych, tylko w otwartych sylabach nieakcentowanych
i [iː] iKnie [kn], iVieh [f], w Austrii: iBrief [bʀf], Easteregg stɐˌʔɛk][5] długie „i” podobne do polskiego wyrazu „inni przymknięta przednia niezaokrąglona, ie oznacza po podzieleniu wyrazu na sylaby długie i np. Knie, ale Vi·et·nam w wyrazie Vietnam [ˌvtˈnam] w takim wypadku „e” powinno być zastępowane przez tremę (ë). Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach, występuje w nazwach własnych np. Schwyz [ʃvts]. Pojawia się (choć nie zawsze) w dwuznaku ie
[iˑ] Minute [mˈnutə] krótsze „i” zbliżone do polskiego w wyrazie minuta [mʲĩˈnuta] krótsze niż [iː]
[i̯] iStadion [ˈʃtaːdɔn], radial [ʀaˈdaːl], Gradient [gʀaˈdi̯ɛnt], Spanien [ˈʃpɑːnĩən] zbliżone do polskiego niezgłoskotwórczego „i” (osłabionego „j”) w wyrazie imagia[ˈmaɟja] tylko w słowach obcojęzycznych
[ɪ] imit [mɪt], Viertel [fɪrtəl], assoziieren [asoʦɪ'iːʁən][6], Franz Vranitzky ['fʁanʦ fʁa'nɪʦkɪ] Między „i” a „y” (krótko). skrócone „i”, podobne do polskiego „y" np. w wyrazie i syn [sɪn], tylko, że w języku niemieckim wargi są mniej napięte, a język układamy nieco wyżej względem podniebienia prawie przymknięta przednia scentralizowana niezaokrąglona. Litera y oznacza w wygłosie głoskę IPA: /ɪ/.
[o] Phonologie [ˌfonoloˈgiː], Motiv [moˈtiːf] jak polskie krótkie „o” występujące jako alofon samogłoski [ɔ] między spółgłoskami miękkimi np. w wyrazie przedwiośnie [pʃɛd'vjoɕɲe] półprzymknięta tylna zaokrąglona, tylko w słowach obcojęzycznych, tylko w otwartych sylabach nieakcentowanych
i [oː] w Austrii: iBoot [bt], iOfen standardowo fən] lub potocznie fɱ̍], roh ], Güstrow [ˈgʏstr] [7], Soest [zst] [8], Voigt [fkt] [9] długie „o” podobne do polskiego „u” (tyle, że w języku niemieckim obowiązuje dłuższa wymowa) wymawiane z wysunięciem warg do przodu. Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach.
[oˑ] imonoton [mnˈtoːn] zbliżone do polskiego „o” w wyrazie „monotonny” [ˌmɔ̃nɔˈtɔ̃ɲɨ] krótsze niż [oː], Samogłoski krótkie w wygłosie (z wyjątkiem ə) ulegają często wydłużeniu i wymawiane są jako półdługie [oˑ]
[õ] ichamois [ʃaˑˈmõa] zbliżone do polskiego „ł” w wyrazie i łabędź wabɛ̃ɲʨ̑] o niezgłoskotwórcze, tylko w słowach obcojęzycznych
[ɔ] iGott [gɔt], itoll [tʰɔl] jak oba „o” w polskim wyrazie iokoɔkɔ] półotwarta tylna zaokrąglona
[ɔ̃] Champignon [ˈʃampiɲɔ̃] lub [ˈʃampɪnjɔŋ] jak polskie krótkie „ą” np w wyrazie wąski [ˈvɔ̃w̃sʲci]
[ɔ̃ː] Bonbon [bɔ̃ˈbɔ̃ː] lub [bɔŋˈbɔŋ] długie „ą” (nie występuje w języku polskim)
[ø] Föderation [ˌfødɛʁa'ʦɪ̯oːn] (nie występuje w języku polskim) jak krótkie „e” z wargami ułożonymi do „u” półprzymknięta przednia zaokrąglona. Występuje w nielicznych wyrazach obcego pochodzenia
i [øː] W austrii: ischön øːn], Öl [øːl], igewöhnlich [gəˈvøːnlɪç], Goethe [ˈɡøːtə], Bad Oeynhausen [ba:t'ø:nhaʊzn][10] (nie występuje w języku polskim) jak długie „e” z wargami ułożonymi do „u” (język układamy jak do wymowy e zamkniętego (kąciki ust bardziej oddalone od siebie niż przy wymowie polskiego e), a wargi silnie zaokrąglamy) ścieśniona. pośrednia między polskim „o” i „e” („e” wymawiane z zaokrągleniem warg). Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach.
[øˑ] Ökonomie [øˑkoˑnoˑˈmiː] (nie występuje w języku polskim) jak krótsze „e” z wargami ułożonymi do „u” krótsze niż [ø]
[œ] ikönnen, [ˈkœnən], w Austrii: iöffnen œfnən], Dietrich Bonhoeffer [ˈdiːtʁɪç ˈboːnhœfɐ][11] (nie występuje w języku polskim)(język układamy jak do wymowy samogłoski e, a wargi zaokrąglamy jak przy wymowie samogłoski o) półotwarta przednia zaokrąglona| „ö” przednie szerokie, bardziej zbliżone do „e”
[u] brutal [bʀuˈtaːl] jak polskie krótkie „u” w wyrazie ilud[lut] przymknięta tylna zaokrąglona, tylko w słowach obcojęzycznych, u krótkie otwarte (wargi mniej zaokrąglone), tylko w otwartych sylabach nieakcentowanych
i [uː] w Austrii: iBlut [blt], iStuhl [ʃtl], Kuh [k][12], Buer[13] [bɐ̯], Genugtuung [gə'nuːkˌtuːʊŋ][14] długie „u” podobne w polskim wyrazie „wóz[vus] przymknięta tylna zaokrąglona, ścieśnione. Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach i przed „r”, „n” i „l”.
[uˑ] iMusik [mˈziːk] krótsze „u” zbliżone w polskim wyrazie „muzyka[ˈmuzɨka] krótsze niż [uː]
[ʊ] iund ʊnt] zbliżone do polskiego „u” w wyrazie „urlopurlɔp] prawie przymknięta tylna scentralizowana zaokrąglona
[ũ] Statue [ʃtɑːtũə] znazalizowane [ũ] o podwyższonej artykulacji w polskim wyrazie umierać [ũˈmʲjɛraʨ̑] u niezgłoskotwórcze
[y] Kyffhäuser ['kyfhɔɪsɐ] rzadko i historycznie ['kɪfhɔɪsɐ] krótkie „y” (nie występuje w języku polskim) (język układamy jak do wymowy samogłoski i, a wargi krótko zaokrąglamy jak przy wymowie samogłoski u) występuje w nazwach własnych, Litera y oznacza w śródgłosie głoskę [y]
i [yː] iüber, w Austrii: imüde [mdə] bɐ], kühl [kl], iTyp [tp], iDuisburg ['dy:sb̥ʊʁk] [15], Nordkirchen-Vluyn [nɔʁt'kɪʁçən 'fly:n] [16], Huy [ˈhyː] [17] długie „y” (nie występuje w języku polskim) (język układamy jak do wymowy samogłoski i, a wargi długo zaokrąglamy jak przy wymowie samogłoski u) przymknięta przednia zaokrąglona. Litera y oznacza w śródgłosie głoskę [yː]. Pośrednia między polskim „u” a „i”. Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach i przed l.
[yˑ] iPhysik [fˈziːk], iamüsieren [amˈziːʀən] krótsze „y” (nie występuje w języku polskim) (język układamy jak do wymowy samogłoski i, a wargi krócej zaokrąglamy jak przy wymowie samogłoski u) przymknięta przednia zaokrąglona. Litera y oznacza w śródgłosie głoskę [yˑ]. Tylko w słowach obcojęzycznych, krótsze niż [yː]
[y̆] Libyen [ˈliːbən] lub [ˈlyːbən] (nie występuje w języku polskim)
[ʏ] idünn [dʏn], iSymbol [zʏmˈboːl], Ueckermünde [ʏkɐˈmʏndə][18] krótkie „y” (nie występuje w języku polskim), bardziej otwarte (wargi mniej zaokrąglone), (język układamy jak do wymowy samogłoski [ɪ], ale wargi muszą być bardziej zaokrąglone) prawie przymknięta przednia scentralizowana zaokrąglona. Litera y oznacza w śródgłosie głoskę [ʏ].

Wieloznaki[edytuj]

IPA Przykłady Wymowa Uwagi
[aɪ̯] i Leim [laɪ̯m], iMai [maɪ̯], iBayern [ˈbaɪ̯ʁn], Meyer ['maɪ̯ɐ] zbliżone do polskiego „aj” z j nieco osłabionym w wyrazie „Kair[ˈkajir] dyftong
[aʊ̯] iHaus [haʊ̯s], Outsourcing ['aʊ̯tsɔːsɪŋ][19] zbliżone do polskiego „ał” w wyrazie i Austria awstrʲja], dyftong
[dʒ] Dschungel standardowo [ˈdʒʊŋəl] lub potocznie ʤʊŋl̩] podobne do polskiego „dż” np. w wyrazie i ungla ʤ̑ũŋɡla] zwarto-szczelinowa za dziąsłowa dźwięczna. Występuję tylko w wyrazach obcych.
[ɛɪ̯] hey [hɛɪ̯] zbliżone do polskiego „ej” w wyrazie i wejście [ˈvɛjɕʨ̑ɛ] tylko w słowach obcojęzycznych
[iːoː] ionisch ˌiːˈoːnɪʃ] długie „iu” [20] Występuje w wyrazach pochodzenia obcego
[ɪç] fleißig ['flaɪ̯sɪç] podobne do polskiego „iś” w wyrazie i m [mʲ] Występuje w nieakcentowanym wygłosie
[ɪɡ] der fleißige Student [deːɐ̯] ['flaɪ̯sɪɡɐ] [ʃtuˈdɛnt] polskie „ig” w wyrazie igrzyska olimpijskie [iˈɡʒɨska ˌɔlʲĩmˈpʲijsʲcɛ] Występuje w odmianie
[ja] Yacht [jaxt] jak polskie „ja” w wyrazie jabłko jap.w̥kɔ] lub jap.kɔ] Występuje w wyrazach pochodzenia obcego
[jeː] Yeti ['jeːti] zbliżone do polskiego „je”(występującego między spółgłoskami miękkimi) np. w wyrazie i miejsce [ˈmʲjɛ̇jsʦ̑ɛ] Występuje w wyrazach pochodzenia obcego
[joː] ionisch joːnɪʃ] „ju” [21] Występuje w wyrazach pochodzenia obcego
[kf] w Austrii: iQuadrat [kfadraːt] jak polskie „kf” w wyrazie „kwartetkfartɛt]
[ks] isechs [zɛks], Luxus ['lʊksʊs] zbitka głosek „ks” w polskim wyrazie „tekst[tɛkst]
[kv̥] w Austrii: iQuelle ['kv̥εlə] zbliżone do polskiego „kł” w wyrazie amstwo kwãmstfɔ]
[ŋg] anglikanisch [aŋgli'ka:nɪʃ] zbitka głosek „ng” np w wyrazie Singapurczyk [ˌsʲĩŋɡaˈpurʧ̑ɨk] w niektórych wyrazach obcego pochodzenia
[ŋk] iEnkel [ˈεŋkəl] polska zbitka głosek „nk” w wyrazie Jemenka [jɛ̃ˈmɛ̃ŋka]
[ɔɪ̯] w Austrii: ineu [nɔɪ̯], iläuten standardowo [ˈlɔɪ̯tən] lub potocznie [ˈlɔɪ̯tn̩] , Alois ['ʔalɔʏ̯s], Hoyerswerda ['hɔʏ̯ɐsv̥εɐ̯da˙], Euthanasie [ˌʔɔʏ̯tana'ziː][22] zbliżone do polskiego „oj” z j nieco osłabionym w wyrazie i ojciec ɔjʨ̑ɛʦ̑ ] dyftong, także w wyrazach pochodzenia greckiego
[ɔŭ] Oukie [ɔŭkiː] Występuje w Namibii
[œŭ] Oukie [œŭkiː] Występuje w Namibii
[pf] Pfaffe [ˈpfafə], Apfel standardowo [ˈapfəl] lub potocznie [ˈapfl̩]
[ʁʦ] ischwarz [ʃvaʁʦ] zbitka głosek zbliżona do polskiego „rc” krciny [ˈkr̥ʲʨ̑ĩnɨ]
[sf] Sphäre sfɛːrə] jak polskie „sf” w wyrazie sfora sfɔra] Występuje w zapożyczeniach z języka angielskiego
[sp] Wespe ['vɛspə] jak polskie „sp” w wyrazie i sprawa sprava] w wygłosie, Istnieją też dialekty, w których „sp” zawsze oznacza [sp] lub zawsze [ʃp].
[st] Bestie ['bɛstɪ̯ə] jak polskie „st” w wyrazie stolica [stɔˈlʲiʦ̑a] w wygłosie, Istnieją też dialekty, w których „sp” zawsze oznacza [sp] lub zawsze [ʃp].
[ʃp] iSport [ʃpɔʁt] jak polskie „szp” w wyrazie „szperanie[ʃpɛˈrãɲɛ] w nagłosie (również w wyrazach obcego pochodzenia), Litera s przed dwuznakiem ph oznacza [s]: Sphäre ['sfeːʁə],Istnieją też dialekty, w których „sp” zawsze oznacza [sp] lub zawsze [ʃp].
[ʃt] Student [ʃtu'dɛnt] jak polskie „szt” w wyrazie isztukaʃtuka] w nagłosie (również w wyrazach obcego pochodzenia), Istnieją też dialekty, w których „st” zawsze oznacza [st] lub zawsze [ʃt].
[ts] w Austrii: iKatze ['kaʦə], Zahn [tsaːn] podobne do polskiego „c” w wyrazie icenaʦ̑ɛ̃na] zwarto-szczelinowa dziąsłowa bezdźwięczna, afrykata dziąsłowa bezdźwięczna, Litera t przed samogłoską w wyrazach obcego pochodzenia oznacza [ts]
[ʦi̯] Vegetation [veɡetaˈʦi̯oːn] zbitka głosek zbliżona' do polskiego „ci” w wyrazie i ciasto ʨ̑'astɔ] Występuje w śródgłosie przed samogłoską wyłącznie w wyrazach obcego pochodzenia
[ʦɪç] Zwanzig [ˈʦvanʦɪç] zbitka głosek zbliżona do polskiego „ciś” w wyrazie i ciśnienie [ʨ̑iɕˈɲɛ̇̃ɲɛ]
[tsʃ] Friedrich Wilhelm Nietzsche [ˈfʁiːdʁɪç ˈvɪlhɛlm ˈniːtsʃə] podobne do polskiego „c” w wyrazie icenaʦ̑ɛ̃na] i jak polskie „sz” w wyrazie iszafaʃafa], AS[šafa] Występuje tylko w nazwach własnych
[tʃ] iDeutsch [dɔɪ̯], Zschopau oːpaʊ][23] podobne do polskiego „cz” w wyrazie iczajnik” IPA: ʧ̑ajɲik] AS[čaińik] zwarto-szczelinowa zadziąsłowa bezdźwięczna, Tetragraf
[ʊɪ̯] pfui [pfʊɪ̯], Uigure [ʊɪ̯ˈguːʀə], Ratatouille [ʀataˈtʰʊɪ̯] jak polskie „y” W nielicznych wyrazach, głównie obcego pochodzenia, dyftong

Spółgłoski[edytuj]

IPA Przykłady Wymowa Uwagi
[ʔ] iTheater [teˈʔaːtɐ], ibeantworten [bəˈʔantvɔʁtn] jak na początku słów ioko[ʔɔkɔ], iucho[ʔuxɔ] zwarcie krtaniowe
i [b] iaber [ˈaːbɐ], iEbbe [ˈɛbə] jak polskie „b” w wyrazie ibut[but] zwarta dwuwargowa dźwięczna. Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka.
[ç] w Austrii: i echt ['ɛçt], i Chemie [çemi:],

iich ç], iChina çiːna], chte ['nεçtə], cher [ˈlœçɐ] i cher [ˈbyːçɐ], i Eiche [ˈaɪ̯çə], i, euch [ɔɪ̯ç], i Milch [mɪlç] idreißig [ˈdʀaɪ̯sɪç], i Mädchen [ˈmɛːtçən] lub [ˈmeːtçən]

zmiękczone (miękkie) „ch” zbliżone do polskiego „ś” np. i świnia ɕfʲĩɲa] lub chirurg [çirurk] szczelinowa podniebienna bezdźwięczna, występuje po samogłoskach przednich: e ,i, ä ,ö, ü, ei, ai, eu, äu, l, r, m, n, ig (na końcu wyrazu) oraz w końcówce,przyrostku –chen oznaczającym zdrobnienie, a czasem, zwłaszcza przed [r] i [k]. Także w wyrazach obcego pochodzenia. Jest to tzw. Ich-Laut.
i [d] idann [dan], Kladde [ˈkladə] jak polskie „d” w wyrazie idom[dɔ̃m] zwarta dziąsłowa dźwięczna. Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka.
i [f] iVogel foːgl], iPhysik [fyˈzɪk], Phase ['fa:zə], iPhoto ['foːto], Sophie [zɔ'fi:], Wolf [vɔlf], iSchiff [ʃɪf] jak polskie „f” w wyrazie ifalafala] szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna. Litera v oznacza w nagłosie głoskę [f], z wyjątkiem wyrazów obcego pochodzenia, w których oznacza zazwyczaj głoskę [v]. Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka.
i [g] i Grammatik [gʀaˈmatɪk], Flagge ['flaɡə], der fleißige Student, gehen geːən] a w austrii [geːhən], jak polskie „g” w wyrazie igarażɡaraʃ] zwarta miękkopodniebienna dźwięczna, ig (w odmianie) wymawiane jest jak polskie „g”. Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka.
i [h] iHaus [haʊs], rothaarig [ˈroːthaːrɪç] jak polskie „h” (nie ch!) w wyrazie kuchćże [ˈkuhʥ̑ʒɛ] szczelinowa krtaniowa bezdźwięczna, h dźwięczne, Występuje w nagłosie i rzeczownikach złożonych.
i [j] w Austrii: ijung [jʊŋ], iIdiot [iˈdjoːt] jak polskie „j” w wyrazie ”jak[jak] półotwarta podniebienna, występuje także w wyrazach obcego pochodzenia np. Yacht [jaxt]
i [k] ikalt [kʰalt], Schreck [ʃʀɛk], Qualm [kvalm], Cholera ['kɔləʁa], Chrom [kʁo:m], Charakter [kaˈraktɐ], Achse [ˈaksə], Creme [kʁɛːm], Claudia ['klaʊdɪ̯a], zurückkommen [ʦuˈʀʏɔmən], Zucker [ˈʦʊkɐ], Schreck [ʃʁɛk], Weg [veːk] jak polskie „k” w wyrazie ikalendarz[kaˈlɛ̃ndaʃ] zwarta miękkopodniebienna bezdźwięcznach” wymawia się w wyrazach greckich jako „k” na początku wyrazu przed fonemami /a/, /o/ oraz przed spółgłoską, Literę „c” wymawia się poza dwuznakami np. „rz” jedynie w nowszych zapożyczeniach (także w imionach i nazwach miejscowych) rzadziej także jako [ʦ] lub [s]] np. Center ['sɛntɐ]
i [l] iBall [bal],Öl [øːl], iStuhl [ʃtuːl], Wandel [ˈvandl] jak polskie „l” w wyrazie ilas[las] boczna dziąsłowa. Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka. Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach i przed „l”.
[l̩] ischwindeln potocznie [ˈʃvɪndn], Fusel potocznie [ˈfuːz] boczne twarde bezdźwięczne „[l̩]” w odróżnieniu od polskiego bocznego twardego dźwięcznego „[l] zgłoskotwórcze, istnieje także wymowa standardowa: schwindeln [ˈʃvɪndəln] i Fusel [ˈfuːzəl]
i [m] iam [am], ikommen [ˈkɔmən], kleinem [ˈklaɪnm] jak polskie „m” w wyrazie imałymawɨ] nosowa dwuwargowa. Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka.
[m̩] ileben potocznie ['leːb], großem [ˈgʀoːs], nosowe dwuwargowe twarde bezdźwięczne [m̩] w odróżnieniu od polskiego nosowego dwuwargowego twardego bezdźwięcznego [m] zgłoskotwórcze, istnieje także wymowa standardowa: i leben ['leːbən]
[ɱ̍] i Ofen potocznie [ˈoːfɱ̍] jak polskie „m” zgłoskotwórcze, istnieje także wymowa standardowa: i Ofen [ˈoːfən]
i [n] iLand [lant], iAnfang [ˈan.faŋ], iSonne ['zɔnə], igewöhnlich [gəˈvøːnlɪç], Herzen [ˈhɛɐtsn] jak polskie „n” w wyrazie inos[nɔs] nosowa dziąsłowa. Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka. Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach i przed „n”.
[n̩] i Laden potocznie [ˈlaːd] nosowe zębowe twarde bezdźwięczne [n̩] zgłoskotwórcze, istnieje także wymowa standardowa: iLaden [ˈlaːdən]
[ŋ] ilang [laŋ], iBank [baŋk] nosowe „n” jak w polskim wyrazie iręka[ˈrɛ̃ŋka], „bank[bãŋk] i „drąg nosowa tylnojęzykowo-miękkopodniebienna / przed g i k (element g nie wymawia się)
[ŋ̍] i Augen potocznie [ˈaʊ̯gŋ̍] jak polskie „n” zgłoskotwórcze, istnieje także wymowa standardowa: i Augen [ˈaʊ̯gən]
i [p] i Person [pɛʁˈzoːn], Mappe [ˈmapə], halb [halp] jak polskie „p” w wyrazie ipolepɔlɛ] zwarta dwuwargowa bezdźwięczna. Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka.
[r] irot [roːt], starre [ˈʃtarə], jak polskie „r” w wyrazie „rowerrɔvɛr] drżąca dziąsłowa
[ʀ] irot [ʀoːt], idrei [dʀaɪ̯], Fahrer [ˈfaːʀɐ], starre [ˈʃtaʀə] drżąca języczkowa, /r/ tylnojęzykowe (uwularne) w nagłosie i po spółgłoskach. Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach i przed „r”.
i [ʁ] idort [dɔʁt], i Currywurst standardowo [ˈkœʀiˌvʊʁst] w dialekcie westfalskim [ˈkʏʀiˌvuɐ̯st], irot [ʁoːt], starre [ˈʃtaʁe], Erbwort [ˈɛʁpˌvɔʁt], Irland [ˈɪʁlant], Rheumatismus ʁɔʏma'tɪsmʊs][24] szczelinowo - języczkowe r w polskim wyrazie iręka[rεŋka] szczelinowa języczkowa dźwięczna prawie nie drżące r wymawiane po samogłosek nieakcentowanych (a,ɛ,ɪ,ɔ,œ,ʊ,ʏ) wygłosie i przed spółgłoskami. Dodatkowo „h” nie wymawia się po samogłoskach i przed „r”.
[s] Sphäre ['sfe:ʁə], i erst [eːɐ̯st], i Haus [haʊ̯s], Fuß [fuːs], ausmachen [ˈaʊ̯sˌmaχən], Center ['sɛntɐ], iWasser [ˈvasɐ], jak polskie „s” w wyrazie isalasala] szczelinowa dziąsłowa bezdźwięczna, Litera ß występuje w zapisie po samogłoskach długich i dyftongach, dla zastąpienia litery ß przy braku odpowiedniej czcionki stosuje się sz lub ss. Literę „c” wymawia się poza dwuznakami np. „rz” jedynie w nowszych zapożyczeniach (także w imionach i nazwach miejscowych) jako [k] np. Creme [kʁɛːm] rzadziej także jako [ʦ]. Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka. S występuje na nagłosie wyrazu przed spółgłoską, z wyjątkiem sp, st, w cząstce i śródgłosie wyrazu przed spółgłoską, na końcu wyrazu lub cząstki i w zapożyczeniach z angielskiego, podwójne ss czyta się jako samodzielne s.
[ʃ] iSchaf [ʃaːf], iSpanisch ʃpaːnɪʃ], iStein [ʃtaɪ̯n], Charme [ʃarm], w Austrii: iSpiel [ʃpiːl], jak polskie „sz” w wyrazie iszafaʃafa], AS[šafa] szczelinowa zadziąsłowa bezdźwięczna
i [t] iTag [taːk], iBett [bɛt], w Austrii: iThema ['te:ma˙], Stadt [ˈʃtat],Pferd [pfeːɐ̯t] jak polskie „t” w wyrazie itatatata] zwarta dziąsłowa bezdźwięczna. Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka.
i [v] iWort [vɔʁt], iVerb [vɛʀpɐ], Qualm [kvalm], Vase vɑzə], w Austrii: iWelt [vɛlt] jak polskie „w” w wyrazie iwagavaɡa] szczelinowa wargowo-zębowa dźwięczna, tylko w słowach obcojęzycznych
[ʋ] półotwarta wargowo-zębowa
[w] Schuhe jak polskie „ł” np. w wyrazie miłość [ˈmʲiwɔɕʨ̑]
[x] iNacht [naxt], doch [dɔx], iBuch [buːx], i Bauch [baʊ̯χ] jak polskie „ch” w wyrazie i chmura xmura], szczelinowa miękkopodniebienna bezdźwięczna, występuje po samogłoskach tylnych: a, o, u i au jest to tzw. Ach-Laut
[z] iWiese [ˈviːzə], iSonne ['zɔnə] jak polskie „z” w wyrazie izebrazɛbra] szczelinowa dziąsłowa dźwięczna, w nagłosie przed samogłoską i w śródgłosie między dwoma samogłoskami, ale samodzielne s oznacza [z]
[ʒ] Plantage [planˈtaːʒə], Garage [gaˈʀaːʒə], |Gendarmerie]] [ʒãdaɐ̯məˈʀiː], Jeanette [ʒaˈnɛt], Genie [ʒeˑˈniː], Jalousie [ʒɑˑluˑziː], Ingenieur [ɪnʒenˈjøːɐ̯] jak polskie „ż” w wyrazie i żaba ʒaba] AS[žaba] lub „rz” w wyrazie irzekaʒɛka] AS[žeka] tylko w słowach obcego pochodzenia, szczelinowa zadziąsłowa dźwięczna

Symbole specjalne[edytuj]

IPA Przykłady Wymowa Uwagi
ˈ
gehen [ˈgeːən] oznacza, że akcent pada na następującą po nim zgłoskę
ʰ
Post, Ratatouille, komm [pʰɔst], [ʀataˈʊɪ̯], [ɔm] Znak często pomijany w transkrypcjach. (p, t, k) wymawia się w języku niemieckim z przydechem (aspiracją), dającym w wyniku słaby dźwięk h towarzyszący artykulacji danej spółgłoski. Przydech jest najmocniejszy kiedy sylaba jest akcentowana, im sylaba jest dalsza od akcentowanej tym przydech jest słabszy. (p, t, k) wymawiamy bez aspiracji, kiedy poprzedzone są one którymkolwiek z sybilantów /s z ʃ ʒ/ w obrębie tego samego morfemu.
ː
Weg [veːk] Większa długość samogłoski / samogłoska jest przedłużona. Nie wymawiana z jelita grubego
ˑ
Telefon [teˑleˑˈfoːn] Mniejsza długość samogłoski
ˌ
Phonologie [ˌfonoloˈgiː] Akcent poboczny
~
orange, chamois, Statue [oˈʀãʃ], [ʃaˑˈmõa], [ʃtɑːtũə] Samogłoski nosowe, tylko w słowach obcojęzycznych
ʔ
beachten [bəˈʔaχtən] Zwarcie krtaniowe
(ə)
Wymowa opcjonalna
.
Karte [ˈkʰar.tə] Podział sylabowy
(·) Häuschen Häus·chen (nie sch) Wyniesiona kropka zastosowana w celu ułatwienia poprawnej wymowy, zastępująca w niektórych wyrazach hasłowych zwarcie krtaniowe (ʔ). Stosuje się dla oznaczenia oddzielnej wymowy głosek.
ë
Vietnam Viëtnam (nie długie i, tylko krótkie i oraz e) Trema (dwie kropki nad literą, np. ë) zastosowana w celu ułatwienia poprawnej wymowy. Stosuje się dla oznaczenia oddzielnej wymowy głosek.
Ja? [ jaː] Ton wzrastający
Ja. [ jaː] Ton opadający
̥
klar [kl̥aːr] Spółgłoska ubezdźwięczniona
̩
beten [ˈbeːt] Spółgłoska sylabiczna, tworzy osobną sylabę.
̯
Studie ʃtuːdi̯ə] Głoska niezgłoskotwórcza

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. występuję tylko w nazwach własnych
  2. przekształcenie się półsamogłoski lub samogłoski zredukowanej w samogłoskę
  3. dodatkowo długa samogłoska e wymawiana jest w sposób zbliżony do polskiego ej, choć w Austrii wymawia się [geːhən]
  4. czyta się jednak jako dwie samogłoski ze względu na przebiegającą między nimi granicę morfemów
  5. występuję w wyrazach pochodzenia obcego
  6. ze względu na przebiegającą między nimi granicę morfemów i starannej wymowy oznacza dwie samogłoski
  7. występujące regionalnie w nazwach miejscowości oraz sporadycznie w niemieckich nazwiskach (gdy występuje w obcojęzycznych nazwiskach czytane jest zgodnie z oryginalną wymową)
  8. Tylko w nazwach własnych
  9. i – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczonej przez literę poprzedzającą, ale występuje jedynie regionalnie w stosunku do litery o
  10. Tylko w nazwach własnych
  11. Tylko w nazwach własnych
  12. _h – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczanej przez literę poprzedzającą oprócz wyrazów w których h występuje jako dwuznak np. Schüler ['ʃlɐ]
  13. Występuje w nazwach własnych
  14. czyta się jednak jako dwie samogłoski ze względu na przebiegającą między nimi granicę morfemów
  15. Występuje w pisowni regionalnej
  16. Występuje w pisowni regionalnej
  17. Występuje w pisowni regionalnej
  18. Występuje w nazwach własnych
  19. Występuje w wyrazach pochodzenia obcego
  20. długie „o” podobne do polskiego „u” (tyle, że w języku niemieckim obowiązuje dłuższa wymowa)
  21. długie „o” podobne do polskiego „u” (tyle, że w języku niemieckim obowiązuje dłuższa wymowa)
  22. wyraz pochodzenia greckiego
  23. występuje tylko w nazwach własnych
  24. występuje wyłącznie w wyrazach obcego pochodzenia

Źródła[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Stanisław Walewski. Słownik kieszonkowy, Wskazówki dotyczące wymowy i transkrypcji. Wydawnictwo Langenscheidt Monachium 2002, s. 623-625, ISBN 3-468-11262-9
  • Kinga Perczyńska. FISZKI - słownictwo 1-5, Zasady wymowy, Transkrypcja fonetyczna. Wydawnictwo Cztery Głowy Gdańsk 2007, ISBN: 978-83-89539-23-6
  • Danuta Ostaszewska, Jolanta Tambor. Fonetyka i fonologia współczesnego języka polskiego, Paralelne zestawienie obydwu alfabetów. Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2004, s. 20-22, ISBN 83-01-14302-9

Linki zewnętrzne[edytuj]

Jeśli nie widzisz u siebie znaków wymowy, ściągnij odpowiednią czcionkę tutaj (Windows, Mac OS X, GNU/Linux)