świnia
Z Wikisłownika – wolnego, wielojęzycznego słownika
świnia (język polski)[edytuj]
- wymowa:
- IPA: [ˈɕfʲĩɲa], AS: [śfʹĩńa], zjawiska fonetyczne: zmięk.• utr. dźw.• nazal.• -ni…, wymowa; lm [ˈɕfʲĩɲɛ]
- znaczenia:
rzeczownik, rodzaj żeński
- (1.1) zool. Sus scrofa f. domestica, zwierzę hodowlane z rodziny parzystokopytnych; zob. też świnia w Wikipedii
- (1.2) zool. samica świni (1.1)
- (1.3) zool. każde zwierzę z podrzędu świniokształtnych, Suiformes; zob. też świniokształtne w Wikipedii
- (1.4) przen. pot. człowiek zachowujący się nieprzyzwoicie, niekulturalnie
- (1.5) przen. pogard. o osobie nikczemnej, podłej
- (1.6) przen. wulg. w połączeniu z określeniem jakiejś zbiorowości – ogólny epitet wyrażający pogardę
- (1.7) jedna z gier karcianych; zob. też świnie (gra karciana) w Wikipedii
przymiotnik, forma pochodna
- odmiana:
- (1.1-7)
przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga mianownik świnia świnie dopełniacz świni świń celownik świni świniom biernik świnię świnie narzędnik świnią świniami miejscownik świni świniach wołacz świnio świnie
- przykłady:
- (1.1) Moi dziadkowie na wsi trzymają trzy świnie i kozę.
- (1.1) Mamy tu oto kawał pieczonej świni i chętnie przysmakiem tym podzielimy się tobą.[1]
- (1.2) Nasza świnia Kasia ma osiem prosiaczków.
- (1.3) Podczas wizyty w zoo widzieliśmy kilka gatunków świń.
- (1.4) Jakaś świnia wywaliła nam pod domem swoje śmieci.
- (1.4) Ta świnia Kazik ciągle beka i pierdzi!
- (1.4) Pijanica jesteś i świnia zapowietrzona![2]
- (1.5) Trzeba być skończoną świnią, żeby oszukiwać dzieci w sklepie.
- (1.5) Ty jesteś najmądrzejszy w całej gminie. Wójt to świnia…[3]
- (1.6) Jesteś głupia, burżujska świnia! Otumanili was kapitaliści i księża swoją faszystowską propagandą i zrobili z was dzikusów.[4]
- (1.7) Z nudów zagraliśmy w świnię pięć partii.
- (2.1) U rzeźnika na wystawie wisi świnia półtusza i szynka.
- kolokacje:
- świniobicie • świniobój • świniobójca • świniodzik • świniojad • świniokształtne • świniokształtny • świniopas • świniopastwo
- (1.1) hodować / trzymać / tuczyć / odkarmiać / paść / pasać świnie • ferma / hodowla / tucz / wypas / chów świń • karma / pasza dla świń • nakarmić / karmić / futrować / oporządzić / oporządzać / znakować / szczepić świnie • świnia domowa • bić / ubić / zabić / zaszlachtować / rozebrać / porcjować świnię • pieczona świnia • pomór świń • pogłowie świń
- (1.2) świnia prosi się / rodzi / karmi
- (1.3) dzika świnia • świnia brodata • świnia celebeska • świnia karłowata • świnia leśna • świnia rzeczna • świnia floreska • świnia filipińska • świnia timorska • świnia brodawkowata • świnia wietnamska • świnia wisajska • świnia karłowata • polować na świnie
- (1.4) ty świnio! • być świnią • ale świnia!
- (1.5) być świnią • wyjść na świnię • nie bądź świnią! • ale świnia! • po świńsku
- (1.6) ty polska / żydowska / niemiecka / ruska / faszystowska / pedalska / komunistyczna / czerwona / kapitalistyczna / burżuazyjna / czarna świnio!
- (1.7) grać / zagrać / grywać / wygrać / przegrać w świnię • siąść / rozdać do świni
- synonimy:
- (1.1) świniak, nierogacizna, trzoda chlewna; reg. białost. kaban
- (1.2) maciora, maciorka, locha
- (1.4) świntuch, prosię, cham, prostak
- (1.7) świnie
- wyrazy pokrewne:
- rzecz. świniaczek m, świniarz m, świniarka f, świniarek m, świniarczyk m, świństwo n, świństewko n, świntuch m, świntucha f, świntuszek m, świntuszka f, świntuszenie n, świniarnia f, świniarstwo n, świniowate nm.-os., świniarnik m, świnnik m, świniec m, świnina f, świniowina f, świńszczyzna f, świniak m, świniowate nm.-os., Świniary nm.-os., Świniarsko n
- czas. świnić, świniać, uświnić, świntuszyć, poświntuszyć, naświnić, uświnić, ześwinić, wyświnić, oświnić
- przym. świński, świni, świniowaty, świniarski, świniowaty
- przysł. świńsko
- związki frazeologiczne:
- baranina to tatarska świnia • bogacz a świnia po śmierci zwierzyna • Bruner ty świnio • chcesz być bogatym, bądź siedem lat świnią • choć poświęcona, zawsze świnia • chyba kończy się świat – świnia z pastuchem za pan brat • co koń, to nie świnia • co świnia, to nie koza • co za wiele, to i świnia nie chce • daleko paść świnie od ogroda (sic) • dobra świnia wszystko zje • dopaść, jak świnia koryta • dowcipny jak świnia w trampkach • dużo krzyku, mało wełny, mówił diabeł strzygąc świnie • gruby jak świnia • i ja waść, i ty waść, a kto będzie świnie paść? • jak pannie trzydziestka minie, to się przemienia we świnie • kiedy świnia tłusta, to i prosięta nie chude • jeść jak świnia • każdy facet to świnia • koryto to samo, tylko świnie się zmieniają • kto ma morgi, krowy, świnie – tego głód i bieda minie / kto ma morgi, krowy, świnie, tego zawsze głód ominie • kto nie je świniny, ten je za świnie • kto się miesza w plewy, tego świnie zjedzą • kwiczeć jak zarzynana świnia • latająca świnia • ma wzięcie jak świnia w żydowskim domu • mam li świnie paść, wolę całą trzodę • mądry jak świnia w magierce • męska, szowinistyczna świnia • młynarska świnia i księża gospodynia dobrze się mają (sic) • na świętego Grzegorza, nie stoi już świnia u gospodarza • na święty Grzegorz, świnie przez plot przełóż • napluć świni w oczy, to powie że deszcz pada • nie dał Pan Bóg świni rogów, boby bodła / nie dał Pan Bóg świni rogów, boby cały świat zabodła • nie do prosiąt świni, kiedy ją smalą • nie godzi się to ani świni do koryta • nie pasłem z tobą świń • nie rzucać pereł przed świnie • nie trzeba świni do koryta prosić, sama se drogę znajdzie • obryty jak dzika świnia • osioł osłu, a świni podoba się świnia • pasuje jak świni siodło • po świętym Marcinie najlepiej mieć w domu świnię • pchać się jak świnia do koryta • podłożyć komuś świnię • pozwól świni grzędy, ona chce wszędy • prosiła świnia gospodarza, by ją zachował do Grzegorza • przyrównała się świnia do konia • pyszny jak kaliska świnia • ryć jak świnia • słuchać czegoś jak świnia grzmotu • szła świnia przez zboże, nie rzekła „Szczęść Boże” • świnia go tu przyniosła • świnia nie chce długo żyć, jeno dobrze jeść i pić • świnia potrzebuje wina • świnia się nie myje i żyje • świnia świnią będzie • świnia świnię poznała, niedaleko szukała • świnia też człowiek • tarzać się jak świnia w błocie • tylko świnie siedzą w kinie • ubierz świnię w złoto, ona wlezie w błoto • uczył Marcin Marcina, a sam głupi jak świnia • upić się jak świnia • użyć jak Żyd świni • wielka to jest mądrość bogów, że nie dali świni rogów • wielkie świnie kupują kupcy, a małe głupcy • wpuść świnię do pałacu, to ci chlew zrobi • zachowywać się jak świnia w chlewie • zatoka świń • Zatoka Świń • zdechnąć jak świnia • znać się jak świnia na gwiazdach • zobaczyć coś jak świnia niebo
- zobacz też: przysłowia o świni
- etymologia:
- (1.1) prasł. *svinьja
- (1.3-7) od (1.1)
- uwagi:
- (1.1) zobacz też: Indeks:Polski - Ssaki
- (1.7) częściej w liczbie mnogiej: „świnie”
- zobacz też: dziczek • dzik • locha • loszka • knur • knurek • maciora • odyniec • prosiak • prosię • tucznik • warchlak • wieprz • wieprzek
- zobacz też: chrumkać • chrum chrum • kwiczeć • ryj • szczecina • wieprzowina
- zob. też świnia w Wikicytatach
- tłumaczenia:
- angielski: (1.1) pig
- arabski: (1.1) خنزير
- awarski: (1.1) болъон
- bambara: (1.1) lɛ
- bułgarski: (1.1) свиня f
- chiński standardowy: (1.1) 猪 (zhū); (1.2) 猪 (zhū); (1.3) 猪 (zhū)
- chorwacki: (1.1) svinja f
- dolnołużycki: (1.1) swinja f; (1.2) swinja f; (1.3) swinja f; (1.4) swinja f
- duński: (1.1) gris w, svin n
- esperanto: (1.1) porko
- fiński: (1.1) porsas, sika
- francuski: (1.1) porc m, cochon m; (1.2) cochon m; (1.3) cochon m; (1.4) cochon m; (1.5) peau de vache f, salaud m, cochon m
- górnołużycki: (1.1) swinjo
- gruziński: (1.1) ღორი (ghori)
- hawajski: (1.1) puaʻa
- hebrajski: (1.1) חזיר m (chazir)
- hiszpański: (1.1) cerdo m; (1.2) cerdo m; (1.3) cerdo m; (1.4) cerdo m; (1.5) cerdo m
- interlingua: (1.1) porco
- islandzki: (1.1) svín n; (1.2) svín n; (1.3) svín n; (1.4) svín n; (1.5) svín n
- japoński: (1.1) 豚 (ぶた)
- jidysz: (1.1) חזיר m (chazer); (1.2) חזיר m (chazer); (1.3) חזיר m (chazer); (1.4) חזיר m (chazer); (1.5) חזיר m (chazer)
- kaszubski: (1.1) swinia
- kazachski: (1.1) шошқа
- litewski: (1.1) kiaulė f
- łaciński: (1.1) porcus m, sus f
- łotewski: (1.1) cūka
- nahuatl: (1.1) pitzotl
- niemiecki: (1.1) Schwein n; (1.2) Schwein n; (1.3) Schwein n; (1.4) Schwein n; (1.5) Schwein n; (1.6) Schwein n
- norweski (bokmål): (1.1) svin n; (1.2) svin n; (1.3) svin n; (1.4) svin n; (1.5) svin n
- nowogrecki: (1.1) γουρούνι n; (1.2) γουρούνι n; (1.3) γουρούνι n; (1.4) γουρούνι n; (1.5) γουρούνι n
- polski język migowy:
(w zapisie )
- rosyjski: (1.1) свинья f
- slovio: (1.1) svin (свин)
- suahili: (1.1) nguruwe
- szwedzki: (1.1) svin n, gris w; (1.2) svin n; (1.3) svin n; (1.4) svin n; (1.5) svin n
- tetum: (1.1) fahi
- tybetański: (1.1) ཕག
- walijski: (1.1) mochyn m
- wepski: (1.1) siga
- węgierski: (1.1) sertés
- wilamowski: šwajn
- włoski: (1.1) porco m, maiale m
- źródła:
- ↑ Eliza Orzeszkowa: Mirtala
- ↑ Władysław Reymont: Chłopi
- ↑ Bolesław Prus: Placówka
- ↑ Sergiusz Piasecki Zapiski oficera Armii Czerwonej, Wydawnictwo LTW, Łomianki 2007, ISBN 978-83-88736-90-2, s. 51
